๔. กรรมวรรค เล่ม ๒๑

๑๐. ทุปปัญญสูตร

ว่าด้วยธรรมที่ทำคนให้เป็นพาลและบัณฑิต

{๒๓๐} [๒๓๐] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการจัดเป็นคนเขลา ไม่ฉลาด ไม่ใช่สัตบุรุษ ย่อมบริหารตนให้ถูกกำจัด ให้ถูกทำลาย เป็นไปกับด้วยโทษ ถูกผู้รู้ตำหนิ ทั้งประสพสิ่งที่ไม่เป็นบุญเป็นอันมากธรรม ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) เป็นผู้ไม่มีศรัทธา (๒) เป็นผู้ทุศีล

(๓) เป็นผู้เกียจคร้าน (๔) เป็นผู้มีปัญญาทราม

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล จัด

เป็นคนเขลา ไม่ฉลาด ไม่ใช่สัตบุรุษ ย่อมบริหารตนให้ถูกกำจัด ให้ถูกทำลายเป็นไปกับด้วยโทษ ถูกผู้รู้ตำหนิ ทั้งประสพสิ่งที่ไม่เป็นบุญเป็นอันมาก

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ จัดเป็น

บัณฑิต เป็นผู้ฉลาด เป็นสัตบุรุษ ย่อมบริหารตนไม่ให้ถูกกำจัด ไม่ให้ถูกทำลายไม่มีโทษ ไม่ถูกผู้รู้ตำหนิ ทั้งประสพบุญเป็นอันมาก ธรรม ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) เป็นผู้มีศรัทธา (๒) เป็นผู้มีศีล

(๓) เป็นผู้ปรารภความเพียร (๔) เป็นผู้มีปัญญา

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล

จัดเป็นบัณฑิต เป็นผู้ฉลาด เป็นสัตบุรุษ ย่อมบริหารตนไม่ให้ถูกกำจัด

ไม่ให้ถูกทำลาย ไม่มีโทษ ไม่ถูกผู้รู้ตำหนิ ทั้งประสพบุญเป็นอันมาก”

(๑) กรรมดำ มีวิบากดำ

(๒) กรรมขาว มีวิบากขาว

(๓) กรรมทั้งดำทั้งขาว มีวิบากทั้งดำทั้งขาว

(๔) กรรมไม่ดำไม่ขาว มีวิบากไม่ดำไม่ขาว เป็นไปเพื่อความ

สิ้นกรรม

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็กรรมดำ มีวิบากดำเป็นไฉน คือ บุคคลบางคน

ในโลกนี้ย่อมปรุงแต่งกายสังขาร ปรุงแต่งวจีสังขาร ปรุงแต่งมโนสังขารอันมีทุกข์ ครั้นปรุงแต่งแล้วย่อมเข้าถึงโลกอันมีทุกข์ ผัสสะอันมีทุกข์ย่อมถูกต้องเขาผู้เข้าถึงโลกอันมีทุกข์ เขาถูกผัสละอันมีทุกข์ถูกต้องแล้วย่อมเสวยเวทนาอันมีทุกข์ อันเป็นทุกข์โดยส่วนเดียว ดังเช่นพวกสัตว์นรก ดูก่อนภิกษุทั้งหลายกรรมนี้เรียกว่ากรรมดำ มีวิบากดำ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็กรรมขาว มีวิบากขาวเป็นไฉน คือ บุคคลบาง

คนในโลกนี้ย่อมปรุงแต่งกายสังขาร ปรุงแต่งวจีสังขาร ปรุงแต่งมโนสังขารอันไม่มีทุกข์ ครั้นปรุงแต่งแล้วย่อมเข้าถึงโลกอันไม่มีทุกข์ ผัสสะอันไม่มีทุกข์ย่อมถูกต้องเขาผู้เข้าถึงโลกอันไม่มีทุกข์ เขาถูกผัสสะอันไม่มีทุกข์ถูกต้องแล้วย่อมเสวยเวทนาอันไม่มีทุกข์ อันเป็นสุขโดยส่วนเดียว ดังเช่นเหล่าเทพชั้นสุภกิณหะ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กรรมนี้เรียกว่ากรรมขาว มีวิบากขาว

