คิลานสูตร ที่ ๒ เล่ม ๑๙

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไวยากรณภาษิตนี้จบแล้ว ท่านพระมหากัสสปะยินดีชื่นชมพระภาษิตของพระผู้มีพระภาคเจ้า และท่านพระมหากัสสปะได้หายจากอาพาธนั้นแล้ว ทั้งอาพาธนั้นท่านพระมหากัสสปะก็ละได้แล้ว ด้วยประการฉะนี้แล

๕. ทุติยคิลานสูตร

ว่าด้วยพระมหาโมคคัลลานะหายอาพาธด้วยโพชฌงค์ ๗

{๔๒๐} [๑๙๖] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเวฬุวัน อันเป็นสถานที่พระราชทานเหยื่อแก่กระแต ใกล้พระนครราชคฤห์ ก็สมัยนั้น ท่านพระมหาโมคคัลลานะอาพาธ เป็นไข้หนัก ได้รับทุกขเวทนาอยู่ที่ภูเขาคิชฌกูฏ

{๔๒๑} ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จออกจากที่เร้นในเวลาเย็น เข้าไปหาท่านพระมหาโมคคัลลานะถึงที่อยู่ ครั้นแล้วประทับนั่งบนอาสนะที่ปูลาดไว้ แล้วได้ตรัสถามท่านพระมหาโมคคัลลานะว่า “ดูก่อนโมคคัลลานะ เธอยังพอทนได้อยู่หรือ พอยังอัตภาพให้เป็นไปได้อยู่หรือ ทุกขเวทนาค่อยทุเลาลง ไม่กำเริบขึ้นหรือ อาการค่อยคลายลงไม่รุนแรงขึ้นหรือ”ท่านพระมหาโมคคัลลานะกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ทนไม่ได้อยู่ ยังอัตภาพให้เป็นไปไม่ได้อยู่ ทุกขเวทนาของข้าพระองค์กล้านัก มีแต่กำเริบ ไม่ทุเลาลงเลย อาการมีแต่รุนแรงยิ่งขึ้น ไม่คลายลงเลย”

{๔๒๒} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนโมคคัลลานะ โพชฌงค์ ๗ เหล่านี้ เรากล่าวไว้ชอบแล้ว อันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อความรู้ยิ่ง เพื่อความตรัสรู้ เพื่อนิพพาน โพชฌงค์ ๗ คืออะไรบ้าง

ดูก่อนโมคคัลลานะ {๔๒๓} สติสัมโพชฌงค์เรากล่าวไว้ชอบแล้ว อันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อความรู้ยิ่ง เพื่อความตรัสรู้ เพื่อนิพพาน ... อุเบกขาสัมโพชฌงค์เรากล่าวไว้ชอบแล้ว อันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อความรู้ยิ่ง เพื่อความตรัสรู้ เพื่อนิพพาน ดูก่อนโมคคัลลานะ โพชฌงค์ ๗ เหล่านี้แลเรากล่าวไว้ชอบแล้ว อันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อความรู้ยิ่ง เพื่อความตรัสรู้ เพื่อนิพพาน”ท่านพระโมคคัลลานะกราบทูลว่า {๔๒๔} “ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า โพชฌงค์ดีนัก ข้าแต่พระสุคตเจ้า โพชฌงค์ดีนัก”

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไวยากรณภาษิตนี้จบแล้ว ท่านพระมหาโมคคัลลานะยินดีชื่นชมพระภาษิตของพระผู้มีพระภาคเจ้า และท่านพระมหาโมคคัลลานะหายจากอาพาธนั้นแล้ว ทั้งอาพาธนั้นท่านพระมหาโมคคัลลานะก็ละได้แล้วด้วยประการฉะนี้แล

๖. ตติยคิลานสูตร

ว่าด้วยพระผู้มีพระภาคเจ้าหายประชวรด้วยโพชฌงค์ ๗

{๔๒๕} [๑๙๗] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเวฬุวัน อันเป็นสถานที่พระราชทานเหยื่อแก่กระแต ใกล้พระนครราชคฤห์ ก็สมัยนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงประชวรเป็นไข้หนัก ทรงได้รับทุกขเวทนา

{๔๒๖} ครั้งนั้น ท่านพระมหาจุนทะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสกะท่านพระจุนทะว่า “ดูก่อนจุนทะ โพชฌงค์จงแจ่มแจ้งเฉพาะเธอ”