๗. โมคคัลลานสูตร เล่ม ๑๘

“ดูก่อนท่านผู้มีอายุ บัดนี้ท่านยังจะปรารถนาอะไรในปัญหาข้อนี้ยิ่งขึ้นไปกว่านี้อีกเล่า ดูก่อนท่านสารีบุตร ภิกษุผู้พ้นวิเศษแล้วเพราะความสิ้นไปแห่งตัณหาแล้ว ย่อมไม่มีการวนเวียนบัญญัติหรอก”

๗. โมคคัลลานสูตร

ว่าด้วยวัจฉโคตรปริพาชกถามปัญหาพระโมคคัลลานะ

{๗๘๘} [๔๑๖] ครั้งนั้นแล วัจฉโคตรปริพาชกเข้าไปหาท่านพระมหาโมคคัลลานะถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับท่านพระมหาโมคคัลลานะ ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้ถามท่านพระมหาโมคคัลลานะว่า “ท่านโมคคัลลานะ โลกเที่ยงหรือ”ท่านพระมหาโมคคัลลานะตอบว่า “ดูก่อนวัจฉะ ปัญหานี้เป็นปัญหาที่พระผู้มีพระภาคเจ้ามิได้ทรงพยากรณ์”

“ท่านโมคคัลลานะ โลกไม่เที่ยงหรือ”

“ดูก่อนวัจฉะ แม้ปัญหานี้ก็เป็นปัญหาที่พระผู้มีพระภาคเจ้ามิได้ทรงพยากรณ์”

“ท่านโมคคัลลานะ โลกมีที่สุดหรือ”

“ดูก่อนวัจฉะ แม้ปัญหานี้ก็เป็นปัญหาที่พระผู้มีพระภาคเจ้ามิได้ทรงพยากรณ์”

“ท่านโมคคัลลานะ โลกไม่มีที่สุดหรือ”

“ดูก่อนวัจฉะ แม้ปัญหานี้ก็เป็นปัญหาที่พระผู้มีพระภาคเจ้ามิได้ทรงพยากรณ์”

“ท่านโมคคัลลานะ ชีวะก็อันนั้น สรีระก็อันนั้นหรือ”

“ดูก่อนวัจฉะ แม้ปัญหานี้ก็เป็นปัญหาที่พระผู้มีพระภาคเจ้ามิได้ทรงพยากรณ์”“ท่านโมคคัลลานะ ชีวะก็อย่างหนึ่ง สรีระก็อย่างหนึ่งหรือ”

“ดูก่อนวัจฉะ แม้ปัญหานี้ก็เป็นปัญหาที่พระผู้มีพระภาคเจ้ามิได้ทรงพยากรณ์”“ท่านโมคคัลลานะ สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีกหรือ’’

“ดูก่อนวัจฉะ แม้ปัญหานี้ก็เป็นปัญหาที่พระผู้มีพระภาคเจ้ามิได้ทรงพยากรณ์”“ท่านโมคคัลลานะ สัตว์หลังจากตายไปย่อมไม่เกิดอีกหรือ”

“ดูก่อนวัจฉะ แม้ปัญหานี้ก็เป็นปัญหาที่พระผู้มีพระภาคเจ้ามิได้ทรงพยากรณ์”“ท่านโมคคัลลานะ สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีกก็มี ไม่เกิดอีกก็มีหรือ”“ดูก่อนวัจฉะ แม้ปัญหานี้ก็เป็นปัญหาที่พระผู้มีพระภาคเจ้ามิได้ทรงพยากรณ์”“ท่านโมคคัลลานะ สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีกก็มิใช่ ไม่เกิดอีกก็มิใช่หรือ”“ดูก่อนวัจฉะ แม้ปัญหานี้ก็เป็นปัญหาที่พระผู้มีพระภาคเจ้ามิได้ทรงพยากรณ์”{๗๘๙} “ท่านโมคคัลลานะ อะไรเล่าเป็นเหตุเป็นปัจจัยให้พวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกเมื่อถูกถามอย่างนั้นแล้ว ย่อมพยากรณ์อย่างนี้ว่า ‘โลกเที่ยง’ บ้าง ‘โลกไม่เที่ยง’ บ้าง ‘โลกมีที่สุด’ บ้าง ‘โลกไม่มีที่สุด’ บ้าง ‘ชีวะก็อันนั้น สรีระก็อันนั้น’ บ้าง ‘ชีวะก็อย่างหนึ่ง สรีระก็อย่างหนึ่ง’ บ้าง ‘สัตว์

