สติสูตร เล่ม ๑๙

๒. สติสูตร

ว่าด้วยสติ

{๖๘๒} [๓๖๘] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ อัมพปาลิวัน ใกล้พระนครเวสาลี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระกาคเจ้าแล้วพระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุพึงเป็นผู้มีสติสัมปชัญญะอยู่ นี้เป็นคำสั่งสอนของเราสำหรับเธอทั้งหลาย

{๖๘๓} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้มีสติอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ พิจารณาเห็นกายในกายอยู่ มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌา และโทมนัสในโลกเสียได้ ... พิจารณาเห็นเวทนาในเวทนาอยู่ ... พิจารณาเห็นจิตในจิตอยู่ ... พิจารณาเห็นธรรมในธรรมอยู่ มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกเสียได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้มีสติ อย่างนี้แล{๖๘๔} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุเป็นผู้มีสัมปชัญญะอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมทำความรู้สึกตัวในการก้าว การถอย ในการเหลียว การแล ในการคู้เข้า การเหยียดออก ในการทรงผ้าสังฆาฏิ บาตร จีวร ในการฉัน การดื่ม การเคี้ยว การลิ้ม ในการถ่ายอุจจาระ ปัสสาวะ ในการเดิน ยืน นั่ง หลับ ตื่น ในการพูด การนิ่ง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้มีสัมปชัญญะอย่างนี้แลดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุพึงเป็นผู้มีสติสัมปชัญญะอยู่ นี้เป็นคำสั่งสอนของเรา สำหรับเธอทั้งหลาย”

๓. ภิกขุสูตร

ว่าด้วยการเจริญสติปัฏฐาน ๔ โดยส่วน ๓

{๖๘๕} [๓๖๙] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวันอารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ภิกษุรูปหนึ่งเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า{๖๘๖} “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอประทานพระวโรกาส ขอพระผู้มีพระภาคเจ้า ได้โปรดแสดงธรรมโดยย่อแก่ข้าพระองค์ ซึ่งข้าพระองค์ได้ฟังแล้วพึงปลีกตัวออกจากหมู่อยู่ตามลำพัง ไม่ประมาท มีความเพียร มีจิตมุ่งพระนิพพานด้วยเถิด”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ก็โมฆบุรุษ บางพวกในโลกนี้ย่อมเชื้อเชิญเราอย่างนี้แหละ และเมื่อเรากล่าวธรรมแล้ว ย่อมสำคัญเราว่าเป็นผู้ควรติดตามไปเท่านั้น”

ภิกษุนั้นทูลวิงวอนว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอพระผู้มีพระภาคเจ้า ได้โปรดแสดงธรรมโดยย่อแก่ข้าพระองค์ด้วยเถิด ขอพระสุคตเจ้าได้โปรดแสดงธรรมโดยย่อแก่ข้าพระองค์ด้วยเถิด ไฉนข้าพระองค์จึงจะรู้ทั่วถึงเนื้อความแห่งพระภาษิตของพระผู้มีพระภาคเจ้าได้บ้าง ไฉนข้าพระองค์จึงจะเป็นทายาทแห่งพระภาษิตของพระผู้มีพระภาคเจ้าได้บ้าง”{๖๘๗} “ดูก่อนภิกษุ เพราะเหตุนั้นแหละ เธอจงชำระเบื้องต้นของกุศลธรรมให้บริสุทธิ์ก่อน ก็เบื้องต้นของกุศลธรรมคืออะไร คือศีลที่บริสุทธิ์ดีและความ