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็กรรมทั้งดำทั้งขาว มีวิบากทั้งดำทั้งขาวเป็นไฉน

คือ บุคคลบางคนโนโลกนี้ย่อมปรุงแต่งกายสังขาร ปรุงแต่งวจีสังขาร ปรุงแต่งมโนสังขารอันมีทุกข์บ้างไม่มีทุกข์บ้าง ครั้นปรุงแต่งแล้วย่อมเข้าถึงโลกอันมีทุกข์บ้างไม่มีทุกข์บ้าง ผัสสะอันมีทุกข์บ้าง ไม่มีทุกข์บ้างย่อมถูกต้องเขาผู้เข้าถึงโลกอันมีทุกข์บ้างไม่มีทุกข์บ้าง เขาถูกผัสสะอันมีทุกข์บ้าง ไม่มีทุกข์บ้างถูกต้องแล้วย่อมเสวยเวทนาอันมีทุกข์บ้าง มีสุขบ้าง อันเป็นสุขเป็นทุกข์ปะปนกันไป ดังเช่นพวกมนุษย์ เทพบางพวก และวินิปาติกะบางพวก ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กรรมนี้เรียกว่ากรรมทั้งดำทั้งขาว มีวิบากทั้งดำทั้งขาว

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็กรรมไม่ดำไม่ขาว มีวิบากไม่ดำไม่ขาว เป็นไป

เพื่อความสิ้นกรรมเป็นไฉน คือ บรรดากรรม ๓ ประการนั้น เจตนาเพื่อละกรรมดำมีวิบากดำนั้นเสียก็ดีเจตนาเพื่อละกรรมขาวมีวิบากขาวนั้นเสียก็ดี เจตนา

เพื่อละกรรมทั้งดำทั้งขาวนั้นเสียก็ดี ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กรรมนี้เรียกว่า

กรรมไม่ดำไม่ขาว มีวิบากไม่ดำไม่ขาว เป็นไปเพื่อความสิ้นกรรม

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กรรม ๔ ประการนี้แลเราทำให้แจ้งด้วยปัญญาอัน

ยิ่งเองแล้วประกาศให้คนอื่นรู้ด้วย”

๓. โสณกายนสูตร

ว่าด้วยกรรมและวิบากแห่งกรรม ๔ ประการ

{๒๓๔} [๒๓๔] ครั้งนั้นแล พราหมณ์ชื่อสิขาโมคคัลลานะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง ครั้นแล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า

"ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ หลายวันมาแล้ว โสณกายนมาณพไปหา

ข้าพระองค์ ครั้นแล้วได้กล่าวว่า ‘พระสมณโคดมทรงปัญญัติการไม่ทำกรรมทั้งปวง ก็แลเมื่อบัญญัติการไม่ทำกรรมทั้งปวง ชื่อว่ากล่าวความขาดสูญแห่งโลก’ ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ โลกนี้มีกรรมเป็นสภาพ ดำรงอยู่ด้วยการก่อกรรม มิใช่หรือ’

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนพราหมณ์ เราไม่รู้สึกว่าได้เคยพบ

โสณกายนมาณพเลย ที่ไหนจะได้ปราศรัยกันเห็นปานนี้เล่า ดูก่อนพราหมณ์กรรม ๔ ประการนี้เราทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งเองแล้วประกาศให้คนอื่นรู้ด้วย กรรม ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) กรรมดำ มีวิบากดำ

(๒) กรรมขาว มีวิบากขาว

(๓) กรรมทั้งดำทั้งขาว มีวิบากทั้งดำทั้งขาว

(๔) กรรมไม่ดำไม่ขาว มีวิบากไม่ดำไม่ขาว เป็นไปเพื่อความ

สิ้นกรรม

ดูก่อนพราหมณ์ ก็กรรมดำ มีวิบากดำเป็นไฉน คือ บุคคลบางคนใน

โลกนี้ย่อมปรุงแต่งกายสังขาร ปรุงแต่งวจีสังขาร ปรุงแต่งมโนสังขารอันมีทุกข์ครั้นปรุงแต่งแล้วย่อมเข้าถึงโลกอันมีทุกข์ ผัสสะอันมีทุกข์ย่อมถูกต้องเขาผู้

