๕. มารธีตุสูตร เล่ม ๑๕

๕. มารธีตุสูตร

ว่าด้วยธิดาของพญามาร

[๑๖๑] ครั้งนั้นแล มารผู้มีใจบาปครั้นกล่าวคาถาอันแสดงถึงความท้อแท้ในสำนักพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว จึงหลีกจากที่นั้นไปนั้งขัดสมาธิที่พื้นดิน ไม่ไกลจากพระผู้มีพระภาคเจ้า นิ่งเงียบ เก้อเขิน คอตก ก้มหน้า ซบเซา ไม่สดใส ใช้ไม้ขีดแผ่นดินอยู่{๕๐๕} ขณะนั้นแล ธิดาของพญามาร คือ นางตัณหา นางอรดี นางราคา พากันเข้าไปหาพญามารถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้ถามพญามารด้วยคาถาวา

ข้าแต่ท่านพ่อ ท่านพ่อมีความเสียใจด้วยเหตุไร หรือเศร้าโศกถึงผู้ชายคนไหน พวกหม่อมฉันจักเอาบ่วงคือ ราคะไปผูกผู้ชายคนนั้นเหมือนคนผูกช้างป่าแล้วจักนำมาถวาย เขาจักตกอยู่ในอำนาจของท่านพ่อ{๕๐๖} พญามารกล่าวว่า

ชายผู้นั้นเป็นพระอรหันต์ผู้ดำเนินไปดีแล้วในโลก เป็นผู้ที่ใคร ๆ ใช้ราคะนำไปไม่ได้ง่าย ๆ เป็นผู้ที่ก้าวล่วงบ่วงมารได้แล้ว เพราะฉะนั้น พ่อจึงเสียใจมาก

{๕๐๗} ครั้งนั้นแล ธิดาพญามาร คือ นางตัณหา นางอรดี นางราคา จึงพากันไปเข้าเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าอย่างนี้ว่า “ข้าแต่พระสมณะ พวกหม่อมฉันขอถวายตัวเป็นบาทบริจาริกาของพระองค์”ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้ามิได้ทรงใส่พระทัยถึงถ้อยคำของธิดาพญามารเหล่านั้น เพราะพระองค์ทรงน้อมพระทัยไปในความสิ้นอุปธิกิเลส อย่างเด็ดขาดแล้ว

{๕๐๘} ลำดับนั้น ธิดาพญามาร คือ นางตัณหา นางอรดี นางราคา พากันหลีกไป ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้วร่วมคิดกันอย่างนี้ว่า “ความประสงค์ของผู้ชายมีต่าง ๆ กัน อย่ากระนั้นเลย พวกเราควรจำแลงเพศเป็นกุมารีคนละร้อยแบบ” จึงลำดับนั้น ธิดาพญามารเหล่านั้นต่างจำแลงเพศเป็นกุมารีคน ละร้อยแบบ เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าอย่างนี้ว่า “ข้าแต่พระสมณะ พวกหม่อมฉันขอถวายตัวเป็นบาทบริจาริกาของพระองค์”พระผู้มีพระภาคเจ้ามิได้ทรงใส่พระทัยถึงคำของธิดาพญามารเหล่านั้น เพราะพระองค์ทรงน้อมพระทัยไปในความสิ้นอุปธิกิเลสอย่างเด็ดขาดแล้ว

{๕๐๙} ลำดับนั้น ธิดาพญามารเหล่านั้นพากันหลีกไป ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้วร่วมคิดกันอย่างนี้ว่า “ความประสงค์ของผู้ชายมีต่าง ๆ กัน อย่ากระนั้นเลยพวกเราควรจำแลงเพศเป็นหญิงยังไม่เคยคลอดบุตรคนละร้อยแบบ” จึงลำดับนั้น ธิดาพญามารเหล่านั้นต่างจำแลงเพศเป็นหญิงยังไม่เคยคลอดบุตรคนละร้อยแบบ เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าอย่างนี้ว่า “ข้าแต่พระสมณะ พวกหม่อมฉันขอถวายตัวเป็นบาทบริจาริกาของพระองค์”ถึงอย่างนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าก็มิได้ทรงใส่พระทัยถึงคำของธิดาพญา มารเหล่านั้น เพราะพระองค์ทรงน้อมพระทัยไปในความสิ้นอุปธิกิเลสอย่างเด็ดขาดแล้ว

{๕๑๐} ลำดับนั้น ธิดาพญามารเหล่านั้นพากันหลีกไป ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้วร่วมคิดกันอย่างนี้ว่า “ความประสงค์ของผู้ชายมีต่าง ๆ กัน อย่ากระนั้นเลย พวกเราควรจำแลงเพศเป็นหญิงที่คลอดบุตรแล้วครั้งหนึ่งคนละร้อยแบบ” จึงลำดับนั้น ธิดาพญามารเหล่านั้นต่างจำแลงเพศเป็นหญิงที่คลอดบุตรแล้วครั้งหนึ่งคนละร้อยแบบ เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้

กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าอย่างนี้ว่า “ข้าแต่พระสมณะ พวกหม่อมฉันขอถวายตัวเป็นบาทบริจาริกาของพระองค์”

ถึงอย่างนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าก็มิได้ทรงใส่พระทัยถึงคำของธิดาพญามารเหล่านั้น เพราะพระองค์ทรงน้อมพระทัยไปในความสิ้นอุปธิกิเลสอย่างเด็ดขาดแล้ว

{๕๑๑} ต่อจากนั้น ธิดาพญามารเหล่านั้นต่างจำแลงเพศเป็นหญิงที่คลอดบุตรแล้วสองครั้ง ... {๕๑๒} เป็นหญิงกลางคน ... {๕๑๓} เป็นหญิงผู้ใหญ่คนละร้อยแบบ เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าอย่างนี้ว่า “ข้าแต่พระสมณะ พวกหม่อมฉันขอถวายตัวเป็นบาทบริจาริกาของพระองค์”แม้ถึงอย่างนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าก็มิได้ทรงใส่พระทัยถึงคำของธิดาพญามารเหล่านั้น เพราะพระองค์ทรงน้อมพระทัยไปในความสิ้นอุปธิกิเลสอย่างเด็ดขาดแล้ว

{๕๑๔} ลำดับนั้น ธิดาพญามารเหล่านั้นพากันหลีกไป ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้วพูดกันว่า “เรื่องนี้จริงดังที่ท่านพ่อของเราได้พูดไว้ว่า

ชายผู้นั้นเป็นพระอรหันต์ผู้ดำเนินไปดีแล้วในโลก เป็นผู้ที่ใคร ๆ ใช้ราคะนำไปไม่ได้ง่าย ๆ เป็นผู้ที่ก้าวล่วงบ่วงมารได้แล้ว เพราะฉะนั้น พ่อจึงเสียใจมาก

ก็พวกเราเล้าโลมสมณะหรือพราหมณ์คนใดที่ยังไม่หมดราคะด้วยการเล้าโลมขนาดนี้ หัวใจของสมณะหรือพราหมณ์คนนั้นพึงแหลกลาญไป โลหิตอุ่นพึงพลุ่งออกจากปาก พึงถึงกับเป็นบ้าหรือมีจิตฟุ้งซ่าน หรือพึงซีดเซียวแห้งเหี่ยวไปแล้ว ดังไม้อ้อสดที่ถูกตัดแล้วซีดเซียวเหี่ยวแห้งไปฉะนั้น”

{๕๑๕} จึงต่อจากนั้น ธิดาพญามาร คือ นางตัณหา นางอรดี นางราคา พากันเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ แล้วได้ยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยคาถาว่า

ท่านถูกความเศร้าโศกทับถมหรือไร จึงได้มาซบเซาอยู่ในป่าอย่างนี้ ท่านเสื่อมจากทรัพย์สมบัติมาหรือ หรือว่ากำลังปรารถนาอะไรอยู่ ท่านได้ทำความชั่วบางอย่างไว้ที่บ้านหรือ เหตุไรท่านจึงไม่ทำสันถวไมตรีกับชนทั้งปวงเล่า หรือว่าท่านถึงสันถวไมตรีกับใคร ๆ ไม่ได้{๕๑๖} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า

เราชนะเสนาคือปิยรูปและสาตรูปได้แล้ว เพ่งพินิจอยู่ตามลำพัง ได้ตรัสรู้ความบรรลุประโยชน์และความสงบแห่งหทัยอันเป็นความสุขอย่างแท้จริง เพราะฉะนั้น เราจึงไม่ทำสันถวไมตรีกับชนทั้งปวง และเราถึงสันถวไมตรีกับใคร ๆ ไม่ได้{๕๑๗} ลำดับนั้น นางอรดีธิดาพญามารได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยคาถาว่า

ภิกษุในศาสนานี้มีปกติอยู่ด้วยวิหารธรรมอย่างไหนมาก จึงข้ามโอฆะ ๕ ได้ เวลานี้ข้ามโอฆะที่ ๖ ได้แล้ว

กามสัญญาทั้งหลายย่อมห้อมล้อมไม่ได้ซึ่งท่านผู้เพ่งฌาน อย่างไหนมาก

{๕๑๘} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า

ผู้ที่มีกายสงบ มีจิตหลุดพ้นดีแล้ว เป็นผู้ไม่ปรุงแต่งมีสติ ไม่มีความอาลัย รู้ทั่วธรรม มีปกติเพ่งพินิจอยู่ด้วยฌานที่ ๔ อันหาวิตกมิได้ ย่อมไม่กำเริบ ย่อมไม่ฟุ้งซ่าน ย่อมไม่หดหู่ภิกษุในศาสนานี้มีปกติอยู่ด้วยวิหารธรรมอย่างนี้มาก จึงข้ามโอฆะทั้ง ๕ ได้ ณ บัดนี้ก็ข้ามโอฆะที่ ๖ ได้แล้ว กามสัญญาทั้งหลายย่อมห้อมล้อมไม่ได้ซึ่งภิกษุผู้เพ่งฌานอย่างนี้มาก{๕๑๙} ลำดับนั้น นางราคาธิดาพญามารได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้า ด้วยคาถาว่า

