อันธการีสูตร เล่ม ๑๙

๖. อันธการสูตร

ว่าด้วยผู้รู้ตามความเป็นจริงไม่ตกไปสู่ที่มืด

{๑๗๓๙} [๑๑๑๖] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โลกันตนรกมีแต่ควานทุกข์ มืดคลุ้ม มัวเป็นหมอก เป็นที่ที่สัตว์นรกไม่ได้รับแสงดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ซึ่งมีฤทธิ์มีอานุภาพมากอย่างนี้”

{๑๗๔๐} เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้แล้ว ภิกษุรูปหนึ่งได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ความมืดนั้นมาก ความมืดนั้นมากแท้หนอ ความมืดอย่างอื่นที่มากกว่าและน่ากลัวกว่าความมืดนี้มีบ้างไหมพระพุทธเจ้าข้า”

“ดูก่อนภิกษุ ความมืดอย่างอื่นที่มากกว่าและน่ากลัวกว่าความมืดนี้มีอยู่”

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ความมืดอย่างอื่นที่มากกว่าและน่ากลัวกว่าความมืดนี้เป็นไฉน”

{๑๗๔๑} “ดูก่อนภิกษุ สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่งไม่รู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ ... นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นย่อมอภิรมย์ยินดีในสังขารทั้งหลายซึ่งเป็นไปเพื่อความเกิดย่อมอภิรมย์ยินดียิ่งในสังขารทั้งหลายซึ่งเป็นไปเพื่อความแก่ เพื่อความตาย เพื่อความเศร้าโศก ความรํ่าไร ความทุกข์ ความโทมนัส และความคับแค้นใจ สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นครั้นยินดีแล้วก็ปรุงแต่งสังขารทั้งหลายซึ่งเป็นไปเพื่อความเกิดบ้าง เพื่อความแก่บ้าง เพื่อความตายบ้าง เพื่อความเศร้าโศก ความรํ่าไร ความทุกข์ ความโทมนัส และความคับแค้นใจบ้าง ครั้นปรุงแต่งแล้ว ย่อมตกไปสู่ความมืดคือความเกิดบ้าง ความมืดคือความแก่บ้าง ความมืดคือความตายบ้าง ความมืดคือความเศร้าโศก ความร่ำไร

ความทุกข์ ความโทมนัส และความคับแค้นใจบ้าง เรากล่าวว่าสมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นย่อมไม่พ้นไปจากความเกิด ความแก่ ความตาย ความเศร้าโศก ความรํ่าไร ความทุกข์ ความโทมนัส ความคับแค้นใจ ย่อมไม่พ้นไปจากทุกข์ได้

{๑๗๔๒} ดูก่อนภิกษุ ส่วนสมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่งรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ ... นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นย่อมไม่ยินดีในสังขารทั้งหลายซึ่งเป็นไปเพื่อความเกิด... ครั้นไม่ยินดี ย่อมไม่ปรุงแต่ง ครั้นไม่ปรุงแต่ง ย่อมไม่ตกไปสู่ความมืดคือความเกิดบ้าง ... และความคับแค้นใจบ้าง เรากล่าวว่าสมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นย่อมพ้นไปจากความเกิด ... และความคับแค้นใจ ย่อมพ้นไปจากความทุกข์ได้ดูก่อนภิกษุ เพราะฉะนั้นแล เธอพึงทำความเพียรเพื่อรู้ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ ... นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา”

๗. ปฐมฉิคคฬยุคสูตร

ว่าด้วยมนุษย์ผู้ตกวินิบาตช้ากว่าเต่าตาบอดสอดคอเข้าแอกช่องเดียว

{๑๗๔๓} [๑๑๑๗] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนมีคนโยนแอกซึ่งมีช่องเดียวลงไปในมหาสมุทร ในมหาสมุทรนั้นมีเต่าตาบอดอยู่ตัวหนึ่ง มันจะโผล่ขึ้นมาทุกระยะ ๑๐๐ ปี เธอทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน เต่าตาบอดตัวนั้นเมื่อโผล่ขึ้นมาทุกระยะ ๑๐๐ ปี จะสอดคอเข้าไปในแอกซึ่งมีช่องเดียวโน้นได้บ้างไหม”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ถ้าล่วงกาลนานไปในบางครั้งบางคราว เต่าอาจจะสอดคอเข้าไปในแอกนั้นได้บ้าง พระพุทธเจ้าข้า”