พุทธสูตร เล่ม ๑๙

อิทธิบาท ๔ คืออะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมเจริญอิทธิบาทอันประกอบด้วยฉันทสมาธิและปธานสังขาร ...วิริยสมาธิ ...จิตตสมาธิ ...วิมังสาสมาธิและปธานสังขาร

{๑๑๑๗} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุเหล่าใดเหล่าหนึ่งบรรดามีในอดีตกาล ที่ทำให้แจ้งแล้วซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ ทั้งหมดนั้นทำให้แจ้งแล้วซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ได้ ก็เพราะเจริญ เพราะทำให้มากซึ่งอิทธิบาท ๔ เหล่านี้แลภิกษุเหล่าใดเหล่าหนึ่งบรรดามีในอนาคตกาล ที่จักทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ ทั้งหมดนั้นก็จักทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ

ปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ได้ ก็เพราะเจริญ เพราะทำให้มากซึ่งอิทธิบาท ๔ เหล่านี้แลภิกษุเหล่าใดเหล่าหนึ่งบรรดามีในปัจจุบัน ที่ทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ ทั้งหมดนั้นย่อมทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ได้ ก็เพราะเจริญ เพราะทำให้มากซึ่งอิทธิบาท ๔ เหล่านี้แล”

๘. พุทธสูตร

ว่าด้วยเรียกว่าพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าเพราะเจริญอิทธิบาท

{๑๑๑๘} [๘๒๐] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อิทธิบาทมี ๔ ประการเหล่านี้ ๔ ประการ คืออะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมเจริญอิทธิบาทอันประกอบด้วย

ฉันทสมาธิและปธานสังขาร ...วิริยสมาธิ ...จิตตสมาธิ ...วิมังสาสมาธิและปธานสังขาร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อิทธิบาทมี ๔ ประการนี้แล ก็เพราะเจริญ เพราะทำให้มากซึ่งอิทธิบาท ๔ เหล่านี้แล เขาจึงเรียกตถาคตว่าพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า”

๙. ญาณสูตร

ว่าด้วยพระพุทธเจ้าเจริญอิทธิบาท ๔

{๑๑๑๙} [๘๒๑] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย จักษุ ญาณ ปัญญา วิชชา แสงสว่างได้เกิดขึ้นแล้วแก่เราในธรรมที่เราไม่เคยได้ฟังมาก่อนว่า ‘นี้เป็นอิทธิบาทอันประกอบด้วยฉันทสมาธิและปธานสังขร’ จักษุ ญาณ ปัญญา วิชชา แสงสว่างได้เกิดขึ้นแล้วแก่เราในธรรมที่เราไม่เคยได้ฟังมาก่อนว่า ‘อิทธิบาทอันประกอบด้วยฉันทสมาธิและปธานสังขารนี้นั้นแลอันเราควรเจริญ’ จักษุ ญาณ ปัญญา วิชชา แสงสว่างได้เกิดขึ้นแล้วแก่เราในธรรมที่เราไม่เคยได้ ฟังมาก่อนว่า‘อิทธิบาทอันประกอบด้วยฉันทสมาธิและปธานสังขารนี้นั้นแลอันเราเจริญแล้ว’ ดังนี้{๑๑๒๐} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย จักษุ ญาณ ปัญญา วิชชา แสงสว่างได้เกิดขึ้นแล้วแก่เราในธรรมที่เราไม่เคยได้ฟังมาก่อนว่า ‘นี้เป็นอิทธิบาทอันประกอบด้วยวิริยสมาธิและปธานสังขาร’ จักษุ ญาณ ปัญญา วิชชา แสงสว่างได้เกิดขึ้นแล้วแก่เราในธรรมที่เราไม่เคยได้ฟังมาก่อนว่า ‘อิทธิบาทอันประกอบด้วยวิริยสมาธิและปธานสังขารนี้นั้นแลอันเราควรเจริญ’ จักษุ ญาณ ปัญญา วิชชา แสงสว่างได้เกิดขึ้นแล้วแก่เราในธรรมที่เราไม่เคยได้ฟังมาก่อนว่า ‘อิทธิบาทอันประกอบด้วยวิริยสมาธิและปธานสังขารนี้นั้นแลอันเราเจริญแล้ว’ ดังนี้