๘. อัคคิกสูตร เล่ม ๑๕

บุคคลหงายของที่คว่ำ เปิดของที่ปิด บอกทางแก่คนหลงทาง หรือส่องประทีปในที่มืดด้วยตั้งใจว่า “คนมีตาดีจักเห็นรูปได้” ดังนี้ ข้าพระองค์นี้ขอถึงพระโคดมผู้เจริญ พร้อมทั้งพระธรรมและพระภิกษุสงฆ์ว่าเป็นสรณะ ขอข้าพระองค์พึงได้บรรพชาพึงได้อุปสมบทในสำนักของพระโคดมผู้เจริญด้วยเถิด”

สุทธิกภารทวาชพราหมณ์ได้บรรพชาได้อุปสมบทในสำนักของพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว ก็ท่านพระสุทธิกภารทวาชะได้อุปสมบทแล้วไม่นาน หลีกไปอยู่แต่ผู้เดียว ไม่ประมาท มีความเพียร มีจิตมุ่งต่อพระนิพพาน ไม่นานนักก็ทำให้แจ้งซึ่งคุณวิเศษอันยอดเยี่ยมอันเป็นที่สุดแห่งพรหมจรรย์ ที่กุลบุตรทั้งหลาย ผู้ออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิตโดยชอบต้องการกัน เพราะรู้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งด้วยตนเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ รู้ชัดว่า “ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก”ก็แล ท่านพระสุทธิกภารทวาชะ ได้เป็นพระอรหันต์รูปหนึ่งในบรรดาพระอรหันต์ทั้งหลาย ดังนี้แล

๘. อัคคิกสูตร

ว่าด้วยผู้ถึงพร้อมด้วยวิชชา ๓

{๖๕๒} [๑๙๔] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเวฬุวันอันเป็นสถานที่พระราชทานเหยี่อแก่กระแต ใกล้พระนครราชคฤห์ ก็สมัยนั้นแล อัคคิกภารทวาชพราหมณ์ได้จัดการปรุงข้าวปายาสด้วยเนยใสด้วยตั้งใจว่าจักบูชาไฟ จักบำเรอการบูชาไฟ

{๖๕๓} ครั้งนั้นแลเป็นเวลาเช้า พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงครองอันตรวาสกแล้ว ทรงถือบาตรจีวรเสด็จเข้าไปสู่พระนครราชคฤห์เพื่อบิณฑบาต เสด็จไปบิณฑบาตตามลำดับตรอก เสด็จเข้าไปจนถึงที่อยู่ของอัคคิกภารทวาชพราหมณ์ ครั้นแล้วได้ประทับยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง

{๖๕๔} อัคคิกภารทวาชพราหมณ์ได้แลเห็นพระผู้มีพระภาคเจ้าประทับยืนบิณฑบาตอยู่ จึงได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า

พราหมณ์ผู้มีชาติตระกูล ถึงพร้อมด้วยวิชชา ๓ ได้ฟังมามาก ถึงพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ พราหมณ์นั้น จึงควรจะบริโภคข้าวปายาสนี้{๖๕๕} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า

ผู้ที่กล่าวถ้อยคำแม้เป็นอันมาก แต่ยังเน่าและสกปรกอยู่ข้างใน ถูกความโกหกรุมล้อมแล้ว ยังไม่จัดว่าเป็นพราหมณ์เพราะชาติกำเนิดผู้ใดรู้ปุพเพนิวาสคือขันธ์ที่เคยอาศัยอยู่ในอดีตได้ ๑ เห็นทั้งสวรรค์ทั้งอบาย ๑ เป็นมุนีผู้ถึงความสิ้นไปแห่งชาติคือพระอรหัต อยู่จบเพราะรู้แจ้งแล้ว ๑ผู้นั้นจัดว่าเป็นพราหมณ์ผู้มีวิชชา ๓ ด้วยวิชชา ๓ เหล่านี้ ผู้ถึงพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ นั้นจึงควรจะบริโภคข้าวปายาสนี้อัคคิกภารทวาชพราหมณ์กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ขอพระโคดมผู้เจริญจงบริโภคเถิด ท่านผู้เจริญก็เป็นพราหมณ์”{๖๕๖} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า

ดูก่อนพราหมณ์ โภชนะที่ได้มาด้วยการกล่าวคาถาประพันธ์ เป็นสิ่งไม่ควรบริโภคสำหรับเรา นี้ไม่ใช่

ธรรมเนียมของพระพุทธเจ้าทั้งหลายผู้ทรงเห็นแจ้งอยู่ พระพุทธเจ้าทั้งหลายล้วนทรงปฏิเสธโภชนะที่ได้มาด้วย การกล่าวคาถาประพันธ์ ดูก่อนพราหมณ์ เมื่อมีธรรมเนียมอยู่อย่างนี้ การแสวงหาจึงเป็นพฤติกรรมประจำชีวิตของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย

