อุปัฑฒสูตร เล่ม ๑๙

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อวิชชาเป็นหัวหน้าแห่งการยังอกุศลธรรมให้ถึงพร้อม เกิดร่วมกับอหิริกะ (ความไม่ละอายบาป) และอโนตตัปปะ (ความไม่สะดุ้งกลัวบาป) ผู้ประกอบด้วยอวิชชา ไม่รู้แจ้ง ย่อมมีความเห็นผิด ผู้มีความเห็นผิดย่อมมีความดำริผิด ผู้มีความดำริผิดย่อมมีการเจรจาผิด ผู้มีการเจรจาผิดย่อมมีการงานผิด ผู้มีการงานผิดย่อมมีการเลี้ยงชีพผิด ผู้มีการเลี้ยงชีพผิดย่อมมีความพยายามผิดผู้มีความพยายามผิดย่อมมีการระลึกผิด ผู้มีการระลึกผิดย่อมมีการตั้งใจผิด

{๓} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ส่วนวิชชาเป็นหัวหน้าแห่งการยังกุศลธรรมให้ถึงพร้อม เกิดร่วมกับหิริ (ความละอายบาป) และโอตตัปปะ (ความสะดุ้งกลัวบาป) ผู้ประกอบด้วยวิชชา รู้แจ้ง ย่อมมีความเห็นชอบ ผู้มีความเห็นชอบย่อมมีความดำริชอบ ผู้มีความดำริชอบย่อมมีการเจรจาชอบ ผู้มีการเจรจาชอบย่อมมีการงานชอบ ผู้มีการงานชอบย่อมมีการเลี้ยงชีพชอบ ผู้มีการเลี้ยงชีพชอบย่อมมีความพยายามชอบ ผู้มีความพยายามชอบย่อมมีการระลึกชอบ ผู้มีการระลึกชอบย่อมมีการตั้งใจชอบแล”

๒. อุปัฑฒสูตร

ว่าด้วยความเป็นผู้มีมิตรดีเป็นพรหมจรรย์ทั้งสิ้น

{๔} [๒] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ นิคมของชาวพวกเจ้าศากยะชื่อสักกระ ในแคว้นสักกะ ครั้งนั้นแล ท่านพระอานนท์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ความเป็นผู้มีมิตรดี มีสหายดี มีจิตน้อมไปในคนดี นี้เป็นคุณกึ่งหนึ่งแห่งพรหมจรรย์”

{๕} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนอานนท์ เธออย่าได้กล่าวอย่างนั้น เธออย่าได้กล่าวอย่างนั้น ก็ความเป็นผู้มีมิตรดี มีสหายดี มีจิตน้อมไปในคนดี นี้เป็นพรหมจรรย์ทั้งสิ้นทีเดียว ดูก่อนอานนท์ อันภิกษุผู้มีมิตรดี มีสหายดี มีจิตน้อมไปในคนดี พึงหวังพรหมจรรย์นี้ได้ คือ จักเจริญอริยมรรคมีองค์ ๘ จักทำอริยมรรคมีองค์ ๘ ให้มากได้นะ อานนท์

ดูก่อนอานนท์ {๖} ก็ภิกษุผู้มีมิตรดี มีสหายดี มีจิตน้อมไปในคนดี ย่อมเจริญอริยมรรคมีองค์ ๘ ย่อมทำอริยมรรคมีองค์ ๘ ให้มากได้อย่างไรเล่า

