๘. วัจฉสูตร เล่ม ๑๘

กี้นี้ข้าพระองค์ได้เข้าไปหาสมณะมหาโมคคัลลานะ แล้วได้ถามความข้อนี้ แม้ สมณะมหาโมคคัลลานะก็ได้พยากรณ์ความข้อนี้ด้วยบทเหล่านี้ ด้วยพยัญชนะเหล่านี้แก่ข้าพระองค์ดุจพระโคดมผู้เจริญเหมือนกัน น่าอัศจรรย์นัก พระโคดมผู้เจริญ น่าแปลกใจนัก พระโคดมผู้เจริญ ที่อรรถกับอรรถ พยัญชนะ กับพยัญชนะของพระศาสดากับของสาวกมาลงกันได้ สมกันได้ ไม่ได้ผิดเพี้ยนกันในบทที่สำคัญเลย”

๘. วัจฉโคตตสูตร

ว่าด้วยวัจฉโคตรปริพาชกถามปัญหาพระผู้มีพระภาคเจ้า

{๗๙๔} [๔๑๗] ครั้งนั้นแล วัจฉโคตรปริพาชกเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ โลกเที่ยงหรือ”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนวัจฉะ ปัญหานี้เป็นปัญหาที่เรามิได้พยากรณ์” ... ...

“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีกก็มิใช่ ไม่เกิด อีกก็มิใช่หรือ”

“ดูก่อนวัจฉะ แม้ปัญหานี้ก็เป็นปัญหาที่เรามิได้พยากรณ์อีกเหมือนกัน”

“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ อะไรเล่าเป็นเหตุเป็นปัจจัยให้พวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกเมื่อถูกถามอย่างนั้นแล้ว ย่อมพยากรณ์อย่างนี้ว่า ‘โลกเที่ยง’ บ้าง ... ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีกก็มิใช่ ไม่เกิดอีกก็มิใช่’ บ้าง ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็อะไรเล่าเป็นเหตุเป็นปัจจัยให้พระโคดมผู้เจริญเมื่อถูกทูลถามอย่างนั้นแล้วมิได้ทรงพยากรณ์อย่างนี้ว่า ‘โลกเที่ยง’ บ้าง ... ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีกก็มิใช่ ไม่เกิดอีกก็มิใช่’ บ้าง”

{๗๙๕} “ดูก่อนวัจฉะ ก็เพราะพวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกย่อมเห็นรูปโดยความเป็นอัตตา ย่อมเห็นอัตตาว่ามีรูป ย่อมเห็นรูปในอัตตา หรือย่อมเห็นอัตตาในรูป .. ย่อมเห็นเวทนา ... ย่อมเห็นสัญญา... ย่อมเห็นสังขาร... ย่อมเห็นวิญญาณโดยความเป็นอัตตา ย่อมเห็นอัตตาว่ามีวิญญาณ ย่อมเห็นวิญญาณในอัตตา หรือย่อมเห็นอัตตาในวิญญาณ เพราะฉะนั้น พวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกเมื่อถูกถามอย่างนั้นแล้วจึงพยากรณ์อย่างนี้ว่า ‘โลกเที่ยง’ บ้าง ...‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีกก็มิใช่ ไม่เกิดอีกก็มิใช่’ บ้างดูก่อนวัจฉะ ส่วนตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่เห็นรูปโดยความเป็นอัตตา ไม่เห็นอัตตาว่ามีรูป ไม่เห็นรูปในอัตตา

หรือไม่เห็นอัตตาในรูป ไม่เห็นเวทนา ... ไม่เห็นสัญญา ... ไม่เห็นสังขาร ... ไม่เห็นวิญญาณโดยความเป็นอัตตา ไม่เห็นอัตตาว่ามีวิญญาณ ไม่เห็นวิญญาณในอัตตา หรือไม่เห็นอัตตาในวิญญาณ เพราะฉะนั้น เมื่อตถาคตถูกถามอย่างนั้น จึงมิได้พยากรณ์อย่างนี้ว่า ‘โลกเที่ยง’ บ้าง ... ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีกก็มิใช่ ไม่เกิดอีกก็มิใช่’ บ้าง”{๗๙๖} ครั้งนั้นแล วัจฉโคตรปริพาชกลุกจากที่นั่งแล้วเข้าไปหาท่านพระมหาโมคคัลลานะถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับท่านพระมหาโมคคัลลานะ ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้ถามท่านพระมหาโมคคัลลานะว่า “ท่านโมคคัลลานะ โลกเที่ยงหรือ”

ท่านพระมหาโมคคัลลานะตอบว่า “ดูก่อนวัจฉะ ปัญหานี้เป็นปัญหาที่พระผู้มีพระภาคเจ้ามิได้ทรงพยากรณ์” ... ...

