๓. ปหานสูตร เล่ม ๑๘

{๓๖๒} ความเสวยอารมณ์อย่างใดอย่างหนึ่ง เป็นสุขก็ตาม เป็น

ทุกข์ก็ตาม ไม่ใช่ทุกข์ไม่ใช่สุขก็ตาม ทั้งที่เป็นภายใน ทั้ง

ที่เป็นภายนอก มีอยู่

ภิกษุรู้ว่าเวทนานี้เป็นทุกข์ มีความพินาศเป็นธรรมดา

มีความทำลายเป็นธรรมดา สัมผัสถูกต้องความสิ้นไปอยู่

ย่อมคลายความยินดีในเวทนาเหล่านั้นได้ด้วยอาการอย่างนี้

๓. ปหานสูตร

ว่าด้วยพึงละราคานุสัยเป็นต้นในเวทนา ๓

{๓๖๓} [๒๕๑] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เวทนามี ๓ เหล่านี้ เวทนา ๓ คืออะไรบ้าง คือ สุขเวทนา ทุกขเวทนา อทุกขมสุขเวทนา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงละราคานุสัย ในสุขเวทนา พึงละปฏิฆานุสัย ในทุกขเวทนา พึงละอวิชชานุสัย ในอทุกขมสุขเวทนา เพราะเหตุที่ภิกษุละราคานุสัยในสุขเวทนาละปฏิฆานุสัยในทุกขเวทนา ละอวิชชานุสัยในอทุกขมสุขเวทนาได้แล้ว ภิกษุนี้เราจึงกล่าวว่าเป็นผู้ไม่มีราคานุสัย มีความเห็นชอบ ตัดตัณหาได้เด็ดขาดเพิกถอนสังโยชน์ได้แล้ว ได้ทำที่สุดแห่งทุกข์แล้วเพราะละมานะได้โดยชอบ”

{๓๖๔} ราคานุสัยนั้นย่อมมีแก่ภิกษุผู้เสวยสุขเวทนา ไม่รู้ตัวอยู่

ผู้มีปกติไม่เห็นธรรมเป็นเครื่องสลัดออก

ปฏิฆานุสัยย่อมมีแก่ภิกษุผู้เสวยทุกขเวทนา ไม่รู้ตัวอยู่

ผู้มีปกติไม่เห็นธรรมเป็นเครื่องสลัดออก

บุคคลเพลิดเพลินอทุกขมสุขเวทนาซึ่งมีอยู่ อันพระผู้

มีพระภาคเจ้าผู้ทรงมีพระปัญญาประดุจปฐพีทรงแสดง

ไว้แล้ว ย่อมไม่หลุดพ้นไปจากทุกข์เลย

เพราะเหตุที่ภิกษุผู้มีความเพียร ไม่ละทิ้งสัมปชัญญะ

เธอชื่อว่าเป็นบัณฑิต ย่อมกำหนดรู้เวทนาทั้งปวงได้

ครั้นกำหนดรู้เวทนาแล้ว ย่อมเป็นผู้หาอาสวะมิได้ใน

ปัจจุบัน ตั้งอยู่ในธรรม ถึงที่สุดเวท เพราะกายแตกไป

ย่อมไม่เข้าถึงการนับว่า ‘เป็นผู้กำหนัด ขัดเคือง เป็นผู้หลง’

ดังนี้

๔. ปาตาลสูตร

ว่าด้วยผู้ไม่ปรากฏและปรากฏในบาดาล

{๓๖๕} [๒๕๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปุถุชนผู้มิได้สดับแล้วย่อมพูดอย่างนี้ว่า ‘ในมหาสมุทรมีบาดาล’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปุถุชนผู้มิได้สดับแล้วย่อมพูดวาจาอันไม่มีไม่ปรากฏอยู่อย่างนี้ว่า ‘ในมหาสมุทรมีบาดาล’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คำว่า ‘บาดาล’ นั่นเป็นชื่อของทุกขเวทนาที่เป็นไปในสรีระแล ปุถุชนผู้มิได้สดับแล้วถูกทุกขเวทนาอันเป็นไปในสรีระถูกต้องเข้าแล้วย่อมเศร้าโศก ลำบาก รำพัน ตีอก คร่ำครวญ ถึงความหลงเพ้อไปได้ ปุถุชนผู้มิได้สดับแล้วนี้เรากล่าวว่าไม่ปรากฏในบาดาล ทั้งหยั่งไม่ถึงอีกด้วย ส่วนอริยสาวกผู้ได้สดับแล้วถูกทุกขเวทนาอันเป็นไปในสรีระถูกต้องเข้าย่อมไม่ศร้าโศก ไม่ลำบาก ไม่รำพัน ไม่ตีอกคร่ำครวญ ไม่ถึงความหลงเพ้อไป ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้ได้สดับแล้วนี้เรากล่าวว่าย่อมปรากฏในบาดาล ทั้งหยั่งถึงอีกด้วย”