เวสาลีสูตร เล่ม ๑๙

เวทนามีชีวิตเป็นที่สุด ย่อมรู้ประจักษ์ว่า ‘เรากำลังเสวยเวทนามีชีวิตเป็นที่สุด’ และรู้ประจักษ์ว่า ‘หลังจากทำลายขันธ์สิ้นชีวิตไป เวทนาทั้งหมดที่ไม่น่ายินดีในโลกนี้แลจักเป็นอันสงบไป’

{๑๓๔๗} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนประทีปนํ้ามันอาศัยนํ้ามันและไส้จึงลุกโพลงอยู่ได้ เพราะสิ้นนํ้ามันและไส้นั้น ทั้งไม่เติมน้ำมันและไส้ใหม่ ย่อมเป็นประทีปหมดเชื้อดับไป ฉันใด ภิกษุนั้นก็ฉันนั้นเหมือนกัน เมื่อเสวยเวทนามีกายเป็นที่สุด ย่อมรู้ประจักษ์ว่า ‘เรากำลังเสวยเวทนามีกายเป็นที่สุด’ เมื่อเสวยเวทนามีชีวิตเป็นที่สุด ย่อมรู้ประจักษ์ว่า ‘เรากำลังเสวยเวทนามีชีวิตเป็นที่สุด’ และรู้ประจักษ์ว่า ‘หลังจากทำลายขันธ์สิ้นชีวิตไป เวทนาทั้งหมดที่ไม่น่าเพลิดเพลินในโลกนี้แลจักเป็นอันสงบไป’ ดังนี้”

๙. เวสาลีสูตร

ว่าด้วยการเจริญอสุภกัมมัฏฐาน

{๑๓๔๘} [๙๘๕] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ กูฏาคารศาลา ป่ามหาวัน ใกล้พระนครเวสาลี ก็สมัยนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรื่องอสุภกถา ตรัสสรรเสริญคุณแห่งอสุภกัมมัฏฐาน ตรัสสรรเสริญคุณแห่งการเจริญอสุภกัมมัฏฐานแก่ภิกษุทั้งหลายโดยอเนกปริยาย

ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสกะภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราปรารถนาจะปลีกตัวเร้นอยู่สักกึ่งเดือน ใคร ๆ ไม่พึงเข้ามาหาเรา เว้นแต่ภิกษุผู้นำบิณฑบาตมาให้รูปเดียว”

ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว ไม่มีใคร ๆ เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้า เว้นแต่ภิกษุผู้นำบิณฑบาตไปถวายรูปเดียว

{๑๓๔๙} ครั้งนั้น ภิกษุเหล่านั้นคิดกันว่า “พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรื่องอสุภกถาตรัสสรรเสริญคุณแห่งอสุภกัมมฏฐาน ตรัสสรรเสริญคุณแห่งการเจริญอสุภกัมมัฏฐานโดยอเนกปริยาย จึงขวนขวายประกอบความเพียรในการเจริญอสุภกัมมัฏฐานหลายอย่างต่างประการอยู่ ภิกษุเหล่านั้นเกิดอึดอัด ระอาเกลียดชังร่างกายนี้ จึงแสวงหาศัสตราสำหรับปลงชีวิต ภิกษุทั้งหลายได้ใช้ศัสตรามาปลงชีวิตวันละ ๑๐ รูปบ้าง ๒๐ รูปบ้าง ๓๐ รูปบ้าง

{๑๓๕๐} ครั้งนั้น หลังจากกึ่งเดือนนั้นแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จออกจากที่เร้น ตรัสเรียกท่านพระอานนท์มาตรัสว่า “ดูก่อนอานนท์ เพราะเหตุไรหนอ ภิกษุสงฆ์จึงดูเหมือนบางตาไป”

ท่านพระอานนท์กราบทูลว่า “เป็นเช่นนั้น พระพุทธเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรื่องอสุภกถา ตรัสสรรเสริญคุณแห่งอสุภกัมมัฏฐาน ตรัสสรรเสริญคุณแห่งการเจริญอสุภกัมมัฏฐานโดยอเนกปริยายแก่ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเหล่านั้นคิดกันว่า ‘พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรื่องอสุภกถา ตรัสสรรเสริญคุณแห่งอสุภกัมมัฏฐานตรัสสรรเสริญคุณแห่งการเจริญอสุภกัมมัฏฐานโดยอเนกปริยาย’ ภิกษุเหล่านั้นจึงพากันขวนขวายประกอบความเพียรในการเจริญอสุภกัมมัฏฐานหลายอย่างต่างประการอยู่ ภิกษุเหล่านั้นอึดอัด ระอา เกลียดชังกายนี้ จึงแสวงหาศัสตราสำหรับปลงชีวิต พวกเธอนำศัสตรามาปลงชีวิตกันวันละ ๑๐ รูปบ้าง ๒๐ รูปบ้าง ๓๐ รูปบ้าง ขอประทานพระวโรกาส ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าได้โปรดตรัสบอกปริยายอย่างที่ภิกษุสงฆ์จะพึงดำรงอยู่ในอรหัตตผลด้วยเถิด”

