๓. โลกสูตร เล่ม ๑๕

แจ่มแจ้งว่า ‘สัตว์ทั้งหลายทั้งปวงมีความตายเป็นธรรมดา มีความตายเป็นที่สุด ไม่ล่วงพ้นความตายไปได้เลย’ ดังนี้”

{๔๐๐} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ข้อนั้นเป็นอย่างนั้น มหาบพิตร ข้อนั้นเป็นอย่างนั้น มหาบพิตร สัตว์ทั้งหลายทั้งปวงมีความตายเป็นธรรมดา มีความตายเป็นที่สุด ไม่ล่วงพ้นความตายไปได้เลย ดูก่อนมหาบพิตร เปรียบเหมือนภาชนะของช่างหม้อชนิดใดชนิดหนึ่ง ไม่ว่ายังดิบหรือเผาสุกแล้ว ภาชนะเหล่านั้นทั้งหมดมีความแตกเป็นธรรมดา มีความแตกเป็นที่สุด ไม่ล่วงพ้นความแตกไปได้ ฉันใด สัตว์ทั้งหลายทั้งปวงก็มีความตายเป็นธรรมดา มีความตายเป็นที่สุด ไม่ล่วงพ้นความตายไปได้ ฉันนั้นเหมือนกัน”{๔๐๑} พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้สุคตศาสดาครั้นตรัสไวยากรณภาษิตนี้จบแล้ว จึงได้ตรัสพระคาถาประพันธ์ต่อไปอีกว่า

สัตว์ทั้งหลายทั้งปวงจักต้องตายแน่ เพราะว่าชีวิตมีความตายเป็นที่สุด สัตว์ทั้งหลายจักไปตามกรรม เข้าถึงผลแห่งบุญและบาป

ผู้มีกรรมเป็นบาปจักไปสู่นรก ส่วนผู้มีกรรมเป็นบุญจักไปสู่สุคติ เพราะฉะนั้น พึงทำกัลยาณกรรมสะสมไว้เป็นสมบัติในปรโลก เพราะว่าบุญทั้งหลายย่อมเป็นที่พึ่งของเหล่าสัตว์ในปรโลก

๓. โลกสูตร

ว่าด้วยธรรมที่ไม่เกิดประโยชน์แก่ชาวโลก

{๔๐๒} [๑๓๔] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

พระเจ้าปเสนทิโกศลผู้ประทับนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ มีธรรมกี่ประการ ที่เมื่อเกิดขึ้น

ย่อมเกิดขึ้นเพื่อไม่เป็นประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความทุกข์ เพื่อความอยู่ไม่ผาสุกแก่ชาวโลก”

{๔๐๓} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนมหาบพิตร มีธรรม ๓ ประการแล ที่เมื่อเกิดขึ้น ย่อมเกิดขึ้นเพื่อไม่เป็นประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความทุกข์ เพื่อความอยู่ไม่ผาสุกแก่ชาวโลก ธรรม ๓ ประการคืออะไรบ้าง คือ๑. ธรรมคือโลภะ เมื่อเกิดขึ้น ย่อมเกิดขึ้นเพื่อไม่เป็นประโยชน์เกื้อกูล

เพื่อความทุกข์ เพื่อความอยู่ไม่ผาสุกแก่ชาวโลก

๒. ธรรมคือโทสะ เมื่อเกิดขึ้น ย่อมเกิดขึ้นเพื่อไม่เป็นประโยชน์เกื้อกูล

เพื่อความทุกข์ เพื่อความอยู่ไม่ผาสุกแก่ชาวโลก

๓. .ธรรมคือโมหะ เมื่อเกิดขึ้น ย่อมเกิดขึ้นเพื่อไม่เป็นประโยชน์เกื้อกูล

เพื่อความทุกข์ เพื่อความอยู่ไม่ผาสุกแก่ชาวโลก

ดูก่อนมหาบพิตร ธรรม ๓ ประการนี้แลที่เมื่อเกิดขึ้น ย่อมเกิดขึ้นเพื่อไม่เป็นประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความทุกข์ เพื่อความอยู่ไม่ผาสุกแก่ชาวโลก”{๔๐๔} พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้สุคตศาสดาครั้นตรัสไวยากรณภาษิตนี้จบลงแล้ว จึงได้ตรัสพระคาถาประพันธ์ต่อไปอีกว่า

โลภะ โทสะ และโมหะซึ่งเกิดขึ้นแล้วในตน ย่อมเบียดเบียนบุคคลผู้มีใจบาป ดุจขุยไผ่เบียดเบียนต้นไผ่ฉะนั้น

๔. อิสสัตถสูตร

ว่าด้วยสายธารบุญทำให้ชุ่มชื่นใจ

{๔๐๕} [๑๓๕] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

พระเจ้าปเสนทิโกศลผู้ประทับนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ทานบุคคลพึงให้ในที่ไหนหนอ”