นาวาสูตร เล่ม ๑๙

๙. ทุติยเมฆสูตร

ว่าด้วยเปรียบเทียบด้วยลมพายุกำจัดเมฆใหญ่

{๒๘๖} [๑๕๗] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลมพายุย่อมพัดเมฆใหญ่ที่เกิดขึ้นแล้วให้หมดไปได้ในระหว่างนั่นเอง แม้ฉันใด ภิกษุเมื่อเจริญอริยมรรคมีองค์ ๘ เมื่อทำอริยมรรคมีองค์ ๘ ให้มากอยู่ ย่อมทำอกุศลธรรมอันเลวทรามซึ่งเกิดขึ้นแล้ว ๆ ให้หมดไป ให้สงบไปในระหว่างได้โดยพลัน ฉันนั้นเหมือนกัน

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย {๒๘๗} ก็ภิกษุเมื่อเจริญอริยมรรคมีองค์ ๘ เมื่อทำอริยมรรคมีองค์ ๘ ให้มากอยู่อย่างไรเล่า จึงทำอกุศลธรรมอันเลวทรามซึ่งเกิดขึ้นแล้ว ๆ ให้หมดไปให้สงบไปในระหว่างได้โดยพลัน คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมเจริญสัมมาทิฏฐิอันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปเพื่อการสลัดทิ้ง ... ย่อมเจริญสัมมาสมาธิอันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปเพื่อการสลัดทิ้ง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเมื่อเจริญอริยมรรคมีองค์ ๘ ทำอริยมรรคมีองค์ ๘ ให้มากอยู่อย่างนี้แล จึงทำอกุศลธรรมอันเลวทรามซึ่งเกิดขึ้นแล้ว ๆ ให้หมดไป ให้สงบไปในระหว่างได้โดยพลัน”

๑๐. นาวาสูตร

ว่าด้วยเปรียบเทียบด้วยเครื่องผูกเรือ

{๒๘๘} [๑๕๘] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อเรือเดินทะเลที่เขาผูกด้วยเครื่องผูกคือหวายแช่อยู่ในนํ้าตลอด ๖ เดือน ถูกเข็นขึ้นบกตอนฤดูหนาว เครื่องผูกเหล่านั้น ถูกลมและแดดกระทบบ้าง ถูกฝนตกรดบ้าง ย่อมผุไปเปื่อยไปโดยไม่ยากเลย

แม้ฉันใด {๒๘๙} ภิกษุเมื่อเจริญอริยมรรคมีองค์ ๘ ทำอริยมรรคมีองค์ ๘ ให้มากอยู่สังโยชน์ทั้งหลายย่อมหมดไป สงบไปโดยไม่ยากเลย ฉันนั้นเหมือนกัน

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุเมื่อเจริญอริยมรรคมีองค์ ๘ เมื่อทำอริยมรรคมีองค์ ๘ ให้มากอยู่ สังโยชน์ทั้งหลายย่อมหมดไป สงบไปโดยไม่ยากเลยอย่างไรเล่า คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมเจริญสัมมาทิฏฐิอันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปเพื่อการสลัดทิ้ง ... ย่อมเจริญสัมมาสมาธิอันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปเพื่อการสลัดทิ้ง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเมื่อเจริญอริยมรรคมีองค์ ๘ ทำอริยมรรคมีองค์ ๘ ให้มากอยู่อย่างนี้แล สังโยชน์ทั้งหลายย่อมหมดไป สงบไปโดยไม่ยากเลย”

๑๑. อาคันตุกสูตร

ว่าด้วยข้ออุปมาด้วยเรือนพักคนเดินทาง

{๒๙๐} [๑๕๙] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มีเรือนพักคนเดินทางอยู่ ผู้คนที่มาจากทิศตะวันออกก็ดี จากทิศตะวันตกก็ดี จากทิศเหนือก็ดี จากทิศใต้ก็ดี ย่อมพักกันที่เรือนนั้นได้ ถึงกษัตริย์ พราหมณ์ แพศย์ ศูทรก็ดิ เดินทางมาแล้วก็พักกันที่เรือนพักคนเดินทางนั้น แม้ฉันใด ภิกษุก็ฉันนั้นเหมือนกัน เมื่อเจริญอริยมรรคมีองค์ ๘ ทำอริยมรรคมีองค์ ๘ ให้มากอยู่ ย่อมกำหนดรู้ธรรมที่ควรกำหนดรู้ด้วยปัญญาอันยิ่งได้ย่อมละธรรมที่ควรละด้วยปัญญาอันยิ่งได้ ย่อมทำให้แจ้งซึ่งธรรมที่ควรทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งได้ ย่อมเจริญธรรมที่ควรให้เจริญด้วยปัญญาอันยิ่งได้ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย {๒๙๑} ก็ธรรมที่ควรกำหนดรู้ด้วยปัญญาอันยิ่งเป็นไฉน คือ ธรรมที่มีชื่อว่าอุปาทานขันธ์ ๕ อุปาทานขันธ์ ๕ คืออะไรบ้าง คือ