๖. ปัญจสิขสูตร เล่ม ๑๘

ไม่หมกมุ่นรูปนั้นอยู่ ภิกษุผู้ไม่มีอุปาทานย่อมปรินิพพานได้ ... ธรรมารมณ์ที่พึงรู้แจ้งด้วยมโน อันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัด มีอยู่ หากภิกษุไม่เพลิดเพลิน ไม่พร่ำถึง ไม่หมกมุ่นธรรมารมณ์นั้นอยู่ วิญญาณอันอาศัยตัณหานั้นย่อมไม่มี อุปาทานอันอาศัยตัณหานั้นก็ย่อมไม่มีแก่เธอผู้ไม่เพลิดเพลิน ไม่พรํ่าถึง ไม่หมกมุ่นธรรมารมณ์นั้นอยู่ ภิกษุผู้ไม่มีอุปาทานย่อมปรินิพพานได้ ดูก่อนท่านผู้เป็นจอมเทพ นี้แลเป็นเหตุเป็นปัจจัยที่ทำให้สัตว์บางพวกในโลกนี้ปรินิพพานได้ในปัจจุบัน”

๖. ปัญจสิขสูตร

ว่าด้วยทรงแก้ปัญหาของปัญจสิขเทพบุตร

{๑๘๐} [๑๑๙] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ ภูเขาคิชฌกูฏ ใกล้พระนครราชคฤห์ ครั้งนั้นแล ปัญจสิขเทพบุตรผู้เป็นบุตรแห่งคนธรรพ์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง ครั้นแล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อะไรหนอเป็นเหตุเป็นปัจจัยที่ทำให้สัตว์บางพวกในโลกนี้ปรินิพพานไม่ได้ในปัจจุบัน อนึ่ง อะไรหนอเป็นเหตุเป็นปัจจัยที่ทำให้สัตว์บางพวกในโลกนี้ปรินิพพานได้ในปัจจุบัน”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนปัญจสิขะ รูปที่พึงรู้แจ้งด้วยจักษุ ... ธรรมารมณ์ที่จะพึงรู้แจ้งด้วยมโน อันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัด มีอยู่ หากภิกษุเพลิดเพลิน พร่ำถึง หมกมุ่นธรรมารมณ์นั้นอยู่ วิญญาณอันอาศัยตัณหานั้นย่อมมี อุปาทานอันอาศัยตัณหานั้นก็ย่อมมีแก่เธอผู้เพลิดเพลิน พร่ำถึง หมกมุ่นธรรมารมณ์นั้นอยู่ ภิกษุผู้ยังมีอุปาทานย่อมปรินิพพานไม่ได้ ดูก่อนปัญจสิขะ นี้แลเป็นเหตุเป็นปัจจัยที่ทำให้สัตว์บางพวกในโลกนี้ปรินิพพานไม่ได้ในปัจจุบัน

{๑๘๑} ดูก่อนปัญจสิขะ รูปที่พึงรู้แจ้งด้วยจักษุ ... ธรรมารมณ์ที่พึงรู้แจ้งด้วยมโน อันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัดมีอยู่ หากภิกษุไม่เพลิดเพลน ไม่พร่ำถึง ไม่หมกมุ่นธรรมารมณ์นั้นอยู่ วิญญาณอันอาศัยตัณหานั้นย่อมไม่มี อุปาทานอันอาศัยตัณหานั้นก็ย่อมไม่มีแก่เธอผู้ไม่เพลิดเพลิน ไม่พร่ำถึง ไม่หมกมุ่นธรรมารมณ์นั้นอยู่ ภิกษุผู้ไม่มีอุปาทานย่อมปรินิพพานได้ ดูก่อนปัญจสิขะ นี้แลเป็นเหตุเป็นปัจจัยที่ทำให้สัตว์บางพวกในโลกนี้ปรินิพพานได้ในปัจจุบัน”

{๑๘๒}๗. สารีปุตตสัทธิวิหาริกสูตร

ว่าด้วยผู้คุ้มครองทวารในอินทรีย์ได้ก็ประพฤติพรหมจรรย์ได้

{๑๘๓} [๑๒๐] สมัยหนึ่ง ท่านพระสารีบุตรอยู่ที่พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ภิกษุรูปหนึ่งเข้าไปหาท่านพระสารีบุตรถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับท่านพระสารีบุตร ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้กล่าวกะท่านพระสารีบุตรว่า “ท่านสารีบุตร ภิกษุผู้เป็นสัทธิวิหาริกของท่านลาสิกขาสึกไปแล้ว”

ท่านพระสารีบุตรกล่าวว่า “ดูก่อนผู้มีอายุ สำหรับผู้ที่ไม่คุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหลาย ผู้ไม่รู้ประมาณในโภชนะ ไม่หมั่นประกอบความเพียรเป็นเครื่องตื่นอยู่ ย่อมเป็นอย่างนี้แหละ ดูก่อนผู้มีอายุ ข้อที่ภิกษุผู้ไม่คุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหลาย ไม่รู้ประมาณในโภชนะ ไม่หมั่นประกอบความเพียรเป็นเครื่องตื่นอยู่ จักประพฤติพรหมจรรย์ให้บริสุทธิ์บริบูรณ์ติดต่อกันไปจนตลอดชีวิตนั้น มิใช่ฐานะที่จะมีได้ ดูก่อนผู้มีอายุ ข้อที่ภิกษุผู้คุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหลาย รู้ประมาณในโภชนะ หมั่นประกอบความเพียรเป็นเครื่องตื่นอยู่ จักประพฤติพรหมจรรย์ให้บริสุทธิ์บริบูรณ์ติดต่อกันไปจนตลอดชีวิตนั้น