๕. กามภูสูตร ที่ ๑ เล่ม ๑๘

ลำดับนั้นแล ท่านพระมหกะได้เข้าไปสู่วิหาร ใส่ลูกดาลแล้วได้บันดาลอิทธาภิสังขารโดยให้เปลวไฟแลบออกมาทางช่องลูกดาลและระหว่างลูกดาลไหม้หญ้า แต่ไม่ไหม้ผ้าห่ม ครั้งนั้นแล จิตตคฤหบดีได้สลัดผ้าห่มแล้วสลดใจเกิดขนลุกชูชัน ได้ยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง

ลำดับนั้น แลท่านพระมหกะได้ออกจากวิหารมาได้ถามจิตตคฤหบดีว่า “ดูก่อนคฤหบดี การบันดาลอิทธาภิสังขารเท่านี้เป็นการเพียงพอหรือยัง”

จิตตคฤหบดีได้กล่าวว่า “ท่านมหกะผู้เจริญ การบันดาลอิทธาภิสังขาร เท่านี้เป็นการเพียงพอ ท่านมหกะผู้เจริญ การบันดาลอิทธาภิสังขารเพียงเท่านี้เป็นอันท่านทำแล้ว เป็นอันท่านบูชาแล้ว ขอพระคุณเจ้ามหกะจงชอบใจอัมพาฏกวันอันเป็นที่น่ารื่นรมย์ใกล้ราวป่ามัจฉิกาสณฑ์เถิด กระผมจักบำรุงด้วยจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร”ท่านพระมหกะได้กล่าวว่า “ท่านพูดดี คฤหบดี” ต่อมาท่านพระมหกะได้เก็บเสนาสนะ ถือบาตรจีวรเดินทางออกจากราวป่าชื่อมัจฉิกาสณฑ์ ไม่ได้กลับมาอีกเหมือนกับภิกษุอื่นที่เดินทางจากไป

๕. ปฐมกามภูสูตร

ว่าด้วยพระกามภูถามปัญหาเรื่องรถคือร่างกาย

{๕๕๘} [๓๔๗] สมัยหนึ่ง ท่านพระกามภูอยู่ที่อัมพาฏกวัน ใกล้ราวป่ามัจฉิกาสณฑ์ ครั้งนั้นแล จิตตคฤหบดีได้เข้าไปหาท่านพระกามภูถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้นมัสการแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง จิตตคฤหบดีนั่งเรียบร้อยแล้ว ท่านพระกามภูได้กล่าวว่า “ดูก่อนคฤหบดี พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสพระคาถาประพันธ์ไว้ดังนี้ว่า

เธอจงดูรถอันไม่มีโทษ มีหลังคาขาว มีเพลาเดียว

ไม่มีทุกข์ แล่นไปถึงที่หมาย ตัดกระแสตัณหาขาด ไม่มี

กิเลสเครื่องผูกพัน

{๕๕๙} ดูก่อนคฤหบดี เนื้อความแห่งพระคาถาประพันธ์ที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้โดยย่อนี้ ท่านพึงเห็นเนื้อความโดยพิสดารอย่างไรหนอ”

จิตตคฤหบดีถามว่า “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระคาถาประพันธ์นี้พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสหรือ”

“อย่างนั้น คฤหบดี”

“ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ถ้าอย่างนั้น ขอท่านได้โปรดรอคอยอยู่ครู่หนึ่ง จนกว่า กระผมจักเพ่งพินิจเนื้อความแห่งพระคาถาประพันธ์นั้นได้”

ครั้งนั้นแล จิดตคฤหบดีนิ่งอยู่ครู่หนึ่ง จึงได้ตอบท่านพระกามภูว่า “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ คำว่า ‘ไม่มีโทษ’ นั้นเป็นชื่อของศีล

