สุกสูตร เล่ม ๑๙

โทมนัสในโลกเสียได้ ย่อมพิจารณาเห็นธรรมในธรรมทั้งหลายอยู่ มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกเสียได้ นี้แลเรียกว่าสัมมาสติ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย {๔๑} ก็สัมมาสมาธิเป็นไฉน คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ สงัดแล้วจากกาม สงัดแล้วจากอกุศลธรรม เข้าปฐมฌานที่มีวิตก มีวิจาร มีปีติและสุขอันเกิดแต่วิเวกอยู่ เธอเข้าทุติยฌานที่มีความผ่องใสในภายใน มีภาวะที่จิตเป็นเอกผุดขึ้น ไม่มีวิตก ไม่มีวิจารเพราะวิตกวิจารสงบไป มีปีติและสุขอันเกิดแต่สมาธิอยู่ เธอมีอุเบกขา มีสติ มีสัมปชัญญะ เสวยสุขด้วยนามกายเพราะปีติสิ้นไป เข้าตติยฌานที่พระอริยะทั้งหลายสรรเสริญว่า ‘ผู้ได้ฌานนี้เป็นผู้มีอุเบกขา มีสติ มีสัมปชัญญะ อยู่เป็นสุข’ ดังนี้อยู่ เธอเข้าจตุตถฌานที่ไม่มีทุกข์ไม่มีสุข มีสติบริสุทธิ์เพราะอุเบกขาเพราะละสุขละทุกข์ได้และเพราะโสมนัสโทมนัสดับไปก่อนแล้วอยู่ นี้แลเรียกว่าสัมมาสมาธิ”

๙. สูกุสตร

ว่าด้วยมรรคภาวนาที่ตั้งใจผิดและตั้งใจลูก

{๔๒} [๙] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนเดือยข้าวสาลีหรือเดือยข้าวเหนียวที่บุคคลตั้งไว้ไม่ตรง จักตำมือหรือเท้าที่ไปกระทบเข้า หรือทำให้ห้อเลือดเอาได้ ข้อนี้มิใช่ฐานะที่จะมีได้ ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เพราะเดือยข้าวนั้นวางไว้ไม่ตรง ฉันใด ภิกษุนั้นก็ฉันนั้นเหมือนกันแล ที่จักทำลายอวิชชา จักทำวิชชาให้เกิด จักทำนิพพานให้แจ้งได้ด้วยทิฏฐิที่ตั้งไว้ผิด ด้วยมรรคภาวนาที่ตั้งไว้ผิด ข้อนี้มิใช่ฐานะที่จะมีได้ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะทิฏฐิและมรรคภาวนานั้นตั้งไว้ผิด

{๔๓} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนเดือยข้าวสาลีหรือเดือยข้าวเหนียวที่บุคคลตั้งไว้ตรง จักตำมือหรือเท้าที่ไปกระทบเข้า หรือทำให้ห้อเลือดเอาได้ ข้อนี้เป็นฐานะที่จะมีได้ ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เพราะเดือยข้าวนั้นวางไว<*>ตรงฉันใด ภิกษุนั้นก็ฉันนั้นเหมือนกัน ที่จักทำลายอวิชชา จักทำ วิชชาให้เกิด จักทำนิพพานให้แจ้งได้ด้วยทิฏฐิที่ตั้งไว้ถูก ด้วยมรรคภาวนาที่ตั้งไว้ถูก ข้อนี้เป็นฐานะที่จะมีได้ ข้อนั้นเพราะเหตุไร {๔๔} เพราะทิฏฐิและมรรคภาวนานั้นตั้งไว้ถูกดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุจักทำลายอวิชชา จักทำวิชชาให้เกิด จักทำนิพพานให้แจ้งได้ด้วยทิฏฐิที่ตั้งใจถูกด้วยมรรคภาวนาที่ตั้งไว้ถูกอย่างไรเล่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมเจริญสัมมาทิฏฐิอันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปเพื่อความสละคืน ... ย่อมเจริญสัมมาสมาธิ อันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปเพื่อความสละคืน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุจักทำลายอวิชชา จักทำวิชชาให้เกิด จักทำนิพพานให้แจ้งได้ ด้วยทิฏฐิที่ตั้งไว้ถูกด้วยมรรคภาวนาที่ตั้งไว้ถูกอย่างนี้แล”

๑๐. นันทิยสูตร

ว่าด้วยธรรม ๘ ประการเป็นเหตุให้ถึงพระนิพพาน

{๔๕} [๑๐] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...

ครั้งนั้นแล นันทิยปริพาชกเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ธรรมเท่าไรหนอแลที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้วจะเป็นเหตุให้ถึงนิพพาน มีนิพพานเป็นเบื้องหน้า มีนิพพานเป็นที่สุด”