พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย อินทริยสังยุต · ฉฬินทริยวรรค
ปุนัพภวสูตร เล่ม ๑๙
Text layerBuddha’s wordsItems ๘๙๔–๘๙๖ (Royal Thai)1/10 in ฉฬินทริยวรรค4 editionsThis collection answers by quoting only — the text as each edition has it, never summarised, interpreted, or scored for reliability
พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย มหาวารวรรค อินทริยสังยุต ฉฬินทริยวรรค ปุนัพภวสูตร (Royal Thai Volume 19 · Mahachula Volume 19 · Mahamakut Volume 31 · Chaloem Phrakiat Volume 19)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙), vol. 19, pp. 318–319
๓. ฉฬินทริยวรรค
๑. ปุนัพภวสูตร
ว่าด้วยอินทรีย์ ๕
{๘๙๔} [๔๙๑] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อินทรีย์มี ๕ ประการนี้ ๕ ประการ คืออะไรบ้าง คือ
(๑) สัทธินทรีย์ (๒) วิริยินทรีย์
(๓) สตินทรีย์ (๔) สมาธินทรีย์
(๕) ปัญญินทรีย์
{๘๙๕} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตราบเท่าที่เรายังไม่รู้ทั่ว<*> ถึงความเกิด ความดับ คุณ โทษ และการสลัดออกแห่งอินทรีย์ ๕ ประการนี้ตามความเป็นจริงเพียงใด เราก็ยังไม่ปฏิญาณตนว่าได้ตรัสรู้อนุตตรสัมมาสัมโพธิญาณในโลก ตลอดทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทพ และมนุษย์เพียงนั้น{๘๙๖} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อใดแลเรารู้ทั่วถึงความเกิด ความดับ คุณ โทษ และการสลัดออกแห่งอินทรีย์ ๕ ประการนี้ตามความเป็นจริง เมื่อนั้นเราจึงปฏิญาณตนว่าได้ตรัสรู้อนุตตรสัมมาสัมโพธิญาณในโลก ตลอดทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทพ และมนุษย์ ก็แลญาณทัสสนะ ได้เกิดขึ้นแก่เราว่า ‘วิมุตติของเราไม่กำเริบ ชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย บัดนี้ภพใหม่ไม่มีอีก’ ดังนี้”
- ๑ญาณทัสสนะ หมายถึงความรู้และความความเห็นตรงตามเป็นจริง เรียกว่ามัคคญาณ ผลญาณ สัพพัญญุตญาณ ปัจจเวกขณญาณ หรือวิปัสสนาญาณก็ได้ (ที.สี.อ. ๑๙๘) แต่ในที่นี้ ได้แก่ ปัจจเวกขณญาณ ญาณหยั่งรู้ด้วยการพิจารณาทบทวนสำรวจรู้มรรค ผล กิเลสที่ละได้แล้ว กิเลสที่เหลืออยู่ (เว้นพระอรหันต์ไม่พิจารณากิเลสนี้) และพระนิพพาน (สํ.ม.อ. ๑๙๗)
- ทั่ว - ผู้รวบรวม
๒. ชีวิตินทริยสูตร
ว่าด้วยอินทรีย์ ๓
{๘๙๗} [๔๙๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อินทรีย์มี ๓ ประการนี้ ๓ ประการ คืออะไรบ้าง คือ(๑) อิตถินทรีย์ (๒) ปุริสินทรีย์ (๓) ชีวิตินทรีย์
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อินทรีย์มี ๓ ประการนี้แล
๓. อัญญาตาวินทริยสูตร
ว่าด้วยอินทรีย์ ๓ อีกอย่างหนึ่ง
{๘๙๘} [๔๙๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อินทรีย์มี ๓ ประการนี้ ๓ ประการ คืออะไรบ้าง คือ(๑) อนัญญาตัญญัสสามีตินทรีย์ (๒) อัญญินทรีย์
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อินทรีย์มี ๓ ประการนี้แล”
- ๑อิตถินทรีย์ อินทรีย์คืออิตถีภาวะ หมายถึงสิ่งที่ทำหน้าที่เป็นใหญ่ในความเป็นหญิง ปุริสินทรีย์ อินทรีย์คือปุริสภาวะ หมายถึงสิ่งที่ทำหน้าที่เป็นใหญ่ในความเป็นชาย ชีวิตินทรีย์ อินทรีย์คือชีวิต หมายถึงสิ่งที่ทำหน้าที่เป็นใหญ่ในการดำรงอยู่ (นัย สํ.ม.อ. ๓๑๒)
- ๒อนัญญาตัญญัสสามีตินทรีย์ อินทรีย์ของผู้ปฏิบัติด้วยมุ่งว่าเราจักรู้ธรรมที่ยังมิได้รู้ หมายถึงอินทรียธรรมที่เกิดขึ้นในขณะแห่งโสดาปัตติมรรคแก่ท่านผู้ปฏิบัติด้วยมุ่งว่า ‘เราจักรู้ธรรมที่ยังไม่รู้ในสังสารวัฏอันไม่มีเบื้องต้นไม่มีเบื้องปลาย’ ได้แก่ โสดาปัตติมรรคญาณ อัญญินทรีย์ อินทรีย์คือปัญญาอันรู้ทั่วถึง หมายถึงอินทรียธรรมที่เกิดขึ้นในฐานะ(ญาณ) ๖ มีโสดาปัตติผล เป็นต้นโดยอาการที่รู้ทั่วถึงธรรมที่ตนได้รู้แล้ว ได้แก่ ญาณ ๖ในท่ามกลาง คือ โสดาปัตติผลญาณ ไปจนถึงอรหัตตมรรคญาณ อัญญาตาวินทรีย์ อินทรีย์ของท่านผู้รู้ทั่วถึงแล้ว หมายถึงอินทรียธรรมที่เกิดขึ้นแก่พระอรหันต์ ได้แก่ อรหัตตผลญาณ (นัย สํ.ม.อ. ๓๑๒)
End of ปุนัพภวสูตร