๔. อรุณวตีสูตร เล่ม ๑๕

๔. อรุณวตีสูตร

ว่าด้วยเรื่องเมืองอรุณวดี

{๖๑๓} [๑๘๕] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า

{๖๑๔} “ดูก่อนภิกษุทั้งทลาย เรื่องเคยมีมาแล้ว มีพระราชาพระนามว่าอรุณวาราชธานีของพระเจ้าอรุณวามีนามว่าอรุณวดี พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระนามว่าสิขีทรงเข้าไปอาศัยราชธานีอรุณวดีประทับอยู่แล้ว ก็พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระนามว่าสิขีได้มีคู่พระสาวกนามว่า พระอภิภูและพระสัมภวะ เป็นคู่พระสาวกชั้นดีเลิศ{๖๑๕} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระนามว่าสิขีตรัสเรียกอภิภูภิกษุมารับสั่งว่า “มากันเถอะ พราหมณ์พวกเราจักไปพรหมโลกสักชั้นหนึ่งจนกว่าจะถึงเวลาฉัน” อภิภูภิกษุทูลรับพระดำรัสแล้ว จึงลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระนามว่าสิขีและภิกษุอภิภูได้หายไปจากอรุณวดีราชธานี มาปรากฏตัวในพรหมโลกนั้น เหมือนคนที่แข็งแรงเหยียดแขนที่คู้ออกหรือคู้แขนที่เหยืยดเข้าฉะนั้นลำดับนั้นแล พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระนามว่าสิขี ตรัสกะอภิภูภิกษุว่า ‘ดูก่อนพราหมณ์ ธรรมีกถาจงแจ่มแจ้งแก่พรหม พรหมบริวาร และพรหมรับใช้ทั้งหลายเถิด’

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อภิภูภิกษุรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้วยังพรหม พรหมบริวาร และพรหมรับใช้ทั้งหลายให้

เห็นแจ้ง ให้สมาทาน ให้อาจหาญ ให้ร่าเริงด้วยธรรมีกถาแล้ว

{๖๑๗} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ได้ยินว่า ในกาลนั้น ทั้งพรหม พรหมบริวาร และพรหมรับใช้ทั้งหลายพากันยกโทษ ตำหนิ โพนทะนาว่า ‘น่าอัศจรรย์นัก ท่านผู้เจริญ น่าแปลกใจนัก ท่านผู้เจริญ ก็เมื่อพระศาสดาประทับอยู่เฉพาะหน้า เหตุไฉนพระสาวกจึงได้แสดงธรรมเล่า’

ลำดับนั้นแล พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระนามว่าสิขี ตรัสเรียกอภิภูภิกษุมาตรัสว่า ‘ดูก่อนพราหมณ์ ทั้งพรหม พรหมบริวาร และพรหมรับใช้เหล่านั้นยกโทษว่า ‘น่าอัศจรรย์นัก ท่านผู้เจริญ น่าแปลกใจ นักท่านผู้เจริญ ก็เมื่อพระศาสดาประทับอยู่เฉพาะหน้า เหตุไฉนพระสาวกจึงได้แสดงธรรมเล่า’ ดูก่อนพราหมณ์ ถ้าอย่างนั้น เธอจงทำให้พรหม พรหมบริวาร และพรหมรับใช้ทั้งหลายหลากใจยิ่งขึ้นไป’อภิภูภิกษุทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระนามสิขีแล้วปรากฏกายแสดงธรรมบ้าง ไม่ปรากฏกายแสดงธรรมบ้าง ปรากฏกายกึ่งหนึ่งตอนล่าง อีกกึ่งหนึ่งตอนบนไม่ปรากฏแสดงธรรมบ้าง ปรากฏกายกึ่งหนึ่งตอนบน อีกกึ่งหนึ่งตอนล่างไม่ปรากฏแสดงธรรมบ้าง

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ได้ยินว่า ในกาลนั้น ทั้งพรหม พรหมบริวาร และพรหมรับใช้ทั้งหลายได้เกิดอัศจรรย์แปลกใจว่า ‘น่าอัศจรรย์นัก ท่านผู้เจริญน่าแปลกใจนัก ท่านผู้เจริญ ที่สมณะเป็นผู้มีฤทธิ์มากมีอานุภาพมาก’

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้นแล อภิภูภิกษุได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระนามว่าสิขีว่า ‘ข้าพระองค์ขอทราบว่าจะกล่าววาจาเห็นปานนี้ในท่ามกลางภิกษุสงฆ์ได้ไหมว่า ‘ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย เรายืนอยู่ที่พรหมโลกสามารถจะยังหมื่นโลกธาตุให้รู้แจ่มแจ้งด้วยเสียงได้’ พระพุทธเจ้าข้า’

พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระนามว่าสิขีตรัสว่า ‘ดูก่อนพราหมณ์ เป็นเวลาสมควรที่เธอจะยืนอยู่ที่พรหมโลกแล้วยังหมื่นโลกธาตุให้แจ่มแจ้งด้วยเสียง’

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อภิภูภิกษุทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระนามว่าสิขีว่า ‘อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า’ ดังนี้แล้วได้ยืนกล่าวคาถาเหล่านี้อยู่ที่พรหมโลกว่า

ท่านทั้งหลายจงเริ่มต้น จงก้าวไปข้างหน้า จงประกอบความเพียรในพระพุทธศาสนา จงกำจัดเสนาแห่งมัจจุ เสีย เหมือนช้างกำจัดเรือนไม้อ้อฉะนั้น

ผู้ใดเป็นผู้ไม่ประมาทในพระธรรมวินัยนี้อยู่ ผู้นั้นจักละสงสารคือการเวียนว่ายตายเกิดแล้วทำที่สุดแห่งทุกข์ได้

{๖๑๘} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระนามว่าสิขีและอภิภูภิกษุทำให้พรหม พรหมบริวาร และพรหมรับใช้ทั้งหลายหลากใจแล้ว ได้หายไปจากพรหมโลกนั้น มาปรากฏตัวในอรุณวดีราชธานี เหมือนคนที่แข็งแรงเหยียดแขนที่คู้ออกหรือคู้แขนที่เหยียดเข้าฉะนั้นดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระนามว่าสิขีตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายมาตรัสว่า ‘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่ออภิภูภิกษุยืนกล่าวคาถาอยู่ที่พรหมโลก พวกเธอได้ยินหรือไม่’

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า ‘เมื่ออภิภูภิกษุยืนกล่าวคาถาอยู่ที่พรหมโลก พวกข้าพระองค์ได้ยินแล้ว พระพุทธเจ้าข้า’

พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระนามว่าสิขีตรัสถามว่า ‘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็เมื่ออภิภูภิกษุยืนกล่าวคาถาอยู่ที่พรหมโลก พวกเธอได้ยินว่าอย่างไร’

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เมื่ออภิภูภิกษุยืนกล่าวคาถาอยู่ที่พรหมโลก พวกข้าพระองค์ได้ยินอย่างนี้ว่า

ท่านทั้งหลายจงเริ่มต้น จงก้าวไปข้างหน้า จงประกอบความเพียรในพระพุทธศาสนา จงกำจัดเสนาแห่งมัจจุเสีย เหมือนช้างกำจัดเรือนไม้อ้อฉะนั้น

ผู้ใดเป็นผู้ไม่ประมาทในพระธรรมวินัยนี้อยู่ ผู้นั้นจักละสงสารคือการเวียนวายตายเกิดแล้วทำที่สุดแห่งทุกข์ได้

เมื่ออภิภูภิกษุยืนกล่าวคาถาอยู่ที่พรหมโลก พวกข้าพระองค์ได้ยินกันแล้วอย่างนี้’

{๖๑๙} พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระนามว่าสิขีตรัสว่า ‘สาธุ สาธุ ภิกษุทั้งหลาย ดีแล้ว ภิกษุทั้งหลาย ที่เมื่ออภิภูภิกษุยืนกล่าวคาถาอยู่ที่พรหมโลก พวกเธอได้ยินกันแล้ว”พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้แล้ว ภิกษุทั้งหลายเหล่านั้น ชื่นชมยินดีพระภาษิตของพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วแล

๕. ปรินิพพานสูตร

ว่าด้วยลำดับการเสด็จปรินิพพานของพระพุทธองค์

{๖๒๐} [๑๘๖] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ ระหว่างต้นสาละ ทั้งคู่ ในสาลวันอันเป็นที่ประพาสของพวกมัลลกษัตริย์ ใกล้พระนครกุสินารา ในปรินิพพานสมัย ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายมาสั่งว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เอาเถิด บัดนี้เราขอเตือนพวกเธอว่า สังขารทั้งหลายมีความเสื่อมไปเป็นธรรมดา พวกเธอจงยังความไม่ประมาทให้ถึงพร้อมเถิด” ดังนี้

นี้เป็นพระวาจาสุดท้ายของพระตถาคต