เข้าถึงโลกอันมีทุกข์ เขาถูกผัสสะอันมีทุกข์ถูกต้องแล้วย่อมเสวยเวทนาอันมีทุกข์ อันเป็นทุกข์โดยส่วนเดียว ดังเช่นพวกสัตว์นรก ดูก่อนพราหมณ์ กรรมนี้เรียกว่ากรรมดำ มีวิบากดำ

ดูก่อนพราหมณ์ ก็กรรมขาว มีวิบากขาวเป็นไฉน คือ บุคคลบางคน

ในโลกนี้ย่อมปรุงแต่งกายสังขาร ปรุงแต่งวจีสังขาร ปรุงแต่งมโนสังขาร อันไม่มีทุกข์ ครั้นปรุงแต่งแล้วย่อมเข้าถึงโลกอันไม่มีทุกข์ ผัสสะอันไม่มีทุกข์ย่อมถูกต้องเขาผู้เข้าถึงโลกอันไม่มีทุกข์ เขาถูกผัสสะอันไม่มีทุกข์ถูกต้องแล้วย่อมเสวยเวทนาอันไม่มีทุกข์ อันเป็นสุขโดยส่วนเดียว ดังเช่นเหล่าเทพชั้นสุภกิณหะ ดูก่อนพราหมณ์ กรรมนี้เรียกว่ากรรมขาว มีวิบากขาว

ดูก่อนพราหมณ์ ก็กรรมทั้งดำทั้งขาว มีวิบากทั้งดำทั้งขาวเป็นไฉน คือ

บุคคลบางคนในโลกนี้ย่อมปรุงแต่งกายสังขาร ปรุงแต่งวจีสังขาร ปรุงแต่งมโนสังขาร อันมีทุกข์บ้างไม่มีทุกข์บ้าง ครั้นปรุงแต่งแล้วย่อมเข้าถึงโลกอันมีทุกข์บ้างไม่มีทุกข์บ้าง ผัสสะอันมีทุกข์บ้าง ไม่มีทุกข์บ้างย่อมถูกต้องเขาผู้เข้าถึงโลกอันมีทุกข์บ้างไม่มีทุกข์บ้าง เขาถูกผัสสะอันมีทุกข์บ้าง ไม่มีทุกข์บ้างถูกต้องแล้วย่อมเสวยเวทนาอันมีทุกข์บ้าง มีสุขบ้าง อันเป็นสุขเป็นทุกข์ปะปนกันไป ดังเช่นพวกมนุษย์ เทพบางเหล่า และวินิบาตบางเหล่า ดูก่อนพราหมณ์กรรมนี้เรียกว่ากรรมทั้งดำทั้งขาว มีวิบากทั้งดำทั้งขาว

ดูก่อนพราหมณ์ ก็กรรมไม่ดำไม่ขาว มีวิบากไม่ดำไม่ขาว เป็นไปเพื่อ

ความสิ้นกรรมเป็นไฉน คือ บรรดากรรม ๓ ประการนั้น เจตนาเพื่อละกรรมดำมีวิบากดำนั้นเสียก็ดี เจตนาเพื่อละกรรมขาวมีวิบากขาวนั้นเสียก็ดี เจตนาเพื่อละกรรมทั้งดำทั้งขาวนั้นเสียก็ดี ดูก่อนพราหมณ์ กรรมนี้เรียกว่า กรรมไม่ดำไม่ขาว มีวิบากไม่ดำไม่ขาว เป็นไปเพื่อความสิ้นกรรม

ดูก่อนพราหมณ์ กรรม ๔ ประการนี้แล เราทำให้แจ้งด้วยปัญญาอัน

ยิ่งเองแล้วประกาศให้คนอื่นรู้ด้วย”

๔. ปฐมสิกขาปทสูตร

ว่าด้วยกรรมและวิบากแห่งกรรม ๔ ประการ

{๒๓๕} [๒๓๕] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลายกรรม ๔ ประการนี้เราทําให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งเองแล้วประกาศให้คนอื่นรู้ด้วย กรรม ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) กรรมดำ มีวิบากดำ