หลังจากตายไปย่อมเกิดอีก’ บ้าง ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมไม่เกิดอีก’ บ้าง ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีกก็มี ไม่เกิดอีกก็มี’ บ้าง ‘สัตว์หลังจากตายไป ย่อมเกิดอีกก็มิใช่ ไม่เกิดอีกก็มิใช่’ บ้าง ดูก่อนท่านโมคคัลลานะ ก็อะไรเล่า เป็นเหตุเป็นปัจจัยให้พระสมณโคดมเมื่อถูกถามอย่างนั้นแล้วมิได้พยากรณ์ อย่างนี้ว่า ‘โลกเที่ยง’ บ้าง ‘โลกไม่เที่ยง’ บ้าง ‘โลกมีที่สุด’ บ้าง ‘โลกไม่มีที่สุด’ บ้าง ‘ชีวะก็อันนั้น สรีระก็อันนั้น’ บ้าง ‘ชีวะก็อย่างหนึ่ง สรีระก็อย่างหนึ่ง’ บ้าง ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีก’ บ้าง ‘สัตว์หลังจาก ตายไป ย่อมไม่เกิดอีก’ บ้าง ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีกก็มี

ไม่เกิดอีกก็มี’ บ้าง ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีกก็มิใช่ ไม่เกิดอีกก็มิใช่’ บ้าง”{๗๙๐} “ดูก่อนวัจฉะ ก็เพราะพวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกย่อมตามเห็นจักษุว่า ‘นั่นของเรา เราเป็นนั่น นั่นเป็นอัตตาของเรา’ ย่อมตามเห็นโสตะ... ฆานะ... ชิวหา... กาย... มโนว่า ‘นั่นของเรา เราเป็นนั่น นั่นเป็นอัตตาของเรา’ เพราะเหตุนั้น เมื่อพวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกถูกถามอย่างนั้นแล้ว จึงพยากรณ์ อย่างนี้ว่า ‘โลกเที่ยง’ บ้าง ... ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีกก็มิใช่ ไม่เกิดอีกก็มิใช่’ บ้าง ดูก่อนวัจฉะ ส่วนพระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าย่อม ทรงพิจารณาเห็นจักษุว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น

นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’ ย่อมทรงพิจารณาเห็นโสตะ... ฆานะ... ชิวหา... กาย... มโนว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’ เพราะเหตุนั้น เมื่อพระตถาคตถูกถามอย่างนั้นแล้วจึงมิได้ทรงพยากรณ์อย่างนี้ว่า ‘โลกเที่ยง’ บ้าง ... ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีกก็มิใช่ ไม่เกิดอีกก็มิใช่’ บ้าง”{๗๙๑} ครั้งนั้นแล วัจฉโคตรปริพาชกลุกจากที่นั่งแล้วเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ โลกเที่ยงหรือ”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนวัจฉะ ปัญหานี้เป็นปัญหาที่เรามิได้พยากรณ์” ... ...

“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีกก็มิใช่ ไม่เกิดอีกก็มิใช่หรือ”

“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ อะไรเล่าเป็นเหตุเป็นปัจจัยให้พวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกเมื่อถูกถามอย่างนั้นแล้วย่อมพยากรณ์อย่างนี้ว่า ‘โลกเที่ยง’ บ้าง ... ‘สัตว์ห ลังจากตายไปย่อมเกิดอีกก็มิใช่ ไม่เกิดอีกก็มิใช่’ บ้าง ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็อะไรเล่าเป็นเหตุเป็นปัจจัยให้พระโคดมผู้เจริญเมื่อถูกทูลถามอย่างนั้นแล้ว มิได้ทรงพยากรณ์อย่างนี้ว่า ‘โลกเที่ยง’ บ้าง ... ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีกก็มิใช่ ไม่เกิดอีกก็มิใช่’ บ้าง”

