๑๐. ผัคคุณสูตร เล่ม ๑๘

๙. โลกปัญหาสูตร

ว่าด้วยเหตุที่เรียกว่าโลก

{๙๘} [๘๒] ครั้งนั้นแล ภิกษุรูปหนึ่งเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ... ครั้นแล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ที่เรียกว่า ‘โลก โลก’ ดังนี้ ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอแล จึงเรียกว่าโลก”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุ ที่เรียกว่าโลกเพราะจะต้องแตกสลาย

อะไรเล่าแตกสลาย

ดูก่อนภิกษุ จักษุแลแตกสลาย รูปทั้งหลายแตกสลาย จักขุวิญญาณแตกสลาย จักขุสัมผัสแตกสลาย แม้สุขเวทนา ทุกขเวทนา หรืออทุกขมสุขเวทนาที่เกิดขึ้นเพราะจักขุสัมผัสเป็นปัจจัยแตกสลาย ... มโนแตกสลายธรรมารมณ์ มโนวิญญาณ มโนสัมผัสแตกสลาย แม้สุขเวทนา ทุกขเวทนาหรืออทุกขมสุขเวทนาที่เกิดขึ้นเพราะมโนสัมผัสเป็นปัจจัยก็แตกสลายดูก่อนภิกษุ ที่เรียกว่าโลก เพราะจะต้องแตกสลายฉะนี้”

๑๐. ผัคคุนปัญหาสูตร

ว่าด้วยพระผัคคุนะทูลถามปัญหาเรื่องบัญญัติ

{๙๙} [๘๓] ครั้งนั้นแล ท่านพระผัคคุนะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ... ครั้นแล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บุคคลเมื่อจะบัญญัติ พึงบัญญัติพระพุทธเจ้าผู้ตัดตัณหาที่ทำให้เนิ่นช้าได้แล้วตัดทางได้แล้ว ครอบงำวัฏฏะได้แล้ว ล่วงพ้นทุกข์ทั้งปวงได้แล้ว ปรินิพพานไปแล้วในอดีตเพราะจักษุใด จักษุนั้นมีอยู่หรือหนอ” ... บุคคลเมื่อจะบัญญัติ

พึงบัญญัติพระพุทธเจ้าผู้ตัดตัณหาที่ทำให้เนิ่นช้าได้แล้ว ตัดทางได้แล้ว ครอบงำวัฏฏะได้แล้ว ล่วงพ้นทุกข์ทั้งปวงได้แล้ว ปรินิพพานไปแล้วในอดีตเพราะมโนใด มโนนั้นมีอยู่หรือหนอ”

{๑๐๐} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนผัคคุนะ บุคคลเมื่อจะบัญญัติ พึงบัญญัติพระพุทธเจ้าผู้ตัดตัณหาที่ทำให้เนิ่นช้าได้แล้ว ตัดทางได้แล้ว ครอบงำ วัฏฏะได้แล้ว ล่วงพ้นทุกข์ทั้งปวงได้แล้ว ปรินิพพานไปแล้วในอดีตเพราะจักษุใด จักษุนั้นไม่มีเลย ... บุคคลเมื่อจะบัญญัติ พึงบัญญัติพระพุทธเจ้าผู้ตัดตัณหาที่ทำให้เนิ่นช้าได้แล้ว ตัดทางได้แล้ว ครอบงำวัฏฏะได้แล้ว ล่วงพ้นทุกข์ทั้งปวงได้แล้ว ปรินิพพานไปแล้วในอดีตเพราะมโนใด มโนนั้นไม่มีเลย”

จบ คิลานวรรคที่ ๓

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑.ปฐมคิลานสูตร ๒. ทุติยคิลานสูตร

๓. ราธอนิจจสูตร ๔. ราธทุกขสูตร

๕. ราธอนัตตสูตร ๖. ปฐมอวิชชาปหานสูตร

๗. ทุติยอวิชชาปหานสูตร ๘. สัมพทุลภิกขุสูตร

๙. โลกปัญหาสูตร ๑๐. ผัคคุนปัญหาสูตร

(๙) ๔. ฉันนวรรค

๑. ปโลกธัมมสูตร

ว่าด้วยเหตุที่เรียกว่าโลก

{๑๐๑} [๘๔] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี...

ครั้งนั้นแล ท่านพระอานนท์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับครั้นแล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ที่เรียกกันว่า ‘โลก โลก’ ดังนี้ ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอ จึงเรียกกันว่าโลก’

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนอานนท์ สิ่งใดมีความแตกสลายเป็นธรรมดา นี้เรียกว่าโลกในอริยวินัย ก็อะไรเล่ามีความแตกสลายเป็นธรรมดา จักษุแลมีความแตกสลายเป็นธรรมดา รูปทั้งหลาย มีความแตกสลาย เป็นธรรมดา จักขุวิญญาณมีความแตกสลายเป็นธรรมดา จักขุสัมผัสมีความแตกสลายเป็นธรรมดา แม้สุขเวทนา ทุกขเวทนา หรืออทุกขมสุขเวทนาที่เกิดขึ้นเพราะจักขุสัมผัสเป็นปัจจัยก็มีความแตกสลายเป็นธรรมดา ... มโนมีความแตกสลายเป็นธรรมดา ธรรมารมณ์มีความแตกสลายเป็นธรรมดา มโนวิญญาณมีความแตกสลายเป็นธรรมดา มโนสัมผัสมีความแตกสลายเป็นธรรมดา แม้สุขเวทนา ทุกขเวทนา หรืออทุกขมสุขเวทนาที่เกิดขึ้นเพราะมโนสัมผัสเป็นปัจจัยก็มีความแตกสลายเป็นธรรมดา ดูก่อนอานนท์ สิ่งใดมีความแตกสลายเป็นธรรมดา นี้เรียกว่าโลกในอริยวินัย”