(๒) กรรมขาว มีวิบากขาว

(๓) กรรมทั้งดำทั้งขาว มีวิบากทั้งดำทั้งขาว

(๔) กรรมไม่ดำไม่ขาว มีวิบากไม่ดำไม่ขาว เป็นไปเพื่อความ

สิ้นกรรม

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็กรรมดำ มีวิบากดำเป็นไฉน คือ บุคคลบางคน

ในโลกนี้เป็นผู้ชอบฆ่าสัตว์ เป็นผู้ชอบลักทรัพย์ เป็นผู้ชอบประพฤติผิดในกามเป็นผู้ชอบพูดเท็จ เป็นผู้ชอบดื่มนํ้าเมาคือสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่ากรรมดำ มีวิบากดำ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็กรรมขาว มีวิบากขาวเป็นไฉน คือ บุคคลบาง

คนในโลกนี้เป็นผู้เว้นขาดจากการฆ่าลัตว์ เป็นผู้เว้นขาดจากการลักทรัพย์ เป็นผู้เว้นขาดจากการประพฤติผิดในกาม เป็นผู้เว้นขาดจากการพูดเท็จ เป็นผู้เว้นขาดจากการดื่มนํ้าเมาคือสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาทดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่ากรรมขาว มีวิบากขาว

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็กรรมทั้งดำทั้งขาว มีวิบากทั้งดำทั้งขาว เป็นไฉน

คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ย่อมปรุงแต่งกายลังขารอันมีทุกข์บ้าง ไม่มีทุกข์บ้าง... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่ากรรมทั้งดำทั้งขาว มีวิบากทั้งดำทั้งขาว

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็กรรมไม่ดำไม่ขาว มีวิบากไม่ดำไม่ขาว เป็นไป

เพื่อความสิ้นกรรม เป็นไฉน คือ บรรดากรรม ๓ ประการนั้น เจตนาเพื่อ

ละกรรมดำมีวิบากดำนั้นเสียก็ดี ... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่ากรรมไม่ดำไม่ขาว มีวิบากไม่ดำไม่ขาว เป็นไปเพื่อความสิ้นกรรม

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กรรม ๔ ประการนี้แลเราทําให้แจ้งด้วยปัญญาอัน

ยิ่งเองแล้วประกาศให้คนอื่นรู้ตามด้วย”

๕. ทุติยสิกขาปทสูตร

ว่าด้วยกรรมและวิบากแห่งกรรม ๔ ประการ

{๒๓๖} [๒๓๖] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลายกรรม ๔ ประการนี้เราทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งเองแล้วประกาศให้คนอื่นรู้ด้วย กรรม ๔ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) กรรมดำ มีวิบากดำ

(๒) กรรมขาว มีวิบากขาว

(๓) กรรมทั้งดำทั้งขาว มีวิบากทั้งดำทั้งขาว

(๔) กรรมไม่ดำไม่ขาว มีวิบากไม่ดำไม่ขาว เป็นไปเพื่อความ

สิ้นกรรม

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็กรรมดำ มีวิบากดำเป็นไฉน คือ บุคคลบางคน

ในโลกนี้เป็นผู้ฆ่ามารดา ฆ่าบิดา ฆ่าพระอรหันต์ มีจิตประทุษร้ายต่อพระตถาคตยังพระโลหิตให้ห้อขึ้น ทำลายสงฆ์ให้แตกกัน ดูก่อนภิกษุทั้งหลายนี้เรียกว่ากรรมดำ มีวิบากดำ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็กรรมขาว มีวิบากขาวเป็นไฉน คือ บุคคลบาง

คนในโลกนี้เป็นผู้เว้นขาดจากการฆ่าสัตว์ เป็นผู้เว้นขาดจากการลักทรัพย์ เป็นผู้เว้นขาดจากการประพฤติผิดในกาม เป็นผู้เว้นขาดจากการพูดเท็จ เป็นผู้เว้นขาดจากการพูดส่อเสียด เป็นผู้เว้นขาดจากการพูดคําหยาบ เป็นผู้เว้น

ขาดจากการพูดเพ้อเจ้อ ไม่มากไปด้วยความเพ่งเล็ง มีจิตไม่พยาบาท มีความเห็นชอบ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่ากรรมขาว มีวิบากขาว