ขอเชิญท่านบำรุงพระขีณาสพผู้บริบูรณ์ด้วยคุณทั้งปวง ผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ ผู้มีความคะนองอันสงบแล้ว ด้วยข้าวน้ำอื่นเถิด เพราะว่า เขตนั้นเป็นเขตบุญของผู้ต้องการบุญ

{๖๕๗} เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้แล้ว อัคคิกภารทวาชพราหมณได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พระดำรัสของพระองค์แจ่มแจ้งนัก พระดำรัสของพระองค์ไพเราะนัก พระพุทธเจ้าข้า พระโคดมผู้เจริญทรงประกาศธรรมโดยอเนกปริยายอย่างนี้ เปรียบเหมือนบุคคลหงายของที่คว่ำ เปิดของที่ปิด บอกทางแก่คนหลงทาง หรือส่องประทีปในที่มืดด้วยตั้งใจว่า ‘คนมีตาดีจักเห็นรูปได้’ ดังนี้ ข้าพระองค์นี้ขอถึงพระโคดมผู้เจริญ พร้อมทั้งพระธรรมและพระภิกษุสงฆ์ว่าเป็นสรณะ ขอข้าพระองค์พึงได้บรรพชาพึงได้อุปสมบทในสำนักของพระโคดมผู้เจริญด้วยเถิด”อัคคิกภารทวาชพราหมณ์ได้บรรพชาได้อุปสมบทในสำนักของพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว ก็ท่านพระอัคคิกภารทวาชะได้อุปสมทบแล้วไม่นาน หลีกไปอยู่แต่ผู้เดียว ไม่ประมาท มีความเพียร มีจิตมุ่งพระนิพพาน ไม่นานนักก็ทำให้แจ้งซึ่งคุณวิเศษอันยอดเยี่ยมอันเป็นที่สุดแห่งพรหมจรรย์ ที่กุลบุตรทั้งหลายผู้ออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิตโดยชอบต้องการกัน เพราะรู้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งด้วยตนเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ รู้ชัดว่า “ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก”

ก็แล ท่านพระอัคคิกภารทวาชะ ได้เป็นพระอรหันต์รูปหนึ่งในบรรดาพระอรหันต์ทั้งหลาย ดังนี้แล

๙. สุนทริกสูตร

ว่าด้วยการบูชา

{๖๕๘} [๑๙๕] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่ฝั่งแม่นํ้าสุนทริกา ในแคว้นโกศล ก็โดยสมัยนั้นแล สุนทริกภารทวาชพราหมณ์ประกอบพิธีบูชาไฟอยู่ที่ฝั่งแม่น้ำสุนทริกา ครั้นเสร็จพิธีแล้วได้ลุกจากที่นั่ง เหลียวดูทิศทั้งสี่โดยรอบ ด้วยคิดว่า “ใครหนอควรบริโภคเครื่องสังเวยที่เหลือนี้”

{๖๕๙} สุนทริกภารทวาชพราหมณ์ได้เห็นพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงห่มผ้าคลุมพระวรกายตลอดพระเศียรประทับนั่งอยู่ที่โคนต้นไม้ต้นหนึ่ง ครั้นแล้วได้ถือเครื่องสังเวยที่เหลือด้วยมือซ้าย ถือเต้าน้ำด้วยมือขวา เข้าไปหาพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงเปิดผ้าที่คลุมพระเศียรออกเพราะได้ยินเสียงเดินเข้ามาของสุนทริกภารทวาชพราหมณ์ครั้งนั้นแล สุนทริกภารทวาชพราหมณ์ได้คิดว่า “ท่านผู้นี้ศีรษะโล้น ท่านผู้นี้ศีรษะโล้น” จึงประสงค์จะกลับจากที่นั้นทันที แต่ได้ฉุกคิดขึ้นมาว่า “พราหมณ์บางพวกในโลกนี้ที่ศีรษะโล้นก็พอมี อย่ากระนั้นเลย เราควรเข้าไปหาสมณะโล้นนั้นแล้วถามถึงชาติตระกูลดีกว่า” จึงลำดับนั้นแล สุนทริกภารทวาชพราหมณ์ได้เข้าไปหาพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ แล้วได้ถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ท่านมีชาติตระกูลอะไร”{๖๖๐} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า

ท่านอย่าถามถึงชาติตระกูลเลย แต่จงถามถึงจรณะเถิด บุคคลถึงแม้จะเกิดในตระกูลที่ตํ่าต้อย ก็สามารถเป็นมุนี มีปัญญา มีความละอายใจในการทำบาป เป็นบุรุษ