๗. สารีปุตตสูตร เล่ม ๑๘

{๑๘๑} ดูก่อนปัญจสิขะ รูปที่พึงรู้แจ้งด้วยจักษุ ... ธรรมารมณ์ที่พึงรู้แจ้งด้วยมโน อันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัดมีอยู่ หากภิกษุไม่เพลิดเพลน ไม่พร่ำถึง ไม่หมกมุ่นธรรมารมณ์นั้นอยู่ วิญญาณอันอาศัยตัณหานั้นย่อมไม่มี อุปาทานอันอาศัยตัณหานั้นก็ย่อมไม่มีแก่เธอผู้ไม่เพลิดเพลิน ไม่พร่ำถึง ไม่หมกมุ่นธรรมารมณ์นั้นอยู่ ภิกษุผู้ไม่มีอุปาทานย่อมปรินิพพานได้ ดูก่อนปัญจสิขะ นี้แลเป็นเหตุเป็นปัจจัยที่ทำให้สัตว์บางพวกในโลกนี้ปรินิพพานได้ในปัจจุบัน”

{๑๘๒}๗. สารีปุตตสัทธิวิหาริกสูตร

ว่าด้วยผู้คุ้มครองทวารในอินทรีย์ได้ก็ประพฤติพรหมจรรย์ได้

{๑๘๓} [๑๒๐] สมัยหนึ่ง ท่านพระสารีบุตรอยู่ที่พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ภิกษุรูปหนึ่งเข้าไปหาท่านพระสารีบุตรถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับท่านพระสารีบุตร ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้กล่าวกะท่านพระสารีบุตรว่า “ท่านสารีบุตร ภิกษุผู้เป็นสัทธิวิหาริกของท่านลาสิกขาสึกไปแล้ว”

ท่านพระสารีบุตรกล่าวว่า “ดูก่อนผู้มีอายุ สำหรับผู้ที่ไม่คุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหลาย ผู้ไม่รู้ประมาณในโภชนะ ไม่หมั่นประกอบความเพียรเป็นเครื่องตื่นอยู่ ย่อมเป็นอย่างนี้แหละ ดูก่อนผู้มีอายุ ข้อที่ภิกษุผู้ไม่คุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหลาย ไม่รู้ประมาณในโภชนะ ไม่หมั่นประกอบความเพียรเป็นเครื่องตื่นอยู่ จักประพฤติพรหมจรรย์ให้บริสุทธิ์บริบูรณ์ติดต่อกันไปจนตลอดชีวิตนั้น มิใช่ฐานะที่จะมีได้ ดูก่อนผู้มีอายุ ข้อที่ภิกษุผู้คุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหลาย รู้ประมาณในโภชนะ หมั่นประกอบความเพียรเป็นเครื่องตื่นอยู่ จักประพฤติพรหมจรรย์ให้บริสุทธิ์บริบูรณ์ติดต่อกันไปจนตลอดชีวิตนั้น

เป็นฐานะที่จะมีได้

ดูก่อนผู้มีอายุ ก็

{๑๘๔} ภิกษุเป็นผู้คุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหลายอย่างไร คือภิกษุในพระธรรมวินัยนี้เห็นรูปด้วยจักษุแล้วไม่รวบถือรวม ๆ ไม่แยกถือเป็นส่วน ๆ เธอย่อมปฏิบัติเพื่อสำรวมจักขุนทรีย์ที่เมื่อไม่สำรวมแล้วจะเป็นเหตุให้อกุศลธรรมอันเลวทรามคืออภิชฌาและโทมนัสครอบงำได้ ชื่อว่ารักษาจักขุนทรีย์ ถึงความสำรวมในจักขุนทรีย์