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็กรรมทั้งดำทั้งขาว มีวิบากทั้งดำทั้งขาวเป็นไฉน

คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ย่อมปรุงแต่งกายสังขาร อันมีทุกข์บ้าง ไม่มีทุกข์บ้าง... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่ากรรมทั้งดำทั้งขาว มีวิบากทั้งดำทั้งขาว

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็กรรมไม่ดำไม่ขาว มีวิบากไม่ดำไม่ขาว เป็นไป

เพื่อความสิ้นกรรมเป็นไฉน คือ บรรดากรรม ๓ ประการนั้น เจตนาเพื่อละกรรมดำมีวิบากดำนั้นเสียก็ดี ... นี้เราเรียกว่ากรรมไม่ดำไม่ขาว มีวิบากไม่ดำไม่ขาว เป็นไปเพื่อความสิ้นกรรม

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กรรม ๔ ประการนี้แลเราทำให้แจ้งด้วยปัญญาอัน

ยิ่งเองแล้วประกาศให้คนอื่นรู้ตามด้วย”

๖. อริยมัคคสูตร

ว่าด้วยกรรมและวิบากแห่งกรรม ๔ ประการ

{๒๓๗} [๒๓๗] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลายกรรม ๔ ประการนี้เราทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งเองแล้วประกาศให้คนอื่นรู้ด้วย กรรม ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) กรรมดำ มีวิบากดำ

(๒) กรรมขาว มีวิบากขาว

(๓) กรรมทั้งดำทั้งขาว มีวิบากทั้งดำทั้งขาว

(๔) กรรมไม่ดำไม่ขาว มีวิบากไม่ดำไม่ขาว เป็นไปเพื่อความ

สิ้นกรรม

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็กรรมดำ มีวิบากดำเป็นไฉน คือ บุคคลบาง

คนในโลกนี้ย่อมปรุงแต่งกายสังขารอันมีทุกข์ ... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่ากรรมดำ มีวิบากดำ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็กรรมขาว มีวิบากขาวเป็นไฉน คือ บุคคลบาง

คนในโลกนี้ย่อมปรุงแต่งกายสังขารอันไม่มีทุกข์ ... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่ากรรมขาว มีวิบากขาว

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็กรรมทั้งดำทั้งขาว มีวิบากทั้งดำทั้งขาวเป็นไฉน

คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ย่อมปรุงแต่งกายสังขารอันมีทุกข์บ้าง ไม่มีทุกข์บ้าง... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่ากรรมทั้งดำทั้งขาว มีวิบากทั้งดำทั้งขาว

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็กรรมไม่ดำไม่ขาว มีวิบากไม่ดำไม่ขาว เป็นไป

เพื่อความสิ้นกรรมเป็นไฉน คือ สัมมาทิฏฐิ ... สัมมาสมาธิ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่ากรรมไม่ดำไม่ขาว มีวิบากไม่ดำไม่ขาว เป็นไปเพื่อความสิ้นกรรม

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กรรม ๔ ประการนี้แลเราทำให้แจ้งด้วยปัญญาอัน

ยิ่งเองแล้วประกาศให้คนอื่นรู้ด้วย”

๗. โพชฌังคสูตร

ว่าด้วยกรรมและวิบากแห่งกรรม ๔ ประการ

{๒๓๘} [๒๓๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กรรม ๔ ประการนี้ เราทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งเองแล้วประกาศให้คนอื่นรู้ด้วย กรรม ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) กรรมดำ มีวิบากดำ

(๒) กรรมขาว มีวิบากขาว

(๓) กรรมทั้งดำทั้งขาว มีวิบากทั้งดำทั้งขาว

(๔) กรรมไม่ดำไม่ขาว มีวิบากไม่ดำไม่ขาว เป็นไปเพื่อความ

สิ้นกรรม

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็กรรมดำ มีวิบากดำเป็นไฉน คือ บุคคลบางคน

ในโลกนี้ย่อมปรุงแต่งกายสังขารอันมีทุกข์ ... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่ากรรมดำ มีวิบากดำ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็กรรมขาว มีวิบากขาวเป็นไฉน คือ บุคคลบาง

