กูฎสูตร เล่ม ๑๙

หรือพราหมณ์เหล่านั้นย่อมยินดีในสังขารทั้งหลายซึ่งเป็นไปเพื่อความเกิด... ครั้นยินดีแล้ว ย่อมปรุงแต่ง ... ครั้นปรุงแต่งแล้ว ย่อมเร่าร้อนด้วยความเร่าร้อนเพราะความเกิดบ้าง ความแก่บ้าง ความตายบ้าง ความเศร้าโศก ความร่ำไร ความทุกข์ ความโทมนัส และความคับแค้นใจบ้าง เรากล่าวว่าสมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นย่อมไม่พ้นไปจากความเกิด ... ความคับแค้นใจย่อมไม่พ้นไปจากทุกข์ได้

{๑๗๓๔} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ส่วนสมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่งรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ ... นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นย่อมไม่ยินดีในสังขารทั้งหลายซึ่งเป็นไปเพื่อความเกิด... ครั้นไม่ยินดี ย่อมไม่ปรุงแต่ง ครั้นไม่ปรุงแต่ง ย่อมไม่เร่าร้อนด้วยความเร่าร้อนเพราะความเกิด ... และความคับแค้นใจ เรากล่าวว่าสมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นย่อมพ้นจากความเกิด ... ความคับแค้นใจ ย่อมพ้นจากทุกข์ได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะฉะนั้นแล เธอทั้งหลายพึงทำความเพียรเพื่อรู้ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ ... นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา”

๔. กูฏาคารสูตร

ว่าด้วยการตรัสรู้อริยสัจอุปมาเหมือนสร้างเรือนยอด

{๑๗๓๕} [๑๑๑๔] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ผู้ใดพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ถึงเราจะไม่ได้ตรัสรู้ทุกขอริยสัจตามความเป็นจริง ... ไม่ไค้ตรัสรู้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจตามความเป็นจริง ก็จักทำที่สุดแห่งทุกข์โดยชอบได้’ ดังนี้ ข้อนั้นมิใช่ฐานะที่จะมีได้ เปรียบเหมือนผู้ใดพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ถึงเราจะไม่ได้ทำเรือนชั้นล่างแห่งเรือนยอด ก็จักยกเรือนชั้นบนได้’ ดังนี้ ข้อนั้นมิใช่ฐานะที่จะมีได้ ฉันใด ผู้ใดพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ถึงเราจะไม่ได้ตรัสรู้ทุกขอริยสัจตามความเป็นจริง ... ไม่ได้ตรัสรู้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจตามความ

เป็นจริง ก็จักทำที่สุดแห่งทุกข์โดยชอบได้’ ดังนี้ ข้อนั้นก็มิใช่ฐานะที่จะมีได้ ฉันนั้นเหมือนกัน

{๑๗๓๖} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ผู้ใดพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘เราได้ตรัสรู้ทุกขอริยสัจตามความเป็นจริงแล้ว ... ได้ตรัสรู้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจตามความเป็นจริงแล้ว จึงจักทำที่สุดแห่งทุกข์โดยชอบได้’ ดังนี้ ข้อนั้นเป็นฐานะที่จะมีได้ เปรียบเหมือนผู้ใดพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘เราทำเรือนชั้นล่างแห่งเรือนยอดแล้ว จึงจักยกเรือนชั้นบนได้’ ดังนี้ ข้อนั้นเป็นฐานะที่จะมีได้ ฉันใด ผู้ใดพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘เราได้ตรัสรู้ทุกขอริยสัจตามความเป็นจริงแล้ว ... ได้ตรัสรู้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจตามความเป็นจริงแล้ว จึงจักทำที่สุดแห่งทุกข์โดยชอบได้’ ดังนี้ ข้อนั้นเป็นฐานะที่จะมีได้ ฉันนั้นเหมือนกันดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะฉะนั้นแล เธอทั้งหลายพึงทำความเพียรเพื่อรู้ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ ... นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา”

๕. วาลสูตร

ว่าด้วยการแทงทะลุอริยสัจยากกว่าการแทงทะลุปลายขนทราย

{๑๗๓๗} [๑๑๑๕] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ กูฏาคารศาลา ป่ามหาวัน ใกล้พระนครเวสาลี ครั้งนั้นเป็นเวลาเช้า ท่านพระอานนท์ครองอันตรวาสกแล้วถือบาตรจีวรเข้าไปบิณฑบาตยังพระนครเวสาลี ท่านพระอานนท์ได้เห็นลิจฉวีกุมารมากด้วยกัน กำลังฝึกยิงเกาทัณฑ์กันอยู่ที่โรงเรียนสอนศิลปะ ยิงลูกเกาทัณฑ์จากระยะไกลให้เข้าทางช่องดาลขนาดเล็กได้ติดต่อกันโดยไม่ผิดพลาด ครั้นแล้วได้มีความคิดว่า “พวกลิจฉวีกุมารเหล่านี้เป็นผู้ศึกษาแล้ว ฝึกฝนดีแล้วหนอ จึงได้ยิงลูกเกาทัณฑ์จากระยะไกลให้เข้าทางช่องดาลขนาดเล็กได้ติดต่อกันโดยไม่ผิดพลาด”