ดูก่อนอานนท์ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมเจริญสัมมาทิฏฐิ (ความเห็นชอบ) อันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปเพื่อความสละคืนได้ ย่อมเจริญสัมมาสังกัปปะ (ความดำริชอบ) ... สัมมาวาจา (การเจรจาชอบ) ... สัมมากัมมันตะ (การงานชอบ) ... สัมมาอาชีวะ (การเลี้ยงชีพชอบ) ... สัมมาวายามะ (ความพยายามชอบ) ... สัมมาสติ (ความระลึกชอบ) ... สัมมาสมาธิ (ความตั้งใจมั่นชอบ) อันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไป เพื่อความสละคืนได้ ดูก่อนอานนท์ ภิกษุผู้มีมิตรดี มีสหายดี มีจิตน้อมไปในคนดี ย่อมเจริญอริยมรรคมีองค์ ๘ ย่อมทำอริยมรรคมีองค์ ๘ ให้มากได้อย่างนี้แล{๗} ดูก่อนอานนท์ พึงทราบว่า ความเป็นผู้มีมิตรดี มีสหายดี มีจิตน้อมไปในคนดี เป็นพรหมจรรย์ทั้งสิ้นทีเดียว โดยเหตุผลแม้นี้

ดูก่อนอานนท์ ก็เพราะอาศัยเราเป็นมิตรดี สัตว์โลกทั้งหลายผู้มีความเกิดเป็นธรรมดาย่อมพ้นจากความเกิดได้ สัตว์โลกทั้งหลายผู้มีความแก่เป็นธรรมดาย่อมพ้นจากความแก่ได้ สัตว์โลกทั้งหลายผู้มีความตายเป็นธรรมดา ย่อมพ้นจากความตายได้ สัตว์โลกทั้งหลายผู้มีความโศก ความรํ่าไร ความทุกข์ ความเสียใจ และความคับแค้นใจเป็นธรรมดาย่อมพ้นจากความโศก ความรํ่าไร ความทุกข์ ความเสียใจ และความคับแค้นใจได้

ดูก่อนอานนท์ พึงทราบว่าความเป็นผู้มีมิตรดี มีสหายดี มีจิตน้อมไปในคนดี เป็นพรหมจรรย์ทั้งสิ้นทีเดียวโดยเหตุผลแม้นี้

๓. สารีปุตตสูตร

ว่าด้วยความเป็นผู้มีมิตรดีเป็นพรหมจรรย์ทั้งสิ้น

{๘} [๓] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...

ครั้งนั้นแล ท่านพระสารีบุตรเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ความเป็นผู้มีมิตรดี มีสหายดี มีจิตน้อมไปในคนดี นี้เป็นพรหมจรรย์ทั้งสิ้น”

{๙} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ถูกละ ถูกละ สารีบุตร ความเป็นผู้มีมิตรดี มีสหายดี มีจิตน้อมไปในคนดี นี้เป็นพรหมจรรย์ทั้งสิ้น ดูก่อนสารีบุตร อันภิกษุผู้มีมิตรดี มีสหายดี มีจิตน้อมไปในคนดี พึงหวังพรหมจรรย์นี้ได้ คือ จักเจริญอริยมรรคมีองค์ ๘ จักทำอริยมรรคมีองค์ ๘ ให้มากได้นะ สารีบุตร

ดูก่อนสารีบุตร {๑๐} ก็ภิกษุผู้มีมิตรดี มีสหายดี มีจิตน้อมไปในคนดี ย่อมเจริญอริยมรรคมีองค์ ๘ ย่อมทำอริยมรรคมีองค์ ๘ ให้มากได้อย่างไรเล่า

ดูก่อนสารีบุตร ภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมเจริญสัมมาทิฏฐิอันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปเพื่อความสละคืนได้ ย่อมเจริญสัมมาสังกัปปะ... สัมมาวาจา... สัมมากัมมันตะ... สัมมาอาชีวะ... สัมมาวายามะ... สัมมาสติ... สัมมาสมาธิอันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปเพื่อความสลัดทิ้งได้ ดูก่อนสารีบุตร ภิกษุผู้มีมิตรดี มีสหายดี มีจิตน้อมไปในคนดี ย่อมเจริญอริยมรรคมีองค์ ๘ ย่อมทำอริยมรรคมีองค์ ๘ ให้มากได้ อย่างนี้แล