“ดูก่อนท่านโมคคัลลานะ สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีกก็มิใช่ ไม่เกิดอีกก็มิใช่หรือ”

“ดูก่อนวัจฉะ แม้ปัญหาข้อนี้ก็เป็นปัญหาที่พระผู้มีพระภาคเจ้ามิได้ทรงพยากรณ์อีกเหมือนกัน”

“ท่านโมคคัลลานะ อะไรเล่าเป็นเหตุเป็นปัจจัยให้พวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกเมื่อถูกถามอย่างนั้นแล้ว ย่อมพยากรณ์อย่างนี้ว่า ‘โลกเที่ยง’ บ้าง ... ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีกก็มิใช่ ไม่เกิดอีกก็มิใช่’ บ้าง ท่านโมคคัลลานะก็อะไรเล่าเป็นเหตุเป็นปัจจัยให้พระสมณโคดมเมื่อถูกทูลถามอย่างนั้นแล้วมิได้ทรงพยากรณ์อย่างนี้ว่า ‘โลกเที่ยง’ บ้าง ... ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีกก็มิใช่ ไม่เกิดอีกก็มิใช่’ บ้าง”

{๗๙๗} “ดูก่อนวัจฉะ ก็เพราะพวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกย่อมเห็นรูปโดยความเป็นอัตตา ย่อมเห็นอัตตาว่ามีรูป ย่อมเห็นรูปในอัตตา หรือย่อมเห็นอัตตาในรูป ... ย่อมเห็นเวทนา ... ย่อมเห็นสัญญา ... ย่อมเห็นสังขาร ... ย่อมเห็นวิญญาณโดยความเห็นอัตตา ย่อมเห็นอัตตาว่ามีวิญญาณ ย่อมเห็นวิญญาณในอัตตา หรือย่อมเห็นอัตตาในวิญญาณ เพราะฉะนั้น พวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกเมื่อถูกถามอย่างนั้นแล้วจึงพยากรณ์อย่างนี้ว่า ‘โลกเที่ยง’ บ้าง ... ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีกก็มิใช่ ไม่เกิดอีกก็มิใช่’ บ้าง ดูก่อนวัจฉะ ส่วนพระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ทรงเห็นรูปโดยความเป็นอัตตา ไม่ทรงเห็นอัตตาว่ามีรูป

ไม่ทรงเห็นรูปในอัตตา หรือไม่ทรงเห็นอัตตาในรูป ... ไม่ทรงเห็นเวทนา ... ไม่ทรงเห็นสัญญา ... ไม่ทรงเห็นสังขาร ... ไม่ทรงเห็นวิญญาณโดยความเป็นอัตตา ไม่ทรงเห็นอัตตาว่ามีวิญญาณ ไม่ทรงเห็นวิญญาณในอัตตา หรือไม่ทรงเห็นอัตตาในวิญญาณ เพราะฉะนั้นเมื่อพระตถาคตถูกถามอย่างนั้นจึงมิได้พยากรณ์อย่างนี้ว่า ‘โลกเที่ยง’ บ้าง ... ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีกก็มิใช่ ไม่เกิดอีกก็มิใช่’ บ้าง”{๗๙๘} “น่าอัศจรรย์นัก ท่านโมคคัลลานะ น่าแปลกใจนัก ท่านโมคคัลลานะที่อรรถกับอรรถ พยัญชนะกับพยัญชนะของพระศาสดากับของสาวก มาลงกันได้ สมกันได้ ไม่ผิดเพี้ยนกันในบทที่สำคัญเลย ท่านโมคคัลลานะ เมื่อกี้นี้ข้าพเจ้าได้เข้าไปเฝ้าพระสมณโคดม ได้ทูลถามเรื่องนี้ แม้พระสมณโคดมก็ได้ทรงพยากรณ์เรื่องนี้ด้วยบทเหล่านี้ ด้วยพยัญชนะเหล่านี้แก่ข้าพเจ้า

ดุจท่านโมคคัลลานะเหมือนกัน น่าอัศจรรย์นัก ท่านโมคคัลลานะ น่าแปลกใจนัก ท่านโมคคัลลานะ ที่อรรถกับอรรถ พยัญชนะกับพยัญชนะของพระศาสดากับของสาวกมาลงกันได้ สมกันได้ ไม่ผิดเพี้ยนกันในบทที่สำคัญเลย”

๙. กุตุหลสาลาสูตร

ว่าด้วยพระผู้มีพระภาคเจ้ายอดเยี่ยมกว่าครูทั้ง ๖

{๗๙๙} [๔๑๘] ครั้งนั้นแล วัจฉโคตรปริพาชกเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ วันก่อน ๆ หลายวันมาแล้ว พวกสมณพราหมณ์เจ้าลัทธิต่าง ๆ นั่งชุมนุมกันที่กุตุหลศาลา ได้เกิดมีข้อสนทนากันขึ้นว่า ‘ปูรณกัสสปะนี้แลเป็นเจ้าหมู่เจ้าคณะ เป็นคณาจารย์ มีชื่อเสียง มียศ เป็นเจ้าลัทธิ ที่คนเป็นอันมากยอมรับว่าเป็นสาธุ ปูรณกัสสปะนั้นย่อมพยากรณ์สาวกผู้ทำกาลกิริยาล่วงลับไปแล้วในอุบัติภพทั้งหลายว่า ‘ท่านโน้นเกิดในภพโน้น ท่านโน้นเกิดในภพโน้น’ ดังนี้ แม้สาวกคนใดของท่านปูรณกัสสปะนั้นเป็นอุดมบุรุษ เป็นยอดบุรุษ ได้บรรลุถึงธรรมชั้นเยี่ยมแล้ว ท่านปูรณกัสสปะก็พยากรณ์สาวกนั้นผู้ทำกาลกิริยาล่วงลับไปแล้วในอุบัติภพทั้งหลายว่า ‘ท่านโน้นเกิดในภพโน้น ท่านโน้นเกิดในภพโน้น’ ดังนี้