นิพพานสูตร เล่ม ๑๙

เหล่าใดเหล่าหนึ่งปรารภแล้ว อริยมรรคมีองค์ ๘ อันเป็นเหตุให้ถึงความสิ้นทุกข์โดยชอบ ชื่อว่าอันชนเหล่านั้นปรารภแล้วด้วย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็โพชฌงค์ ๗ คืออะไรบ้าง คือ สติสัมโพชฌงค์ ... อุเบกขาสัมโพชฌงค์

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย {๔๓๒} โพชฌงค์ ๗ เหล่านี้อันชนเหล่าใดเหล่าหนึ่งพลาดแล้ว อริยมรรคมีองค์ ๘ อันเป็นเหตุให้ถึงความสิ้นทุกข์โดยชอบ ชื่อว่าอันชนเหล่านั้นพลาดแล้วด้วย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โพชฌงค์ ๗ เหล่านี้อันชนเหล่าใดเหล่าหนึ่งปรารภแล้ว อริยมรรคมีองค์ ๘ อันเป็นเหตุให้ถึงความสิ้นทุกข์โดยชอบ ชื่อว่าอันชนเหล่านั้นปรารภแล้วด้วย”

๙. อริยสูตร

ว่าด้วยเจริญโพชฌงค์ ๗ ย่อมนำตนออกจากทุกข์

{๔๓๓} [๒๐๐] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โพชฌงค์ ๗ เหล่านี้อันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว เป็นอริยธรรมนำออกจากทุกข์ ย่อมนำไปเพื่อความสิ้นทุกข์โดยชอบ แก่ผู้ทำซึ่งโพชฌงค์ ๗ นั้น โพชฌงค์ ๗ คืออะไรบ้าง คือ สติสัมโพชฌงค์ ... อุเบกขาสัมโพชฌงค์ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โพชฌงค์ ๗ เหล่านี้แลอันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว เป็นอริยธรรมนำออกจากทุกข์ ย่อมนำไปเพื่อความสิ้นทุกข์โดยชอบแก่ผู้ทำซึ่งโพชฌงค์ ๗ นั้น”

๑๐. นิพพิทาสูตร

ว่าด้วยเจริญโพชฌงค์ ๗ ย่อมเป็นไปได้เพื่อความหน่าย

{๔๓๔} [๒๐๑] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โพชฌงค์ ๗ เหล่านี้อันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อความหน่ายโดยส่วนเดียว เพื่อคลายความกำหนัด เพื่อความดับ เพื่อความสงบระงับ เพื่อความรู้ยิ่ง เพื่อความตรัสรู้

เพื่อนิพพาน โพชฌงค์ ๗ คืออะไรบ้าง คือ สติสัมโพชฌงค์ ... อุเบกขาสัมโพชฌงค์ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โพชฌงค์ ๗ เหล่านี้แลอันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อความหน่ายโดยส่วนเดียว เพื่อความคลายกำหนัด เพื่อความดับ เพื่อความสงบระงับ เพื่อความรู้ยิ่ง เพื่อความตรัสรู้ เพื่อนิพพาน”

จบ คิลานวรรคที่ ๒

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. ปาณสูตร ๒. ปฐมสุริยูปสูตร

๓. ทุติยสุริยูปมสูตร ๔. ปฐมคิลานสูตร

๕. ทุติยคิลานสูตร ๖. ตติยคิลานสูตร

๗. ปารังคมสูตร ๘. วิรัทธสูตร

๙. อริยสูตร ๑๐. นิพพิทาสูตร

๓. อุทายิวรรค

๑. โพธายสูตร

ว่าด้วยที่เรียกว่าโพชฌงค์เพราะเป็นไปเพื่อตรัสรู้

{๔๓๕} [๒๐๒] ครั้งนั้นแล ภิกษุรูปหนึ่งเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระกาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ที่เรียกว่า ‘โพชฌงค์ โพชฌงค์’ ดังนี้ ที่เรียกว่าโพชฌงค์ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอแล”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุ ที่เรียกว่าโพชฌงค์ เพราะเป็นไปเพื่อตรัสรู้

ดูก่อนภิกษุ {๔๓๖} ภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมเจริญสติสัมโพชฌงค์อันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปเพื่อการสลัดทิ้ง ... ย่อมเจริญอุเบกขาสัมโพชฌงค์อันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปเพื่อการสลัดทิ้ง ดูก่อนภิกษุ ที่เรียกว่าโพชฌงค์ เพราะเป็นไปเพื่อตรัสรู้ฉะนี้แล”

๒. โพชฌังคเทสนาสูตร

ว่าด้วยโพชฌงค์ ๗

{๔๓๗} [๒๐๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงโพชฌงค์ ๗ แก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟังเรื่องนั้น ก็โพชฌงค์ ๗ คืออะไรบ้าง คือ สติสัมโพชฌงค์ ... อุเบกขาสัมโพชฌงค์ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โพชฌงค์ ๗ เหล่านี้แล”