{๑๓๕๑} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า“ดูก่อนอานนท์ ถ้าอย่างนั้น เธอจงเผดียง ภิกษุบรรดาที่อาศัยพระนครเวสาลีอยู่เท่าที่มีทั้งหมดให้ประชุมกันในอุปัฏฐานศาลา ”

ท่านพระอานนท์ทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว จึงเผดียงภิกษุบรรดาที่อาศัยพระนครเวสาลีอยู่ทั้งสิ้นให้มาประชุมกันในอุปัฏฐานศาลาแล้วเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้กราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุสงฆ์ประชุมพร้อมกันแล้ว ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงโปรดทราบกาลอันควรในบัดนี้เถิด”{๑๓๕๒} ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จเข้าไปยังอุปัฏฐานศาลา

ครั้นแล้วประทับนั่งบนอาสนะที่เขาปูลาดไว้ แล้วรับนั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อานาปานสติสมาธินี้แลอันภิกษุเจริญแล้ว ทำให้มากแล้วย่อมเป็นคุณอันสงบ ประณีต เยือกเย็น เป็นธรรมเครื่องอยู่เป็นสุข และยังอกุศลธรรมอันเลวทรามที่เกิดขึ้นแล้ว ๆ ให้อันตรธานสงบไปโดยฉับพลัน{๑๓๕๓} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในเดือนท้ายแห่งฤดูร้อน จะมีฝุ่นละอองฟุ้งขึ้นไป เมฆฝนนอกฤดูกาลที่ตกหนัก ย่อมทำฝุ่นละอองนั้นให้อันตรธานหมดไปได้โดยฉับพลัน ฉันใด อานาปานสติสมาธิอันภิกษุเจริญแล้ว ทำให้มากแล้วย่อมเป็นคุณที่สงบ ประณีต เยือกเย็น เป็นธรรมเครื่องอยู่เป็นสุข และยังอกุศลธรรมอันเลวทรามที่เกิดขึ้นแล้ว ๆ ให้อันตรธานสงบไปโดยฉับพลัน ฉันนั้นเหมือนกัน{๑๓๕๔} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็อานาปานสติสมาธิอันภิกษุเจริญแล้ว ทำให้มากแล้วอย่างไร ย่อมเป็นคุณที่สงบ ... ให้อันตรธานสงบไปโดยฉับพลัน คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้อยู่ในป่าก็ดี อยู่ที่โคนไม้ก็ดี อยู่ที่เรือนว่างก็ดี นั่งคู้บัลลังก์

ตั้งกายตรง ดำรงสติไว้เฉพาะหน้า เธอมีสติหายใจเข้า มีสติหายใจออก ... ย่อมสำเหนียกว่าเราจักพิจารณาเห็นปฏินิสสัคคะหายใจเข้า ย่อมสำเหนียกว่าเราจักพิจารณาเห็นปฏินิสสัคคะหายใจออก” ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อานาปานสติสมาธิอันภิกษุเจริญแล้ว ทำให้มากแล้วอย่างนี้ ย่อมเป็นคุณที่สงบ ... ให้อันตรธานสงบไปโดยพลัน”

๑๐. กิมิลสูตร

ว่าด้วยการเจริญอานาปานสติสมาธิ

{๑๓๕๕} [๙๘๖] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ ป่าไผ่ใกล้เมืองกิมิลา ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสถามท่านพระกิมิละว่า “ดูก่อนกิมิละ อานาปานสติสมาธิอันภิกษุเจริญแล้ว ทำให้มากแล้วอย่างไร ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก” เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้แล้ว ท่านพระกิมิละได้นิ่งอยู่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสถามท่านพระกิมิละเป็นครั้งที่ ๒ ... เป็นครั้งที่ ๓ ว่า “ดูก่อนกิมิละ อานาปานสติสมาธิอันภิกษุเจริญแล้ว ทำให้มากแล้วอย่างไร ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก”

{๑๓๕๖} แม้ครั้งที่ ๒ ... แม้ครั้งที่ ๓ ท่านพระกิมิละก็นิ่งอยู่

{๑๓๕๗} เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้แล้ว ท่านพระอานนท์ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า เป็นกาลอันสมควรแล้วที่พระองค์จะพึงตรัสบอกถึงอานาปานสติสมาธิ ข้าแต่พระสุคตเจ้า เป็นกาลอันสมควรแล้วที่พระองค์จะพึงตรัสบอกถึงอานาปานสติสมาธิ ภิกษุทั้งหลายได้ฟังต่อพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วจักทรงจำไว้”