๓. ปัคคัยหสูตร ที่ ๑ เล่ม ๑๘

“ภิกษุทั้งหลาย เทวดาและมนุษย์ทั้งหลายเป็นผู้ยินดีในรูป รื่นรมย์ ในรูป เพลิดเพลินในรูป เพราะรูปแปรผัน คลายไป และดับไป เทวดาและ มนุษย์ทั้งหลายจึงอยู่เป็นทุกข์เทวดาและมนุษย์ทั้งหลายเป็นผู้ยินดีในสัททะ รื่นรมย์ในสัททะ เพลิดเพลิน ในสัททะ เพราะสัททะแปรผัน คลายไป และดับไป เทวดาและมนุษย์ทั้งหลายจึง อยู่เป็นทุกข์ยินดีในคันธะ ... ยินดีในรส ... ยินดีในโผฏฐัพพะ ... ยินดีในธรรมารมณ์ รื่นรมย์ในธรรมารมณ์ เพลิดเพลินในธรรมารมณ์ เพราะธรรมารมณ์แปรผัน คลายไป และดับไป พวกเทวดาและมนุษย์จึงอยู่เป็นทุกข์ภิกษุทั้งหลาย ส่วนตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้ารู้แจ้งความเกิด ความดับ คุณ โทษ

และเครื่องสลัดออกจากรูปทั้งหลายตามความเป็นจริง ไม่ยินดีในรูป ไม่รื่นรมย์ในรูป ไม่เพลิดเพลินในรูป เพราะรูปแปรผัน คลายไป และดับไป ตถาคตจึงอยู่เป็นสุขตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้ารู้แจ้งความเกิด ความดับ คุณ โทษ และ เครื่องสลัดออกจากสัททะ ... คันธะ ... รส ... โผฏฐัพพะ ... รู้แจ้งความเกิด ความดับ คุณ โทษ และเครื่องสลัดออกจากธรรมารมณ์ตามความเป็นจริง ไม่ ยินดีในธรรมารมณ์ ไม่รื่นรมย์ในธรรมารมณ์ ไม่เพลิดเพลินในธรรมารมณ์ เพราะ ธรรมารมณ์แปรผัน คลายไป และดับไป ตถาคตจึงอยู่เป็นสุข”พระผู้มีพระภาคผู้สุคตศาสดาได้ตรัสเวยยากรณภาษิตนี้แล้วจึงได้ตรัสคาถา ประพันธ์ต่อไปอีกว่า

“รูป สัททะ คันธะ รส โผฏฐัพพะ และธรรมารมณ์

ล้วนน่าปรารถนา น่าใคร่ และน่าพอใจ

ที่กล่าวกันว่า มีอยู่ประมาณเท่าใด

รูปเป็นต้นเหล่านั้นแลเป็นสิ่งที่ชาวโลก

พร้อมทั้งเทวโลกสมมติว่าเป็นสุข

ถ้ารูปเป็นต้นเหล่านั้นดับในที่ใด

ที่นั้น เทวดาและมนุษย์เหล่านั้นก็สมมติกันว่าเป็นทุกข์

ส่วนอริยบุคคลทั้งหลายเห็นการดับสักกายะว่าเป็นสุข

การเห็นของอริยบุคคลทั้งหลายผู้เห็นอยู่นี้

ย่อมขัดแย้งกับชาวโลกทั้งปวง

บุคคลเหล่าอื่นกล่าวสิ่งใดว่าเป็นสุข

อริยบุคคลทั้งหลายกล่าวสิ่งนั้นว่าเป็นทุกข์

บุคคลเหล่าอื่นกล่าวสิ่งใดว่าเป็นทุกข์

อริยบุคคลทั้งหลายรู้แจ้งสิ่งนั้นว่าเป็นสุข

เธอจงเห็นธรรมที่รู้ได้ยาก

คนพาลผู้หลง ไม่รู้แจ้งในนิพพานนี้

ความมืดปรากฏแก่บุคคลผู้ถูกนิวรณ์คือกิเลสหุ้มห่อไว้

(เหมือน) ความมืดปรากฏแก่บุคคลผู้ไม่เห็นฉะนั้น

แต่นิพพานย่อมปรากฏแจ่มแจ้งแก่สัตบุรุษ

เหมือนแสงสว่างปรากฏแก่บุคคลผู้เห็นอยู่ฉะนั้น

ชนทั้งหลายผู้แสวงหาทาง ไม่ฉลาดในธรรม

ย่อมไม่รู้แจ้ง (นิพพาน) ที่อยู่ใกล้

บุคคลผู้ถูกความกำหนัดในภพครอบงำ

แล่นไปตามกระแส (ตัณหา) ในภพ

ถูกบ่วงมารคล้องไว้ จะไม่รู้ธรรมนี้ได้ง่าย

เว้นอริยบุคคลทั้งหลายแล้ว ใครเล่าควรจะตรัสรู้บท

ที่อริยบุคคลทั้งหลายตรัสรู้ชอบแล้วไม่มีอาสวะปรินิพพาน”

ปฐมรูปารามสูตรที่ ๓ จบ