วิรัทธสูตร เล่ม ๑๙

พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้สุคตศาสดาครั้นตรัสไวยากรณภาษิตนี้จบแล้ว จึงได้ตรัสพระคาถาประพันธ์อื่นต่อไปอีกว่า

{๔๓๐} “ในหมู่มนุษย์ ชนที่ไปถึงฝังนิพพานได้มีน้อย ส่วนหมู่สัตว์นอกนี้เลาะไปตามริมฝั่งเท่านั้น

ก็เหล่าชนที่ประพฤติตามธรรมในธรรมที่พระสุคตเจ้า ตรัสไว้แล้วโดยชอบ จักข้ามบ่วงมฤตยูที่ข้ามได้ยากไปถึงฝั่งได้

บัณฑิตพึงละอกุศลธรรม ออกจากอาลัย อาศัยธรรม อันไม่มีอาลัย แล้วเจริญกุศลธรรม

บัณฑิตพึงปรารถนาความยินดียิ่งในวิเวกซึ่งเป็นที่ที่ยินดีได้ยาก ละกามทั้งหลายแล้ว เป็นผู้ไม่มีกิเลสเป็นเหตุให้กังวล พึงชำระตนให้ผ่องแผ้วจากเครื่องเศร้าหมองจิต

เหล่าชนที่อบรมจิตด้วยดีโดยชอบในองค์ธรรมสามัคคี เครื่องตรัสรู้ และเหล่าชนที่ไม่ยึดมั่นถือมั่น ยินดีแล้วในความสละคืนความยึดมั่นถือมั่น สิ้นอาสวะแล้ว มีความรุ่งเรือง เป็นผู้ปรินิพพานแล้วในโลก”

๘. วิรัทธสูตร

ว่าด้วยโพชฌงค์ ๗ ที่ปรารภผิดปรารภถูก

{๔๓๑} [๑๙๙] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โพชฌงค์ ๗ อันชนเหล่าใดเหล่าหนึ่งพลาดแล้ว อริยมรรคมีองค์ ๘ อันเป็นเหตุให้ถึงความสิ้นทุกข์โดยชอบ ชื่อว่าอันชนเหล่านั้นพลาดแล้วด้วย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โพชฌงค์ ๗ อันชน

เหล่าใดเหล่าหนึ่งปรารภแล้ว อริยมรรคมีองค์ ๘ อันเป็นเหตุให้ถึงความสิ้นทุกข์โดยชอบ ชื่อว่าอันชนเหล่านั้นปรารภแล้วด้วย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็โพชฌงค์ ๗ คืออะไรบ้าง คือ สติสัมโพชฌงค์ ... อุเบกขาสัมโพชฌงค์

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย {๔๓๒} โพชฌงค์ ๗ เหล่านี้อันชนเหล่าใดเหล่าหนึ่งพลาดแล้ว อริยมรรคมีองค์ ๘ อันเป็นเหตุให้ถึงความสิ้นทุกข์โดยชอบ ชื่อว่าอันชนเหล่านั้นพลาดแล้วด้วย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โพชฌงค์ ๗ เหล่านี้อันชนเหล่าใดเหล่าหนึ่งปรารภแล้ว อริยมรรคมีองค์ ๘ อันเป็นเหตุให้ถึงความสิ้นทุกข์โดยชอบ ชื่อว่าอันชนเหล่านั้นปรารภแล้วด้วย”

๙. อริยสูตร

ว่าด้วยเจริญโพชฌงค์ ๗ ย่อมนำตนออกจากทุกข์

{๔๓๓} [๒๐๐] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โพชฌงค์ ๗ เหล่านี้อันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว เป็นอริยธรรมนำออกจากทุกข์ ย่อมนำไปเพื่อความสิ้นทุกข์โดยชอบ แก่ผู้ทำซึ่งโพชฌงค์ ๗ นั้น โพชฌงค์ ๗ คืออะไรบ้าง คือ สติสัมโพชฌงค์ ... อุเบกขาสัมโพชฌงค์ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โพชฌงค์ ๗ เหล่านี้แลอันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว เป็นอริยธรรมนำออกจากทุกข์ ย่อมนำไปเพื่อความสิ้นทุกข์โดยชอบแก่ผู้ทำซึ่งโพชฌงค์ ๗ นั้น”

๑๐. นิพพิทาสูตร

ว่าด้วยเจริญโพชฌงค์ ๗ ย่อมเป็นไปได้เพื่อความหน่าย

{๔๓๔} [๒๐๑] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โพชฌงค์ ๗ เหล่านี้อันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อความหน่ายโดยส่วนเดียว เพื่อคลายความกำหนัด เพื่อความดับ เพื่อความสงบระงับ เพื่อความรู้ยิ่ง เพื่อความตรัสรู้