คนในโลกนี้ย่อมปรุงแต่งกายสังขารอันไม่มีทุกข์ ... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เราเรียกว่ากรรมขาว มีวิบากขาว

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็กรรมทั้งดำทั้งขาว มีวิบากทั้งดำทั้งขาวเป็นไฉน

คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ย่อมปรุงแต่งกายสังขารอันมีทุกข์บ้าง ไม่มีทุกข์บ้าง... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่ากรรมทั้งดำทั้งขาว มีวิบากทั้งดำทั้งขาว

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็กรรมไม่ดำไม่ขาว มีวิบากไม่ดำไม่ขาว เป็นไป

เพื่อความสิ้นกรรมเป็นไฉน คือ สติสัมโพชฌงค์ ธัมมวิจยสัมโพชฌงค์

วิริยสัมโพชฌงค์ ปีติสัมโพชฌงค์ ปัสสัทธิสัมโพชฌงค์ สมาธิสัมโพชฌงค์

อุเบกขาสัมโพชฌงค์ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่ากรรมไม่ดำไม่ขาวมีวิบากไม่ดำไม่ขาว เป็นไปเพื่อความสิ้นกรรม

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กรรม ๔ ประการนี้แลเราทำให้แจ้งด้วยปัญญาอัน

ยิ่งเองแล้วประกาศให้คนอื่นรู้ตามด้วย”

๘. สาวัชชสูตร

ว่าด้วยธรรมที่น่าตำหนิ ๔ ประการ

{๒๓๙} [๒๓๙] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการจะต้องตกนรกเหมือนถูกนำมาฝังไว้ ธรรม ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) กายกรรมที่มีโทษ (๒) วจีกรรมที่มีโทษ

(๓) มโนกรรมที่มีโทษ (๔) ทิฎฐิที่มีโทษ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แลจะต้องตกนรกเหมือนถูกนำมาฝังไว้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการจะได้ไป

สวรรค์เหมือนถูกเชิญมาประดิษฐานไว้ ธรรม ๔ ประการเป็นไฉน คือ

(๑) กายกรรมที่ไม่มีโทษ (๒) วจีกรรมที่โม่มีโทษ

(๓) มโนกรรมทึ่ไม่มีโทษ (๔) ทิฏฐิที่ไม่มีโทษ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล

จะได้ไปสวรรค์เหมือนถูกเชิญมาประดิษฐานไว้”

๙. อัพยาปัชฌสูตร

ว่าด้วยกรรมที่ไม่มีความเบียดเบียน ๔ ประการ

{๒๔๐} [๒๔๐] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการจะต้องตกนรกเหมือนถูกนำมาฝังไว้ ธรรม ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) กายกรรมอันมีความเบียดเบียน

(๒) วจีกรรมอันมีความเบียดเบียน

(๓) มโนกรรมอันมีความเบียดเบียน

(๔) ทิฏฐิอันมีความเบียดเบียน

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แลจะต้อง

ตกนรกเหมือนถูกนามาฝังไว้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการจะได้ไป

สวรรค์เหมือนถูกเชิญมาประดิษฐานไว้ ธรรม ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) กายกรรมอันไม่มีความเบียดเบียน

(๒) วจีกรรมอันไม่มีความเบียดเบียน

(๓) มโนกรรมอันไม่มีความเบียดเบียน

(๔) ทิฏฐิอันไม่มีความเบียดเบียน

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แลจะได้

ไปสวรรค์เหมือนถูกเชิญมาประดิษฐานไว้”

๑๐. สมณสูตร

ว่าด้วยสมณะ ๔ ประเภท

{๒๔๑} [๒๔๑] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมณะที่ ๑ มีในธรรมวินัยนี้ สมณะที่ ๒มีในธรรมวินัยนี้ สมณะที่ ๓ มีในธรรมวินัยนี้ สมณะที่ ๔ มีในธรรมวินัยนี้ลัทธิอื่นว่างจากสมณะทั้ง ๔ เธอทั้งหลายจงบันลือสีหนาทโดยชอบอย่างนี้เถิด

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็สมณะที่ ๑ เป็นไฉน คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้

เป็นโสดาบันเพราะสังโยชน์ ๓ สิ้นไป มีอันไม่ตกต่ำเป็นธรรมดา เป็นผู้เที่ยงแท้ที่จะตรัสรู้ในเบื้องหน้า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้คือสมณะที่ ๑

