อวิชชาสูตร เล่ม ๑๙

พระบาลีสุตตันตปิฎก

สังยุตตนิกาย มหาวารวรรคสังยุต

ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น

๑. มัคคสังยุต

๑. อวิชชาวรรค

๑. อวิชชาสูตร

ว่าด้วยอวิชชาและวิชชาเป็นหัวหน้าแห่งอกุศลและกุศล

{๑} [๑] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย” {๒} ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อวิชชาเป็นหัวหน้าแห่งการยังอกุศลธรรมให้ถึงพร้อม เกิดร่วมกับอหิริกะ (ความไม่ละอายบาป) และอโนตตัปปะ (ความไม่สะดุ้งกลัวบาป) ผู้ประกอบด้วยอวิชชา ไม่รู้แจ้ง ย่อมมีความเห็นผิด ผู้มีความเห็นผิดย่อมมีความดำริผิด ผู้มีความดำริผิดย่อมมีการเจรจาผิด ผู้มีการเจรจาผิดย่อมมีการงานผิด ผู้มีการงานผิดย่อมมีการเลี้ยงชีพผิด ผู้มีการเลี้ยงชีพผิดย่อมมีความพยายามผิดผู้มีความพยายามผิดย่อมมีการระลึกผิด ผู้มีการระลึกผิดย่อมมีการตั้งใจผิด

{๓} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ส่วนวิชชาเป็นหัวหน้าแห่งการยังกุศลธรรมให้ถึงพร้อม เกิดร่วมกับหิริ (ความละอายบาป) และโอตตัปปะ (ความสะดุ้งกลัวบาป) ผู้ประกอบด้วยวิชชา รู้แจ้ง ย่อมมีความเห็นชอบ ผู้มีความเห็นชอบย่อมมีความดำริชอบ ผู้มีความดำริชอบย่อมมีการเจรจาชอบ ผู้มีการเจรจาชอบย่อมมีการงานชอบ ผู้มีการงานชอบย่อมมีการเลี้ยงชีพชอบ ผู้มีการเลี้ยงชีพชอบย่อมมีความพยายามชอบ ผู้มีความพยายามชอบย่อมมีการระลึกชอบ ผู้มีการระลึกชอบย่อมมีการตั้งใจชอบแล”

๒. อุปัฑฒสูตร

ว่าด้วยความเป็นผู้มีมิตรดีเป็นพรหมจรรย์ทั้งสิ้น

{๔} [๒] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ นิคมของชาวพวกเจ้าศากยะชื่อสักกระ ในแคว้นสักกะ ครั้งนั้นแล ท่านพระอานนท์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ความเป็นผู้มีมิตรดี มีสหายดี มีจิตน้อมไปในคนดี นี้เป็นคุณกึ่งหนึ่งแห่งพรหมจรรย์”