{๗๙๒} “ดูก่อนวัจฉะ ก็เพราะพวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกย่อมตามเห็นจักษุว่า ‘นั่นของเรา เราเป็นนั่น นั่นเป็นอัตตาของเรา’ ย่อมตามเห็นโสตะ ... ฆานะ ... ชิวหา... กาย... มโนว่า ‘นั่นของเรา เราเป็นนั่น นั่นเป็นอัตตาของเรา’ เพราะเหตุนั้น เมื่อพวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกถูกถามอย่างนั้นแล้ว จึงพยากรณ์อย่างนี้ว่า ‘โลกเที่ยง’ บ้าง ... ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีกก็มิใช่ ไม่เกิดอีกก็มิใช่’ บ้าง ดูก่อนวัจฉะ ส่วนตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพิจารณาเห็นจักษุว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’ พิจารณา เห็นโสตะ... ฆานะ... ชิวหา... กาย... มโนว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’ เพราะเหตุนั้น เมื่อตถาคตถูกถามอย่างนั้นแล้วจึงมิได้ พยากรณ์อย่างนี้ว่า ‘โลกเที่ยง’ บ้าง ... ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีกก็มิใช่ไม่เกิดอีกก็มิใช่’ บ้าง”{๗๙๓} “น่าอัศจรรย์นัก พระโคดมผู้เจริญ น่าแปลกใจนัก พระโคดมผู้เจริญ ที่ อรรถกับอรรถ พยัญชนะกับพยัญชนะของพระศาสดากับของสาวกมาลงกันได้ สมกันได้ ไม่ได้ผิดเพี้ยนกันในบทที่สำคัญเลย ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ เมื่อ

กี้นี้ข้าพระองค์ได้เข้าไปหาสมณะมหาโมคคัลลานะ แล้วได้ถามความข้อนี้ แม้ สมณะมหาโมคคัลลานะก็ได้พยากรณ์ความข้อนี้ด้วยบทเหล่านี้ ด้วยพยัญชนะเหล่านี้แก่ข้าพระองค์ดุจพระโคดมผู้เจริญเหมือนกัน น่าอัศจรรย์นัก พระโคดมผู้เจริญ น่าแปลกใจนัก พระโคดมผู้เจริญ ที่อรรถกับอรรถ พยัญชนะ กับพยัญชนะของพระศาสดากับของสาวกมาลงกันได้ สมกันได้ ไม่ได้ผิดเพี้ยนกันในบทที่สำคัญเลย”

๘. วัจฉโคตตสูตร

ว่าด้วยวัจฉโคตรปริพาชกถามปัญหาพระผู้มีพระภาคเจ้า

{๗๙๔} [๔๑๗] ครั้งนั้นแล วัจฉโคตรปริพาชกเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ โลกเที่ยงหรือ”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนวัจฉะ ปัญหานี้เป็นปัญหาที่เรามิได้พยากรณ์” ... ...

“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีกก็มิใช่ ไม่เกิด อีกก็มิใช่หรือ”

“ดูก่อนวัจฉะ แม้ปัญหานี้ก็เป็นปัญหาที่เรามิได้พยากรณ์อีกเหมือนกัน”

“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ อะไรเล่าเป็นเหตุเป็นปัจจัยให้พวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกเมื่อถูกถามอย่างนั้นแล้ว ย่อมพยากรณ์อย่างนี้ว่า ‘โลกเที่ยง’ บ้าง ... ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีกก็มิใช่ ไม่เกิดอีกก็มิใช่’ บ้าง ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็อะไรเล่าเป็นเหตุเป็นปัจจัยให้พระโคดมผู้เจริญเมื่อถูกทูลถามอย่างนั้นแล้วมิได้ทรงพยากรณ์อย่างนี้ว่า ‘โลกเที่ยง’ บ้าง ... ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีกก็มิใช่ ไม่เกิดอีกก็มิใช่’ บ้าง”