ปาฏิโมกขสูตร เล่ม ๑๙

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อกล่าวว่ากองกุศล จะกล่าวให้ถูกควรกล่าวถึงสติปัฏฐาน ๔ เหล่านี้ เพราะว่ากองกุศลทั้งสิ้นนี้ก็คือสติปัฏฐาน ๔”

๖. ปาติโมกขสังวรสูตร

ว่าด้วยปาติโมกขสังวร

{๘๒๗} [๔๑๒] ครั้งนั้นแล ภิกษุรูปหนึ่งเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอประทานพระวโรกาส ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงธรรมโดยย่อแก่ข้าพระองค์ ซึ่งข้าพระองค์ได้ฟังแล้วจะพึงปลีกตัวออกจากหมู่อยู่ตามลำพัง ไม่ประมาท มีความเพียร มีจิตมุ่งพระนิพพานด้วยเถิด”{๘๒๘} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุ เพราะฉะนั้นแล เธอจงชำระเบื้องต้นของกุศลธรรมให้บริสุทธิ์เสียก่อน ก็อะไรเล่าเป็นเบื้องต้นของกุศลธรรม {๘๒๙} คือ เธอจงสำรวมในปาติโมกขสังวร ถึงพร้อมด้วยมารยาทและโคจร เห็นภัยในโทษแม้มีประมาณน้อย สมาทานศึกษาในสิกขาบททั้งหลาย อยู่ในธรรมวินัยนี้เถิดดูก่อนภิกษุ เมื่อใดแล เธอจักสำรวมในปาติโมกขสังวร ถึงพร้อมด้วยมารยาทและโคจร เห็นภัยในโทษแม้มีประมาณน้อย สมาทานศึกษาในสิกขาบททั้งหลายอยู่ได้ เมื่อนั้น เธออาศัยศีล ตั้งมั่นอยู่ในศีลแล้ว พึงเจริญสติปัฏฐาน ๔

สติปัฏฐาน ๔ คืออะไรบ้าง คือ เธอจงพิจารณาเห็นกายในกาย ... ในเวทนา ... ในจิต ... จงพิจารณาเห็นธรรมในธรรม มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกอยู่ เมื่อใดแล เธอจักอาศัยศีล ตั้งมั่นอยู่ในศีลแล้วเจริญสติปัฏฐาน ๔ เหล่านี้ได้อย่างนี้ เมื่อนั้น เธอพึงหวังความเจริญในกุศลธรรมได้ทีเดียวตลอดคืนหรือวันที่จักมาถึง ไม่มีความเสื่อมเลย”

{๘๓๐} ครั้งนั้นแล ภิกษุนั้นชื่นชมอนุโมทนาพระภาษิตของพระผู้มีพระภาคเจ้า แล้วลุกจากอาสนะ ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า ทำประทักษิณแล้วหลีกไป ภิกษุนั้นปลีกตัวออกจากหมู่อยู่ตามลำพัง ไม่ประมาท มีความเพียร มีจิตมุ่งพระนิพพานอยู่ ไม่นานนักก็ทำให้แจ้งซึ่งที่สุดแห่งพรหมจรรย์อันยอดเยี่ยมที่กุลบุตรทั้งหลายผู้ออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิตโดยชอบต้องการกัน ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ รู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ ดังนี้ ก็แลภิกษุนั้นได้เป็นพระอรหันต์องค์หนึ่งในจำนวนพระอรหันต์ทั้งหลายแล้ว

๗. ทุจริตสูตร

ว่าด้วยทุจริตสุจริต

{๘๓๑} [๔๑๓] ครั้งนั้นแล ภิกษุรูปหนึ่งเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอประทานพระวโรกาส ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงธรรมโดยย่อแก่ข้าพระองค์ ซึ่งข้าพระองค์ได้ฟังแล้วจะพึงปลีกตัวออกจากหมู่อยู่ตามลำพังไม่ประมาท มีความเพียร มีจิตมุ่งพระนิพพานด้วยเถิด”

{๘๓๒} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุ เพราะฉะนั้นแล เธอจักต้องชำระเบื้องต้นของกุศลธรรมให้บริสุทธิ์เสียก่อน ก็อะไรเล่าเป็นเบื้องต้นของกุศลธรรม {๘๓๓} คือเธอจักต้องละกายทุจริต เจริญกายสุจริต จักต้องละวจีทุจริต เจริญวจีสุจริต จักต้องละมโนทุจริต เจริญมโนสุจริตให้ได้

ดูก่อนภิกษุ เมื่อใดแล เธอจักละกายทุจริตเจริญกายสุจริตได้ จักละวจีทุจริตเจริญวจีสุจริตได้ จักละมโนทุจริตเจริญมโนสุจริตได้ เมื่อนั้น เธอพึงอาศัยศีล ตั้งมั่นอยู่ในศีลแล้วเจริญสติปัฏฐาน ๔