พระศาสดาผู้เป็นหัวหน้าดูแลหมู่สงฆ์ได้ตัดตัณหาขาดแล้ว และผู้มีศรัทธาเป็นอันมากจักประพฤติตามได้แน่แท้ พระศาสดาท่านนี้เป็นผู้ไม่มีความอาลัย ตัดขาดจากมือมัจจุราชได้แล้ว จักนำหมู่ชนเป็นอันมากไปสู่ฝั่งพระนิพพานได้แท้{๕๒๐} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า

ตถาคตทั้งหลายผู้เป็นมหาวีระ ย่อมนำสัตว์ไปด้วยพระสัทธรรม เมื่อตถาคตนำไปอยู่โดยธรรม ไฉนความริษยายังจะมีแก่ท่านผู้รู้อีกเล่า

{๕๒๑} ลำดับนั้น ธิดาพญามารเหล่านั้นพากันเข้าไปหาพญามารถึงที่อยู่ พญามารเห็นธิดา คือ นางตัณหา นางอรดี นางราคา มาแต่ไกล จึงได้กล่าวคาถาทั้งหลายว่า

พวกเจ้าช่างโง่เขลานัก ที่หาญทำลายภูเขาด้วยก้านบัว ขุดภูเขาด้วยเล็บ เคี้ยวเหล็กด้วยฟัน เหมือนเทินก้อนหินไว้บนหัวแล้วดำดิ่งลงไปใต้บาดาล พวกเจ้ากระทบเข้ากับพระโคดมก็เหมือนกับเอาอกไปกระแทกตอ จะต้องเบื่อหลบไปเองพระสังคีติกาจารย์พรรณนาไว้ว่า

นางตัณหา นางอรดี และนางราคาผู้มีรูปน่าทัศนายิ่งพากันมาแล้ว พระบรมศาสดาได้ขจัดพวกนางให้ออกไปได้ เหมือนลมพัดปุยนุ่นให้ปลิวไปฉะนั้น

จบ วรรคที่ ๓

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. สัมพหุลสูตร ๒. สมิทธิสูตร

๓.โคธิกสูตร ๔. สัตตวัสสานุพันธสูตร

๕. มารธีตุสูตร

จบ มารสังยุตที่ ๔

๕. ภิกขุนีสังยุต

๑. อาฬวิกาสูตร

ว่าด้วยมารรังควานอาฬวิกาภิกษุณี

{๕๒๒} [๑๖๒] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแลเป็นเวลาเช้า ภิกษุณีชื่ออาฬวิกาครองอันตรวาสกแล้วถือบาตรจีวรเข้าไปบิณฑบาตยังพระนครสาวัตถี เที่ยวบิณฑบาตในพระนครสาวัตถี กลับจากบิณฑบาตภายหลังฉันภัตตาหารแล้ว ต้องการความสงบเงียบจึงเข้าไปในป่าอันธวันลำดับนั้น มารผู้มีใจบาปต้องการจะให้อาฬวิกาภิกษุณีเกิดความกลัว ความหวาดเสียว ความขนพองสยองเกล้า และต้องการจะให้ออกจากความวิเวกจึงเข้าไปหาอาฬวิกาภิกษุณีถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้กล่าวกะอาฬวิกาภิกษุณีด้วยคาถาว่า

ทางออกไปจากทุกข์ในโลก ไม่มีหรอก ท่านจักทำอะไรด้วยความวิเวกได้ จงเสพความยินดีในกามเถิด อย่าได้มีความเดือดร้อนใจในภายหลังเลย

{๕๒๔} ลำดับนั้น อาฬวิกาภิกษุณีได้มีความดำริว่า “ท่านผู้นี้เป็นใครกันหนอจะเป็นมนุษย์หรืออมนุษย์ มากล่าวคาถาอยู่” ทันใดนั้น อาฬวิกาภิกษุณีได้ฉุกคิดขึ้นว่า “นี้คือมารผู้มีใจบาป ต้องการจะให้เราเกิดความกลัว ความหวาดเสียว ความขนพองสยองเกล้า และต้องการจะให้เราเคลื่อนจากความวิเวก จึงกล่าวคาถา” ครั้นอาฬวิกาภิกษุณีทราบว่านี้คือมารผู้มีใจบาป จึงได้กล่าวกะมารผู้มีใจบาปนั้นด้วยคาถาว่า