ฉิคคฬสูตร ที่ ๒ เล่ม ๑๙

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เต่าตาบอดที่โผล่ขึ้นทุกระยะ ๑๐๐ ปี พึงสอดคอเข้าไปในแอกซึ่งมีช่องเดียวโน้นได้ ยังจะเร็วกว่าแต่เราไม่กล่าวความเป็นมนุษย์สำหรับคนพาลผู้ตกไปสู่วินิบาตแต่ละคราวว่าเร็วกว่าเลย ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เพราะว่าในวินิบาตนี้ไม่มีการประพฤติธรรม การประพฤติชอบ การทำกุศล การทำบุญ ในวินิบาตนี้มีแต่การเคี้ยวกินกันและกัน มีแต่การเคี้ยวกินผู้มีกำลังน้อยกว่า ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เพราะว่าไม่เห็นอริยสัจ ๔ อริยสัจ ๔ คืออะไรบ้าง คือ ทุกขอริยสัจ ... ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะฉะนั้นแล เธอทั้งหลายพึงทำความเพียรเพื่อรู้ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ ... นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา”

๘. ทุติยฉิคคฬยุคสูตร

ว่าด้วยสิ่งที่ได้ยากเหมือนโอกาสที่เต่าตาบอดสอดคอเข้าแอก

{๑๗๔๔} [๑๑๑๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนมหาปฐพีนี้มีน้ำเป็นอันเดียวกัน ชายคนหนึ่งโยนแอกซึ่งมีช่องเดียวลงไปในมหาปฐพีนั้น ลมตะวันออกพัดเอาแอกนั้นไปทางทิศตะวันตก ลมตะวันตกพัดเอาไปทางทิศตะวันออก ลมเหนือพัดเอาไปทางทิศใต้ ลมใต้พัดเอาไปทางทิศเหนือ มีเต่าตาบอดอยู่ในมหาปฐพีนั้น มันจะโผล่ขึ้นมาทุกระยะ ๑๐๐ ปี เธอทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน เต่าตาบอดนั้นเมื่อโผล่ขึ้นมาทุกระยะ ๑๐๐ ปี จะสอดคอให้เข้าไปในแอกซึ่งมีช่องเดียวโน้นได้บ้างไหมหนอ”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เป็นการยากที่เต่าตาบอดซึ่งโผล่ขึ้นมาทุกระยะ ๑๐๐ ปีจะสอดคอเข้าไปในแอกซึ่งมีช่องเดียวโน้นได้ พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การที่จะได้ความเป็นมนุษย์ก็เป็นของยาก การที่ตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าจะอุบัติในโลกก็เป็นของยาก การที่ธรรมวินัยที่พระตถาคตประกาศแล้วจะรุ่งเรืองในโลกก็เป็นของยาก ความเป็นมนุษย์นี้เขาก็ได้แล้ว ตถาคตก็อุบัติแล้วในโลกธรรมวินัยที่ตถาคตประกาศแล้วก็รุ่งเรืองอยู่ในโลก ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะฉะนั้นแล เธอทั้งหลายพึงทำความเพียรเพื่อรู้ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ ... นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’

๙. ปฐมสิเนรุปัพพตราชสูตร

ว่าด้วยทุกข์ของพระอริยบุคคลหมดไปมากกว่าที่เหลือ

{๑๗๔๕} [๑๑๑๙] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนชายคนหนึ่งเก็บก้อนหินขนาดเมล็ดถั่วเขียว ๗ ก้อนไปจากขุนเขาสิเนรุราช เธอจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน ระหว่างก้อนหินขนาดเมล็ดถั่วเขียว ๗ ก้อนที่ชายคนนั้นเก็บไปกับขุนเขาสิเนรุราช อย่างไหนจะมากกว่ากัน”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขุนเขาสิเนรุราชมากกว่า ก้อนหินขนาดเมล็ดถั่วเขียว ๗ ก้อนที่ชายคนนั้นเก็บไปน้อยกว่า เมื่อเทียบกับขุนเขาสิเนรุราชแล้ว ก้อนหินขนาดเมล็ดถั่วเขียว ๗ ก้อนที่ชายคนนั้นเก็บไปย่อมไม่ถึงแม้การนับ แม้การเปรียบเทียบ หรือแม้ส่วนเสี้ยว”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย ทุกข์อันใดของบุคคลผู้เป็นอริยสาวก ผู้สมบูรณ์ด้วยทิฏฐิ ตรัสรู้แล้ว ผู้รู้ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ ... นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ที่สิ้นไปหมดไปแล้ว ทุกข์อันนั้นมีมากกว่า ที่ยังเหลือมีประมาณน้อย ย่อมไม่ถึงแม้การนับ แม้การเปรียบเทียบ หรือแม้ส่วนเสี้ยว เมื่อเทียบกับกองทุกข์อันมีในก่อนที่สิ้นไปหมดไปแล้ว คือ อย่างสูงเพียง ๗ ชาติ