ญาณสูตร เล่ม ๑๙

ฉันทสมาธิและปธานสังขาร ...วิริยสมาธิ ...จิตตสมาธิ ...วิมังสาสมาธิและปธานสังขาร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อิทธิบาทมี ๔ ประการนี้แล ก็เพราะเจริญ เพราะทำให้มากซึ่งอิทธิบาท ๔ เหล่านี้แล เขาจึงเรียกตถาคตว่าพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า”

๙. ญาณสูตร

ว่าด้วยพระพุทธเจ้าเจริญอิทธิบาท ๔

{๑๑๑๙} [๘๒๑] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย จักษุ ญาณ ปัญญา วิชชา แสงสว่างได้เกิดขึ้นแล้วแก่เราในธรรมที่เราไม่เคยได้ฟังมาก่อนว่า ‘นี้เป็นอิทธิบาทอันประกอบด้วยฉันทสมาธิและปธานสังขร’ จักษุ ญาณ ปัญญา วิชชา แสงสว่างได้เกิดขึ้นแล้วแก่เราในธรรมที่เราไม่เคยได้ฟังมาก่อนว่า ‘อิทธิบาทอันประกอบด้วยฉันทสมาธิและปธานสังขารนี้นั้นแลอันเราควรเจริญ’ จักษุ ญาณ ปัญญา วิชชา แสงสว่างได้เกิดขึ้นแล้วแก่เราในธรรมที่เราไม่เคยได้ ฟังมาก่อนว่า‘อิทธิบาทอันประกอบด้วยฉันทสมาธิและปธานสังขารนี้นั้นแลอันเราเจริญแล้ว’ ดังนี้{๑๑๒๐} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย จักษุ ญาณ ปัญญา วิชชา แสงสว่างได้เกิดขึ้นแล้วแก่เราในธรรมที่เราไม่เคยได้ฟังมาก่อนว่า ‘นี้เป็นอิทธิบาทอันประกอบด้วยวิริยสมาธิและปธานสังขาร’ จักษุ ญาณ ปัญญา วิชชา แสงสว่างได้เกิดขึ้นแล้วแก่เราในธรรมที่เราไม่เคยได้ฟังมาก่อนว่า ‘อิทธิบาทอันประกอบด้วยวิริยสมาธิและปธานสังขารนี้นั้นแลอันเราควรเจริญ’ จักษุ ญาณ ปัญญา วิชชา แสงสว่างได้เกิดขึ้นแล้วแก่เราในธรรมที่เราไม่เคยได้ฟังมาก่อนว่า ‘อิทธิบาทอันประกอบด้วยวิริยสมาธิและปธานสังขารนี้นั้นแลอันเราเจริญแล้ว’ ดังนี้

{๑๑๒๑} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย จักษุ ญาณ ปัญญา วิชชา แสงสว่างได้เกิดขึ้นแล้วแก่เราในธรรมที่เราไม่เคยได้ฟังมาก่อนว่า ‘นี้เป็นอิทธิบาทอันประกอบด้วยจิตตสมาธิและปธานสังขาร’ จักษุ ญาณ ปัญญา วิชชา แสงสว่างได้เกิดขึ้นแล้วแก่เราในธรรมที่เราไม่เคยได้ฟังมาก่อนว่า ‘อิทธิบาทอันประกอบด้วยจิตตสมาธิและปธานสังขารนี้นั้นแลอันเราควรเจริญ’ จักษุ ญาณ ปัญญา วิชชา แสงสว่างได้เกิดขึ้นแล้วแก่เราในธรรมที่เราไม่เคยได้ฟังมาก่อนว่า ‘อิทธิบาทอันประกอบด้วยจิตตสมาธิและปธานสังขารนี้นั้นแลอันเราเจริญแล้ว’ ดังนี้{๑๑๒๒}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย จักษุ ญาณ ปัญญา วิชชา แสงสว่างได้เกิดขึ้นแล้วแก่เราในธรรมที่เราไม่เคยได้ฟังมาก่อนว่า ‘นี้เป็นอิทธิบาทอันประกอบด้วยวิมังสาสมาธิและปธานสังขาร’ จักษุ ญาณ ปัญญา วิชชา แสงสว่างได้เกิดขึ้นแล้วแก่เราในธรรมที่เราไม่เคยได้ฟังมาก่อนว่า ‘อิทธิบาทอันประกอบด้วยวิมังสาสมาธิและปธานสังขารนี้นั้นแล อันเราควรเจริญ’ จักษุ ญาณ ปัญญา วิชชา แสงสว่างได้เกิดขึ้นแล้วแก่เราในธรรมที่เราไม่เคยได้ฟังมาก่อนว่า ‘อิทธิบาทอันประกอบด้วยวิมังสาสมาธิและปธานสังขารนี้นั้นแล อันเราเจริญแล้ว’ ดังนี้”

๑๐. เจติยสูตร

ว่าด้วยการเจริญอิทธิบาท ๔ ทำให้อายุยืน

{๑๑๒๓} [๘๒๒] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ กูฏาคารศาลา ป่ามหาวัน ใกล้พระนครเวสาลี ครั้งนั้นเป็นเวลาเช้า พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงครองอันตรวาสกแล้ว ทรงถือบาตรจีวรเสด็จเข้าไปบิณฑบาตยังพระนครเวสาลี ครั้นเสด็จเที่ยวบิณฑบาตแล้ว เสด็จกลับจากบิณฑบาตในเวลาหลังเสวย