๗. สุทธิกสูตร เล่ม ๑๕

อรรถกถาชฏาสูตร

ในชฏาสูตรที่ ๖ มีวินิจฉัยดังต่อไปนี้ :-

บทว่า ชฏาภารทฺวาโช ได้แก่ พราหมณ์นั้นชื่อภารทวาชะ แต่เพราะเขาถามปัญหาที่ยุ่งๆ พระสังคีติกาจารย์จึงกล่าวอย่างนั้น. คำที่เหลือท่านกล่าวไว้แล้วในเทวตาสังยุตแล.

จบอรรถกถาชฏาสูตรที่ ๖

๗. สุทธิกสูตร

ว่าด้วยความหมดจด

[๖๔๘] สาวัตถีนิทาน.

ครั้งนั้นแล สุทธิกภารทวาชพราหมณ์ เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้ายังที่ประทับ ครั้นแล้วสนทนาปราศรัยกับพระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่ง.

[๖๔๙] สุทธิกภารทวาชพราหมณ์ นั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่งแล้วได้กล่าวคาถานี้ในสำนักของพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า

พราหมณ์บางคน ในโลกแม้เป็นผู้มี

ศีล กระทำตบะอยู่ ย่อมหมดจดไม่ได้

พราหมณ์นั้นถึงพร้อมแล้วด้วยวิชชาและ

จรณะย่อมหมดจดได้ หมู่สัตว์อื่นนอกนี้

ย่อมหมดจดไม่ได้.

[๖๕๐] พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า

พราหมณ์ผู้กล่าวถ่อยคำแม้มาก เป็น

ผู้เน่าและเศร้าหมองในภายใน อาศัยการ

โกหก (ลวงโลก) ย่อมไม่เป็นพราหมณ์

เพราะชาติ กษัตริย์ พราหมณ์ แพทย์ ศูทร

คนจัณฑาล และคนเทหยากเยื่อ มีความ

เพียรอัน ปรารภแล้ว มีจิตมั่นคง มีความ

บากบั่นมั่นเป็นนิตย์ ย่อมถึงความหมดจด

อย่างยิ่ง ท่านจงรู้อย่างนี้เถิดพราหมณ์.

[๖๕๑] เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้แล้ว สุทธิกภารทวาช-พราหมณ์ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ภาษิตของพระองค์แจ่มแจ้งนัก ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ภาษิตของพระองค์แจ่มแจ้งนักฯลฯ ก็แหละท่านพระภารทวาชะ ได้เป็นพระอรหันต์รูปหนึ่ง ในบรรดาพระ-อรหันต์ทั้งหลาย ดังนี้แล.

อรรถกถาสุทธิกสูตร

ในสุทธิสูตรที่ ๗ มีวินิจฉัยดังต่อไปนี้ :-

บทว่า สุทฺธกภารทฺวาโช ได้แก่ พราหมณ์แม้นี้ก็ชื่อว่าภารทวาชะเหมือนกัน แต่เพราะเขาถามปัญหาที่หมดจด พระสังคีติกาจารย์จึงกล่าวอย่างนั้น. บทว่า สีลวาปิ ตโป กรํ ความว่าแม้เขาสมบูรณ์ด้วยศีล ก็ยังบำเพ็ญ-ตบะอยู่ ในบทว่า วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน นี้ บทว่า วิชฺชา ได้แก่เวท ๓.

บทว่า จรณํ ได้แก่ธรรมเนียมของตระกูล. ด้วยคำว่า โส สุชฺฌติ น อญฺญาอิตรา ปชา ท่านกล่าวว่า พราหมณ์นั้นได้วิชชา ๓ ย่อมบริสุทธิ์ แต่หมู่สัตว์ที่นับว่าไม่มีความรู้ ย่อมไม่บริสุทธิ์. บทว่า พหุมฺปิ ปลปํ ชปฺปํ ความว่า กล่าวถ้อยคำแม้มาก อธิบายว่า กล่าวแม้ตั้งพันคำว่า พราหมณ์เท่านั้นบริสุทธิ์ . บทว่า ตนฺโตกสมฺพุ ความว่า เป็นผู้เน่าด้วยความเน่าคือกิเลสในภายใน. บทว่า สงฺกิลิฏฺโฐ ความว่า ประกอบด้วยกายกรรมเป็นต้นที่เศร้าหมอง.

จบอรรถกถาสุทธิกสูตรที่ ๗

๘. อัคคิกสูตร

ว่าด้วยผู้ถึงพร้อมด้วยไตรวิชชา

[๖๕๒] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ในพระวิหารเวฬุวันอันเป็นที่พระราชทานเหยื่อแก่กระแต เขตพระนคหาชคฤห์

ก็โดยสมัยนั้นแล อัคคิกภารทวาชพราหมณ์ปรุงข้าวปายาสด้วยเนยใสด้วยคิดว่า เราจักบูชาไฟ จักบำเรอการบูชาไฟ.

[๖๕๓] ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงนุ่งแล้ว ทรงถือบาตรและจีวรเสด็จเข้าไปสู่กรุงราชคฤห์ เพื่อบิณฑบาตในเวลาเช้า เสด็จไปบิณฑบาตในกรุงราชคฤห์ตามลำดับตรอก เสด็จเข้าไปยังที่อยู่ของอัคคิกภารทวาชพราหมณ์ครั้นแล้วได้ประทับยืนอยู่ ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่ง.

[๖๕๔] อัคคิกภารทวาชพราหมณ์ ได้เห็นพระผู้มีพระภาคเจ้าประทับยืนเพื่อบิณฑบาต ครั้นแล้วได้กราบทูลกะพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยคาถาว่า

พราหมณ์ผู้ถึงพร้อมแล้วด้วยไตร-

วิชชา มีชาติ ฟังคัมภีร์เป็นอันมาก ถึง

พร้อมแล้วด้วยวิชชาและจรณะ พราหมณ์

นั้นควรบริโภคปายาสนี้.

[๖๕๕] พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า

พรามหมณ์ผู้กล่าวถ้อยคำแม้มาก เป็น

ผู้เน่าและเศร้าหมองในภายใน อันความ

โกหกแวดล้อมแล้ว ย่อมไม่ชื่อว่าเป็น

พราหมณ์เพราะชาติ ผู้ใดรู้บุพเพนิวาส

และเห็นทั้งสวรรค์ทั้งอบาย อนึ่ง ถึงความ