สูทสูตร เล่ม ๑๙

(๑) ย่อมพิจารณาเห็นกายในกายอยู่ มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกเสียได้

(๒) ย่อมพิจารณาเห็นเวทนาในเวทนาอยู่ ...

(๓) ย่อมพิจารณาเห็นจิตในจิตอยู่ ...

(๔) ย่อมพิจารณาเห็นธรรมในธรรมอยู่ มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกเสืยได้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้คืออารมณ์ซึ่งเป็นของบิดาตนอันเป็นโคจรของภิกษุ”

๘. สูทสูตร

ว่าด้วยการกำหนดนิมิตเหมือนพ่อครัวกำหนดอาหาร

{๗๐๔} [๓๗๔] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนพ่อครัวผู้เขลา ไม่ฉลาด ไม่เฉียบแหลม บำรุงพระราชาหรือราชมหาอำมาตย์ของพระราชาด้วยสูปะต่างชนิด ซึ่งมีรสเปรี้ยวจัดบ้าง ขมจัดบ้าง เผ็ดจัดบ้าง หวานจัดบ้าง มีรสเฝื่อนบ้าง ไม่เฝื่อนบ้าง เค็มบ้าง จืดบ้าง พ่อครัวผู้เขลาไม่ฉลาด ไม่เฉียบแหลมนั้นไม่สังเกตเครื่องหมายอาหารของตนว่า ‘วันนี้ กับข้าวของเราชนิดนี้ ท่านชอบ ท่านรับกับข้าวชนิดนี้มาก ท่านชมกับข้าวชนิดนี้’ หรือว่า ‘วันนี้ กับข้าวของเราที่มีรสเปรี้ยวจัดท่านชอบ ท่านรับกับข้าวที่มีรสเปรี้ยวจัด ท่านหยิบเอากับข้าวที่มีรสเปรี้ยวจัดมาก ท่านชมกับข้าวที่มีรสเปรี้ยวจัด’ หรือว่า ‘วันนี้ กับข้าวของเราที่มีรสขมจัด... มีรสเผ็ดจัด... มีรสหวานจัด... มีรสเฝื่อน... มีรสไม่เฝื่อน... มีรสเค็ม...’ หรือว่า ‘วันนี้ กับข้าวของเราที่มีรสจืดท่านชอบ’ หรือว่า ‘ท่านรับกับข้าวที่มีรสจืด ท่านหยิบเอากับข้าวที่มีรสจืดมาก ท่านชมกับข้าวที่มีรสจืด’ ดังนี้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พ่อครัวผู้เขลา ไม่ฉลาด ไม่เฉียบแหลมนั้น ย่อมไม่ได้เครื่องนุ่งห่ม ไม่ได้ค่าจ้าง ไม่ได้รางวัล ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เพราะว่าพ่อครัวนั้นเป็นคนเขลาไม่ฉลาด ไม่เฉียบแหลมไม่สังเกต เครื่องหมายอาหารของตน ฉันใด

{๗๐๕} ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุบางรูปในธรรมวินัยนี้เป็นผู้เขลา ไม่ฉลาด ไม่เฉียบแหลมพิจารณาเห็นกายในกาย มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกอยู่ เมื่อเธอพิจารณาเห็นกายในกายอยู่ จิตย่อมไม่ตั้งมั่น ยังละอุปกิเลสไม่ได้ เธอย่อมสำเหนียกนิมิตนั้นไม่ได้ เธอพิจารณาเห็นเวทนาในเวทนา ... พิจารณาเห็นจิตในจิต ... พิจารณาเห็นธรรมในธรรม มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกอยู่ เมื่อพิจารณาเห็นธรรมในธรรมอยู่ จิตย่อมไม่ตั้งมั่น ยังละอุปกิเลสไม่ได้ เธอย่อมสำเหนียกนิมิตนั้นไม่ได้ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนั้นแลเป็นผู้เขลา ไม่ฉลาด ไม่เฉียบแหลม ย่อมไม่ได้ธรรมเป็นเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบัน และไม่ได้สติสัมปชัญญะ ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เพราะว่าภิกษุนั้นเป็นผู้เขลา ไม่ฉลาด ไม่เฉียบแหลม ไม่สำเหนียกนิมิตแห่งจิตของตน

{๗๐๖} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนพ่อครัวผู้เป็นบัณฑิต ฉลาดเฉียบแหลม บำรุงพระราชาหรือราชมหาอำมาตย์ด้วยกับข้าวต่างชนิด ซึ่งมีรสเปรี้ยวจัดบ้าง ขมจัดบ้าง เผ็ดจัดบ้าง หวานจัดบ้าง มีรสฝื่อนบ้าง ไม่เฝื่อนบ้าง มีรสเค็มบ้าง จืดบ้าง

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พ่อครัวผู้เป็นบัณฑิต ฉลาด เฉียบแหลมนั้นย่อมสังเกตอาหารของตนว่า ‘วันนี้ กับข้าวของเราชนิดนี้ท่านชอบใจ ท่านรับกับข้าวขนิดนี้ หยิบเอากับข้าวชนิดนี้มาก ชมกับข้าวชนิดนี้’ หรือว่า ‘วันนี้ กับข้าวของเรามีรสเปรี้ยวจัด...’ หรือว่า ‘วันนี้ กับข้าวของเรามีรสขมจัด...

มีรสเผ็ดจัด... มีรสหวานจัด... มีรสเฝื่อน... มีรสไม่เฝื่อน... มีรสเค็ม...’ หรือว่า ‘วันนี้ กับข้าวของเรามีรสจืดท่านชอบใจ ท่านรับกับข้าวที่มีรสจืด ท่านหยิบเอากับข้าวที่มีรสจืดมาก ท่านชมกับข้าวที่มีรสจืด’ ดังนี้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พ่อครัวผู้เป็นบัณฑิต ฉลาด เฉียบแหลมนั้นย่อมได้เครื่องนุ่งห่ม ได้ค่าจ้าง ได้รางวัล ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าพ่อครัวนั้นเป็นบัณฑิต ฉลาด เฉียบแหลมสังเกตรสอาหารของตน ฉันใด

{๗๐๗} ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุบางรูปในธรรมวินัยนี้เป็นบัณฑิต ฉลาด เฉียบแหลมพิจารณาเห็นกายในกาย มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกอยู่ เมื่อเธอพิจารณาเห็นกายในกายอยู่ จิตย่อมตั้งมั่น ละอุปกิเลสได้ เธอย่อมสำเหนียกนิมิตนั้นได้ เธอพิจารณาเห็นเวทนา ... พิจารณาเห็นจิตในจิต ... พิจารณาเห็นธรรมในธรรม มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกอยู่ เมื่อเธอพิจารณาเห็นธรรมในธรรมอยู่ จิตย่อมตั้งมั่น ละอุปกิเลสได้ เธอย่อมสำเหนียกนิมิตนั้นได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้เป็นบัณฑิต ฉลาด เฉียบแหลมนั้นย่อมได้ ธรรมเป็นเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบัน และได้สติสัมปชัญญะ ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เพราะว่าภิกษุนั้นเป็นบัณฑิต ฉลาด เฉียบแหลมสำเหนียกนิมิต แห่งจิตของตน”

๙. คิลานสูตร

ว่าด้วยทรงพระประชวร

{๗๐๘} [๓๗๕] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ เวฬุวคาม ใกล้พระนครเวสาลี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสกะภิกษุทั้งหลายว่า “มาเถิด