๙. ทวยสูตร ที่ ๑ เล่ม ๑๘

๙. ปฐมทวยสูตร

ว่าด้วยส่วนสองส่วน สูตรที่ ๑

{๑๒๓} [๙๒] พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงส่วนสองส่วนแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟัง ก็ส่วนสองส่วนเป็นไฉน คือจักษุกับรูป โสตะกับเสียง ฆานะกับกลิ่น ชิวหากับรส กายกับโผฏฐัพพะ มโนกับธรรมารมณ์ นี้เรียกว่าส่วนสองส่วน

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลใดพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘เราขอปฏิเสธส่วนสองส่วนนี้ แล้วจักบัญญัติส่วนสองส่วนอย่างอื่น” วาจาของผู้นั้นพึงเป็นเพียงคำกล่าวเท่านั้น ครั้นถูกถามเข้าก็คงตอบไม่ได้ และจะอึดอัดใจยิ่งขึ้น ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เพราะว่าถูกถามในสิ่งที่เหลือวิสัย”

๑๐. ทุติยทวยสูตร

ว่าด้วยส่วนสองส่วน สูตรที่ ๒

{๑๒๔} [๙๓] พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย วิญญาณเกิดขึ้นเพราะอาศัยส่วนสองส่วน วิญญาณเกิดขึ้นเพราะอาศัยส่วนสองส่วนเป็นไฉนคือ จักขุวิญญาณเกิดขึ้นเพราะอาศัยจักษุกับรูป จักษุไม่เที่ยง มีความแปรผันมีความเป็นอย่างอื่น รูปไม่เที่ยง มีความแปรผัน มีความเป็นอย่างอื่น ส่วนสองส่วนนี้หวั่นไหว อาพาธ ไม่เที่ยง มีความแปรผัน มีความเป็นอย่างอื่นจักขุวิญญาณไม่เที่ยง มีความแปรผัน มีความเป็นอย่างอื่น แม้เหตุปัจจัยเพื่อความเกิดขึ้นแห่งจักขุวิญญาณก็ไม่เที่ยง มีความแปรผัน มีความเป็นอย่างอื่น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็จักขุวิญญาณที่เกิดขึ้นแล้วเพราะอาศัยปัจจัยอันไม่เที่ยง จักเป็นของเที่ยงได้ที่ไหน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความประจวบกัน ความประชุมกัน ความพร้อมกันแห่งธรรมทั้ง ๓ ประการนี้แล เรียกว่าจักขุสัมผัส