ขทิรสูตร เล่ม ๑๙

๒. ขทิรปัตตสูตร

ว่าด้วยอุปมาด้วยการใช้ใบตะเคียนห่อนํ้า

{๑๗๑๔} [๑๑๐๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ใดพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘เราถึงไม่ได้ตรัสรู้ทุกขอริยสัจ ไม่ได้ตรัสรู้ทุกขสมุทยอริยสัจ ไม่ได้ตรัสรู้ทุกขนิโรธอริยสัจ ไม่ได้ตรัสรู้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจตามความเป็นจริง ก็จักทำที่สุดแห่งทุกข์โดยชอบได้’ ดังนี้ ข้อนั้นมิใช่ฐานะที่จะมีได้ เปรียบเหมือนผู้ใดพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘เราจักใช้ใบตะเคียน ใบทองหลาง หรือใบมะขามป้อมห่อนํ้าหรือใบตาลนำไป’ ข้อนั้นมิใช่ฐานะที่จะมีได้ ฉันใด ผู้ใดพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘เราถึงไม่ได้ตรัสรู้ทุกขอริยสัจ ... ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจตามความเป็นจริงก็จักทำที่สุดแห่งทุกข์โดยชอบได้’ ดังนี้ ข้อนี้ก็มิใช่ฐานะที่จะมีได้

ฉันนั้นเหมือนกัน{๑๗๑๕} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ส่วนผู้ใดแลพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘เราได้ตรัสรู้ทุกขอริยสัจ ... ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจตามความเป็นจริงแล้ว จึงจักทำที่สุดแห่งทุกข์โดยชอบได้’ ดังนี้ ข้อนั้นเป็นฐานะที่จะมีได้ เปรียบเหมือนผู้ใดพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘เราจักใช้ใบบัว ใบทองกวาว หรือใบย่านทรายห่อนํ้า หรือใบตาลนำไป’ ข้อนั้นเป็นฐานะที่จะมีได้ ฉันใด ผู้ใดพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘เราได้ตรัสรู้ทุกขอริยสัจ ... ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจตามความเป็นจริงแล้ว จึงจักทำที่สุดแห่งทุกข์โดยชอบได้’ ดังนี้ ข้อนั้นเป็นฐานะที่จะมีได้ ฉันนั้นเหมือนกันดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะฉะนั้นแล เธอทั้งหลายพึงทำความเพียรเพื่อรู้ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ ... นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา”

๓. ทัณฑสูตร

ว่าด้วยคนที่ตายไปเปรียบเหมือนท่อนไม้หล่นลงพื้น

{๑๗๑๖} [๑๑๐๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนท่อนไม้ที่ถูกขว้างขึ้นไปบนอากาศ บางคราวเอาโคนตกลงมาบ้าง บางคราวเอาตอนกลางตกลงมาบ้าง บางคราวเอาปลายตกลงมาบ้าง ฉันใด สัตว์โลกทั้งหลายผู้มีอวิชชาเป็นเครื่องกั้น มีตัณหาเป็นเครื่องประกอบ เวียนว่ายตายเกิดอยู่ บางคราวจากโลกนี้ไปสู่ปรโลกบ้าง บางคราวจากปรโลกมาสู่โลกนี้บ้าง ฉันนั้นเหมือนกัน ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เพราะว่าไม่เห็นอริยสัจ ๔ อริยสัจ ๔ คืออะไรบ้าง คือ ทุกขอริยสัจ ... ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะฉะนั้นแล เธอทั้งหลายพึงทำความเพียรเพื่อรู้ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ ... นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา”

๔. เจลสูตร

ว่าด้วยให้รีบเพียรเพื่อตรัสรู้ เหมือนรีบดับไฟที่ไหม้ผ้า

{๑๗๑๗} [๑๑๐๔] พระผู้มีพระภาคเจัาตรัสถามภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อผ้าหรือศีรษะถูกไฟไหม้ จะควรทำอย่างไร”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เมื่อผ้าหรือศีรษะถูกไฟไหม้ ควรจะทำความพอใจ ความพยายาม ความอุตสาหะ ความไม่ย่นย่อ ความไม่ท้อถอย สติและสัมปชัญญะอย่างแรงกล้าเพื่อดับผ้าหรือศีรษะนั้น”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลพึงวางเฉย อย่าใส่ใจถึงผ้าหรือศีรษะที่ถูกไฟไหม้เสียแล้วพึงทำความพอใจ ความพยายาม ความอุตสาหะ ความไม่ย่นย่อ ความไม่ท้อถอย สติและสัมปชัญญะ