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็สมณะที่ ๒ เป็นไฉน คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้

เป็นสกทาคามีเพราะสังโยชน์ ๓ สิ้นไป และเพราะราคะ โทสะ โมหะเบาบางมาสู่โลกนี้ครั้งเดียวเท่านั้นแล้วก็จะทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลายนี้คือสมณะที่ ๒

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็สมณะที่ ๓ เป็นไฉน คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้

เป็นโอปปาติกะเพราะโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ สิ้นไป จักปรินิพพานในภพนั้นมีอันไม่กลับจากโลกนั้นเป็นธรรมดา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้คือสมณะที่ ๓

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็สมณะที่ ๔ เป็นไฉน คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ทํา

ให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้น

ไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้คือ

สมณะที่ ๔

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมณะที่ ๑ มีในธรรมวินัยนี้ สมณะที่ ๒ มีใน

ธรรมวินัยนี้ สมณะที่ ๓ มีในธรรมวินัยนี้ สมณะที่ ๔ มีในธรรมวินัยนี้ ลัทธิอื่นว่างจากสมณะทั้ง ๔ เธอทั้งหลายจงบันลือสีหนาทโดยชอบอย่างนี้เกิด”

๑๑.สัปปุริสานิสังสสูตร

ว่าด้วยอานิสงส์ ๔ ประการ

{๒๔๒} [๒๔๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลอาศัยสัตบุรุษแล้ว พึงหวังได้

อานิสงส์ ๔ ประการ อานิสงส์ ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) ย่อมเจริญด้วยอริยศีล

(๒) ย่อมเจริญด้วยอริยสมาธิ

(๓) ย่อมเจริญด้วยอริยปัญญา

(๔) ย่อมเจริญด้วยอริยวิมุตติ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลอาศัยสัตบุรุษแล้วพึงหวังได้อานิสงส์ ๔

ประการนี้แล,,

จบ กัมมวรรคที่ ๔

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. สังขิตตสูตร ๒. วิตถารสูตร

๓. โสณกายนสูตร ๔. ปฐมสิกขาปทสูตร

๕. ทุติยสิกขาปทสูตร ๖. อริยมัคคสูตร

๗. โพชฌังคสูตร ๘. สาวัชชสูตร

๙. อัพยาปัชฌสูตร ๑๐. สมณสูตร

๑๑. สัปปุริสานิสังสสูตร

(๒๕) ๕. อาปัตติภยวรรค

๑. สังฆเภทกสูตร

ว่าด้วยภิกษุทำลายสงฆ์ด้วยอำนาจประโยชน์ ๔ ประการ

{๒๔๓} [๒๔๓] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ โฆสิตาราม ใกล้พระนครโกสัมพี ครั้งนั้นแล ท่านพระอานนท์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง ครั้นแล้วพระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสถามว่า “ดูก่อนอานนท์ อธิกรณ์นั้นระงับแล้วหรือ”

ท่านพระอานนท์กราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อธิกรณ์นั้นจัก

ระงับได้แต่ที่ไหน สัทธิวิหาริกของท่านพระอนุรุทธะชื่อว่าพาหิยะยืนหยัดใน

การทำลายสงฆ์อยู่ท่าเดียว เมื่อพระพาหิยะยืนหยัดอยู่อย่างนั้น ท่านพระ

อนุรุทธะก็ไม่สำคัญที่จะพึงกล่าวแม้สักคำเดียว”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนอานนท์ อนุรุทธะจะจัดการ

ชำระอธิกรณ์ในท่ามกลางสงฆ์เมื่อไร อธิกรณ์อย่างใดก็ตามที่เกิดขึ้น พวกเธอกับสารีบุตรและโมคคัลลานะจะต้องระงับอธิกรณ์ทั้งหมดนั้นมิใช่หรือดูก่อนอานนท์ ภิกษุผู้บาปหนามองเห็นอำนาจประโยชน์๔ ประการนี้ จึงยินดีด้วยการทำลายสงฆ์ อำนาจประโยชน์ ๔ ประการคืออะไรบ้าง