คำว่า ‘มีหลังคาขาว’ นั้นเป็นชื่อของวิมุตติ

คำว่า ‘มีเพลาเดียว’ นั้นเป็นชื่อของสติ

คำว่า ‘แล่นไป’ นั้นเป็นชื่อของการก้าวไปและการถอยกลับ

คำว่า ‘รถ’ นั้นเป็นชื่อของกายนี้ ซึ่งเกิดมาจากมหาภูตรูป ๔ มีมารดาบิดาเป็นแดนเกิด เติบโตขึ้นด้วยข้าวสุกและขนมสด มีความไม่เที่ยงต้องลูบไล้นวดฟั้น และต้องแตกกระจัดกระจายเป็นธรรมดาข้าแต่ท่านผู้เจริญ ราคะ โทสะ โมหะชื่อว่าทุกข์ ทุกข์เหล่านั้นอันภิกษุผู้เป็นขีณาสพละได้แล้ว ตัดรากขาดแล้ว ทำให้เป็นดุจตาลยอดด้วนแล้วทำไม่ให้มีในภายหลัง ทำไม่ให้เกิดขึ้นต่อไปเป็นธรรมดา เพราะเหตุนั้น ภิกษุผู้เป็นขีณาสพพระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสว่า ‘ไม่มีทุกข์’คำว่า ‘แล่นไปถึงที่หมาย’ นั้นเป็นชื่อของพระอรหันต์

คำว่า ‘กระแส’ นั่นเป็นชื่อของตัณหา ตัณหา นั้นอันภิกษุผู้เป็นขีณาสพละได้แล้ว ตัดรากขาดแล้ว ทำให้เป็นดุจตาลยอดด้วนแล้ว ทำไม่ให้มีในภายหลัง ทำไม่ให้เกิดขึ้นต่อไปเป็นธรรมดา เพราะเหตุนั้น ภิกษุผู้เป็นขีณาสพพระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสว่า ‘ตัดกระแสตัณหาขาดแล้ว’ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ราคะ โทสะ โมหะชื่อว่ากิเลสเครื่องผูกพัน กิเลสเครื่องผูกพันเหล่านั้นอันภิกษุผู้ขีณาสพละได้แล้ว ตัดรากขาดแล้ว ทำให้เป็นดุจตาลยอดด้วนแล้ว ทำไม่ให้มีในภายหลัง ทำไม่ให้เกิดขึ้นต่อไปเป็นธรรมดา เพราะเหตุนั้น ภิกษุผู้ขีณาสพพระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสว่า ‘ผู้ไม่มีกิเลสเครื่องผูกพัน’ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระคาถาประพันธ์ที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า

เธอจงดูรถอันไม่มีโทษ มีหลังคาขาว มีเพลาเดียว ไม่มี

ทุกข์ แล่นไปถึงที่หมาย ตัดกระแสตัณหาขาด ไม่มีกิเลส

เครื่องผูกพัน

กระผมย่อมรู้ทั่วถึงเนื้อความแห่งพระคาถาประพันธ์นี้ที่พระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสไว้โดยย่อได้โดยพิสดารอย่างนี้”

“ดูก่อนคฤหบดี เป็นลาภของท่าน ท่านได้ดีแล้ว ที่ปัญญาจักษุของท่านหยั่งทราบในพระพุทธพจน์ที่ลึกซึ้งนี้”

๖. ทุติยกามภูสูตร

ว่าด้วยพระกามกภูตอบปัญหาเรื่องสังขาร ๓ เป็นต้น

{๕๖๐} [๓๔๘] สมัยหนึ่ง ท่านพระกามภูอยู่ที่อัมพาฏกวัน ใกล้ราวป่ามัจฉิกาสณฑ์ ครั้งนั้นแล จิตตคฤหบดีได้เข้าไปหาท่านพระกามภูถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้นมัสการ นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง จิตตคฤหบดีนั่งเรียบร้อยแล้วได้ถามท่านพระกามภูว่า “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ สังขารมีเท่าไรหนอแล”