๙. มาตุโปสกสูตร เล่ม ๑๕

{๗๑๑} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า

ความต้องการหรือความเพลิดเพลินใด ๆ ในอารมณ์ชนิดต่าง ๆ ตัณหานานาประการซึ่งนอนเนื่องอยู่ทุกเมื่อ หรือตัณหาซึ่งมีอวิชชาเป็นมูลราก เราทำให้สิ้นสุดพร้อมทั้งรากได้แล้ว

เรานั้นไม่มีความต้องการ ไม่มีตัณหาประจำ ไม่มีตัณหาเข้ามาใกล้ มีปกติเห็นหมดจดในธรรมทั้งปวง บรรลุสัมโพธิญาณอันสูงสุดประเสริฐสุดแล้ว ควรแก่ความเป็นพรหม จึงกล้าเพ่งฌานอยู่

{๗๑๒} เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้แล้ว พราหมณ์ภารทวาชโคตรได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พระดำรัสของพระองค์แจ่มแจ้งนัก พระดำรัสของพระองค์ไพเราะนัก พระพุทธเจ้าข้า พระองค์ทรงประกาศธรรมโดยอเนกปริยายอย่างนี้ เปรียบเหมือนบุคคลหงายของที่คว่ำ เปิดของที่ปิด บอกทางแก่คนหลงทาง หรือส่องประทีปในที่มืดด้วยตั้งใจว่า ‘คนมีตาดีจักเห็นรูปได้’ ดังนี้ ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ข้าพระองค์นี้ขอถึงพระผู้มีพระภาคเจ้า พร้อมทั้งพระธรรม และพระภิกษุสงฆ์ว่าเป็นสรณะ ขอพระองค์ได้โปรดจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้มอบชีวิตถึงสรณะจำเดิมแต่วันนี้เป็นต้นไป”

๙. มาตุโปสกสูตร

ว่าด้วยผู้เลี้ยงมารดาบิดา

{๗๑๓} [๒๐๕] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

ครั้งนั้นแล มาตุโปสกพราหมณ์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นผ่านการปราศรัย

พอให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ข้าพระองค์แสวงหาอาหารโดยชอบธรรม ได้มาแล้วก็เลี้ยงมารดาบิดา ข้าพระองค์ทำเช่นนี้ชื่อว่าทำหน้าที่ที่ควรทำหรือไม่”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ชอบยิ่งนัก พราหมณ์ ท่านทำอย่างนี้ชื่อว่า ได้ทำหน้าที่ที่ควรทำแล้วทีเดียว ด้วยว่าผู้ใดแสวงหาอาหารโดยชอบธรรม ได้มาแล้วก็เลี้ยงมารดาบิดา ผู้นั้นย่อมประสพบุญเป็นอันมาก”

{๗๑๔} พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้สุคตศาสดาครั้นตรัสไวยากรณภาษิตนี้จบแล้ว จึงได้ตรัสพระคาถาประพันธ์อื่นต่อไปอีกว่า

บุคคลใดเลี้ยงมารดาบิดาโดยชอบธรรม เพราะการบำรุงเลี้ยงมารดาบิดาเช่นนั้น บัณฑิตย่อมสรรเสริญบุคคลนั้นในโลกนี้ทีเดียว ครั้นจากโลกนี้ไปแล้ว เขาย่อมบันเทิงในสวรรค์

{๗๑๕} เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้แล้ว มาตุโปสกพราหมณ์ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พระดำรัสของพระองค์แจ่มแจ้งนัก พระดำรัสของพระองค์ไพเราะนัก พระพุทธเจ้าข้า พระองค์ทรงประกาศธรรมโดยอเนกปริยายอย่างนี้ เปรียบเหมือนบุคคลหงายของที่คว่ำ เปิดของที่ปิด บอกทางแก่คนหลงทาง หรือส่องประทีปในที่มืดด้วยตั้งใจว่า ‘คนมีตาดีจักเห็นรูปได้’ ดังนี้ ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ข้าพระองค์นี้ขอถึงพระผู้มีพระภาคเจ้า พร้อมทั้งพระธรรม และพระภิกษุสงฆ์ว่าเป็นสรณะ ขอพระองค์ได้โปรดจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้มอบชีวิตถึงสรณะจำเดิมแต่วันนี้เป็นต้นไป”

๑๐. ภิกขกสูตร

ว่าด้วยผู้ละบุญและบาปได้ชื่อว่าภิกษุ

{๗๑๖} [๒๐๖] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

ครั้งนั้นแล ภิกขกพราหมณ์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ข้าพระองค์เป็นผู้ขอ พระองค์ก็เป็นผู้ขอ ในเรื่องนี้ พวกเราจะมีความแตกต่างอะไรกัน”

{๗๑๗} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า

บุคคลจะชื่อว่าเป็นภิกษุเพราะเหตุเพียงขอคนอื่นก็หาไม่ ทั้งจะชื่อว่าเป็นภิกษุเพียงเพราะสมาทานธรรมอันเป็นพิษก็หาไม่

ผู้ใดละบุญและบาปในโลกนี้ได้แล้ว ประพฤติพรหมจรรย์ รู้ธรรมทั้งปวงด้วยปัญญาแล้วเที่ยวไปในโลกอยู่ ผู้นั้นแลเรียกได้ว่าเป็นภิกษุ

{๗๑๘} เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้แล้ว ภิกขกพราหมณ์ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พระดำรัสของพระองค์ แจ่มแจ้งนัก พระดำรัสของพระองค์ไพเราะนัก พระพุทธเจ้าข้า พระองค์ทรงประกาศธรรมโดยอเนกปริยายอย่างนี้ เปรียบเหมือนบุคคลหงายของที่คว่ำ เปิดของที่ปิด บอกทางแก่คนหลงทาง หรือส่องประทีปในที่มืดด้วยตั้งใจว่า ‘คนมีตาดีจักเห็นรูปได้’ ดังนี้ ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ข้าพระองค์ นี้ขอถึงพระผู้มีพระภาคเจ้า พร้อมทั้งพระธรรม และพระภิกษุสงฆ์ว่าเป็นสรณะ ขอพระองค์ได้โปรดจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้มอบชีวิตถึงสรณะจำเดิมแต่วันนี้เป็นต้นไป”