๒. ขณสูตร เล่ม ๑๘

เห็นผลแห่งความไม่ประมาทนี้แลจึงกล่าวว่า ‘ความไม่ประมาทในผัสสายตนะ ๖ อันภิกษุเหล่านั้นควรทำ’ ... ธรรมารมณ์ที่พึงรู้แจ้งด้วยมโน เป็นที่รื่นรมย์ใจก็มี ไม่เป็นที่รื่นรมย์ใจก็มี ธรรมารมณ์เหล่านั้นมาสัมผัสถูกต้องแล้วจะครอบงำจิตของเธอผู้ไม่ประมาทตั้งอยู่ไม่ได้ เพราะจิตไม่ถูกครอบงำ ความเพียรก็จะเป็นอันเธอปรารภแล้วไม่ย่อหย่อน สติก็จะดำรงอยู่ได้ ไม่หลงลืม กายก็จะสงบ ไม่กระสับกระส่าย จิตก็จะตั้งมั่น มีอารมณ์แน่วแน่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราเห็นผลแห่งความไม่ประมาทนี้แลจึงกล่าวว่า ‘ความไม่ประมาทในผัสสายตนะ ๖ อันภิกษุเหล่านั้นควรทำ”

๒. ขณสูตร

ว่าด้วยนรกชื่อวาผัสสายตนิกะ ๖

{๒๑๔} [๑๓๕] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เป็นลาภของเธอทั้งหลาย พวกเธอได้ดีแล้ว พวกเธอได้ขณะเพื่อการอยู่ประพฤติพรหมจรรย์แล้ว ดูก่อนภิกษุทั้งหลายนรกชื่อว่าผัสสายตนิกะ ๖ เราเห็นแล้ว ในผัสสายตนิกนรกนั้น สัตว์จะเห็นรูปอย่างใดอย่างหนึ่งด้วยจักษุ ย่อมเห็นแต่รูปอันไม่น่าปรารถนาเท่านั้น ไม่เห็นรูปอันน่าปรารถนา ย่อมเห็นแต่รูปไม่น่าใคร่เท่านั้น ไม่เห็นรูปอันน่าใคร่ ย่อมเห็นแต่รูปอันไม่น่าพอใจเท่านั้น ไม่เห็นรูปอันน่าพอใจ จะฟังเสียงอย่างใดอย่างหนี่งด้วยโสตะ ... จะสูดดมกลิ่นอย่างใดอย่างหนี่งด้วยฆานะ ... จะลิ้มรสอย่างใดอย่างหนี่งด้วยชิวหา ... จะถูกต้องโผฏฐัพพะอย่างใดอย่างหนึ่งด้วยกาย ...จะรู้แจ้งธรรมารมณ์อย่างใดอย่างหนึ่งด้วยมโน ย่อมรู้แจ้งแต่ธรรมารมณ์อันไม่น่าปรารถนาเท่านั้น ไม่รู้แจ้งธรรมารมณ์อันน่าปรารถนา ย่อม

รู้แจ้งแต่ธรรมารมณ์อันไม่น่าใคร่เท่านั้น ไม่รู้แจ้งธรรมารมณ์อันน่าใคร่ ย่อมรู้แจ้งแต่ธรรมารมณ์อันไม่น่าพอใจเท่านั้น ไม่รู้แจ้งธรรมารมณ์อันน่าพอใจ

{๒๑๕} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เป็นลาภของเธอทั้งหลาย พวกเธอได้ดีแล้ว พวกเธอได้ขณะเพื่อการอยู่ประพฤติพรหมจรรย์แล้ว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สวรรค์ชื่อว่าผัสสายตนิกะ ๖ ชั้นเราเห็นแล้ว ในผัสสายตนิกสวรรค์นั้น บุคคลจะเห็นรูปอย่างใดอย่างหนึ่งด้วยจักษุ ก็ย่อมเห็นแต่รูปอันน่าปรารถนาเท่านั้น ไม่เห็นรูปอันไม่น่าปรารถนา ย่อมเห็นแต่รูปอันน่าใคร่เท่านั้น ไม่เห็นรูปอันไม่น่าใคร่ ย่อมเห็นแต่รูปอันน่าพอใจเท่านั้น ไม่เห็นรูปอันไม่น่าพอใจ ... จะรู้แจ้งธรรมารมณ์อย่างใดอย่างหนึ่งด้วยมโน ก็ย่อมรู้แจ้งแต่ธรรมารมณ์อันน่าปรารถนาเท่านั้น ไม่รู้แจ้งธรรมารมณ์อันไม่น่าปรารถนา ย่อมรู้แจ้งแต่ธรรมารมณ์ที่น่าใคร่เท่านั้น ไม่รู้แจ้งธรรมารมณ์ที่ไม่น่าใคร่ ย่อมรู้แจ้งแต่ธรรมารมณ์อันน่าพอใจเท่านั้น ไม่รู้แจ้งธรรมารมณ์อันไม่น่าพอใจ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เป็นลาภของเธอทั้งหลาย พวกเธอได้ดีแล้ว พวกเธอได้ขณะเพื่อการอยู่ประพฤติพรหมจรรย์แล้ว”

๓. ปฐมรูปารามสูตร

ว่าด้วยผู้ยินดีในอายตนะ ๖ อยู่เป็นทุกข์ สูตรที่ ๑

{๒๑๖} [๑๓๖] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เทวดาและมนุษย์เป็นผู้มีรูปเป็นที่มายินดี เป็นผู้ยินดีแล้วในรูป เป็นผู้เพลิดเพลินแล้วในรูป เพราะรูปแปรปรวนไป คลายไป และดับไป เทวดาและมนุษย์จึงอยู่เป็นทุกข์ เทวดาและมนุษย์เป็นผู้มีเสียงเป็นที่มายินดี ... เป็นผู้มีกลิ่นเป็นที่มายินดี ... เป็นผู้มีรสเป็นที่มายินดี... เป็นผู้มีโผฏฐัพพะเป็นที่มายินดี ... เป็นผู้มีธรรมารมณ์เป็นที่มายินดี เป็นผู้