ภิกษุฟังเสียงด้วยโสตะ ... สูดดมกลิ่นด้วยฆานะ ... ลิ้มรสด้วยชิวหา ... ถูกต้องโผฏฐัพพะด้วยกาย ... รู้แจ้งธรรมารมณ์ด้วยมโนแล้วไม่รวบถือรวม ๆ ไม่แยกถือเป็นส่วน ๆ เธอย่อมปฏิบัติเพื่อสำรวมมนินทรีย์ที่เมื่อไม่สำรวมแล้วจะเป็นเหตุให้อกุศลธรรมอันเลวทรามคืออภิชฌาและโทมนัสครอบงำได้ ชื่อว่ารักษามนินทรีย์ ถึงความสำรวมในมนินทรีย์ ดูก่อนผู้มีอายุ ภิกษุเป็นผู้คุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหลายอย่างนี้แลดูก่อนผู้มีอายุ

{๑๘๕} ภิกษุเป็นผู้รู้ประมาณในโภชนะอย่างไร คือ ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้พิจารณาโดยแยบคายแล้วจึงฉันอาหาร มิใช่เพื่อจะเล่น เพื่อจะมัวเมา เพื่อความผ่องใส เพื่อความงดงาม แต่บริโภคเพียงเพื่อความดำรงอยู่แห่งกายนี้ เพื่อให้กายนี้เป็นไปได้ เพื่อเว้นการเบียดเบียนตน เพื่ออนุเคราะห์พรหมจรรย์ด้วยคิดว่า ‘จักกำจัดเวทนาเก่าเสีย ทั้งจักไม่ให้เวทนาใหม่เกิดขึ้น ความเป็นไปแห่งอิริยาบถ ความเป็นผู้ไม่มีโทษ และความ อยู่เป็นผาสุกจักมีแก่เราด้วยประการฉะนี้่่’ ดูก่อนผู้มีอายุ ภิกษุเป็นผู้รู้ประมาณในโภชนะอย่างนี้แลดูก่อนผู้มีอายุ {๑๘๖} ภิกษุเป็นผู้หมั่นประกอบความเพียรเป็นเครื่องตื่นอยู่อย่างไรคือ ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ ในตอนกลางวันย่อมชำระจิตให้บริสุทธิ์จากธรรมอันกั้นจิตทั้งหลายด้วยการเดินจงกรม ด้วยการนั่ง ในตอนปฐมยามแห่งราตรี ย่อมชำระจิตให้บริสุทธิ์จากธรรมอันกั้นจิตทั้งหลายด้วยการเดินจงกรม ด้วยการนั่ง ในตอนมัชฌิมยามแห่งราตรีย่อมสำเร็จสีหไสยาโดยข้างเบื้องขวาซ้อนเท้าเหลื่อมเท้า มีสติสัมปชัญญะ มนสิการสัญญาที่จะลุกขึ้น ใน

ตอนปัจฉิมยามแห่งราตรีย่อมรีบลุกขึ้นชำระจิตให้บริสุทธิ์จากธรรมอันกั้นจิตทั้งหลาย ด้วยการเดิน ด้วยการนั่ง ดูก่อนผู้มีอายุ ภิกษุเป็นผู้หมั่นประกอบความเพียรเป็นเครื่องตื่นอยู่อย่างนี้แล เพราะเหตุนั้นแหละ ผู้มีอายุทั้งหลาย พึงศึกษาอย่างนี้ว่า ‘เราจักเป็นผู้คุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหลาย จักเป็นผู้รู้ประมาณในโภชนะ จักเป็นผู้หมั่นประกอบความเพียรเป็นเครื่องตื่นอยู่’ ดูก่อนผู้มีอายุ ท่านทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล”

๘. ราหุโลวาทสูตร

ว่าด้วยสิ่งใดไม่เที่ยงสิ่งนั้นเป็นทุกข์

{๑๘๗} [๑๒๑] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวันอารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จหลีกเร้นอยู่ในที่สงัด ได้ทรงเกิดปริวิตกแห่งพระหฤทัยอย่างนี้ว่า “ธรรมที่เป็นเครื่องบ่มวิมุตติของราหุลแก่กล้าแล้ว ถ้ากระไร เราพึงแนะนำราหุลในธรรมเป็นที่สิ้นอาสวะยิ่งขึ้นไปเถิด” ครั้นทรงดำริฉะนี้แล้ว ในเวลาเช้า พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงครองอันตรวาสก ทรงถือบาตรจีวรเสด็จ