โอฆวรรคที่ ๑๓ ถึงวรรคที่ ๑๘ เล่ม ๑๙

๑๓. โอฆวรรค

๑ - ๙. โอฆาทิสูตร

ว่าด้วยโอฆะ ๔ เป็นต้น

{๖๗๖} [๓๐๒-๓๑๐] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โอฆะมี ๔ ประการนี้ ๔ ประการคือ อะไรบ้าง คือ

(๑) โอฆะคือกาม (๒) โอฆะคือภพ

(๓) โอฆะคือทิฏฐิ (๔) โอฆะคืออวิชชา ...

(พึงขยายเนื้อความอย่างที่กล่าวนี้เป็นตัวอย่าง)

๑๐. อุทธัมภาคิยสูตร

ว่าด้วยสังโยชน์เบื้องสูง ๕

{๖๗๗} [๓๑๑] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุทธัมภาคิยสังโยชน์มี ๕ ประการนี้ ๕ ประการ คืออะไรบ้าง คือ

(๑) รูปราคะ (๒) อรูปราคะ (๓) มานะ

(๔) อุทธัจจะ (๕) อวิชชา

อุทธัมภาคิยสังโยชน์มี ๕ ประการนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โพชฌงค์ ๗ อันภิกษุควรเจริญ เพื่อความรู้ยิ่ง เพื่อความกำหนดรู้ เพื่อความสิ้นไป เพื่อละซึ่งอุทธัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ประการนี้แล

โพชฌงค์ ๗ คืออะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมเจริญสติสัมโพชฌงค์ อันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปเพื่อการสลัดทิ้ง ... ย่อมเจริญอุเบกขาสัมโพชฌงค์ อันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปเพื่อการสลัดทิ้งย่อมเจริญสติสัมโพชฌงค์อันมีการกำจัดราคะเป็นที่สุด มีการกำจัดโทสะเป็นที่สุด มีการกำจัดโมหะเป็นที่สุด ... ย่อมเจริญอุเบกขาสัมโพชฌงค์ อันมีการกำจัดราคะเป็นที่สุด มีการกำจัดโทสะเป็นที่สุด มีการกำจัดโมหะเป็นที่สุดย่อมเจริญสติสัมโพชฌงค์อันหยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นเบื้องหน้า มีอมตะเป็นที่สุด ... ย่อมเจริญอุเบกขาสัมโพชฌงค์อันหยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นเบื้องหน้า มีอมตะเป็นที่สุดย่อมเจริญสติสัมโพชฌงค์อันน้อมไปสู่นิพพาน โน้มไปสู่นิพพาน โอนไปสู่นิพพาน ... ย่อมเจริญอุเบกขาสัมโพชฌงค์อันน้อมไปสู่นิพพาน โน้มไปสู่นิพพาน โอนไปสู่นิพพานดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โพชฌงค์ ๗ เหล่านี้แลอันภิกษุควรเจริญ เพื่อความรู้ยิ่ง เพื่อความกำหนดรู้ เพื่อความสิ้นไป เพื่อละซึ่งอุทธัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ประการเหล่านี้แล”

จบ โอฆวรรคที่ ๑๓

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. โอฆสูตร ๒. โยคสูตร

๓. อุปาทานสูตร ๔. คันถสูตร

๕. อนุสยสูตร ๖. กามคุณสูตร

๗. นิวรณสูตร ๘. ขันธสูตร

๙. โอรัมภาคิยสูตร ๑๐. อุทธัมภาคิยสูตร

๑๔. ปุนคังคาเปยยาลวรรค

๑-๑๒. ปุนคังคานทีอาทิสูตร

ว่าด้วยผู้เจริญโพชฌงค์เหมือนแม่น้ำคงคาไหลไปสู่ทิศปราจีนเป็นต้น

[๓๑๒-๓๒๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม่นํ้าคงคาไหลไปสู่ทิศปราจีน หลั่งไปสู่ทิศปราจีน บ่าไปสู่ทิศปราจีน แม้ฉันใด ภิกษุผู้เจริญโพชฌงค์ ๗ ทำโพชฌงค์ ๗ให้มากอยู่ ก็ย่อมเป็นผู้น้อมไปสู่นิพพาน โน้มไปสู่นิพพาน โอนไปสู่นิพพาน ฉันนั้นเหมือนกัน ก็ภิกษุผู้เจริญโพชฌงค์ ๗ ทำโพชฌงค์ ๗ ให้มากอยู่อย่างไร จึงเป็นผู้น้อมไปสู่นิพพาน โน้มไปสู่นิพพาน โอนไปสู่นิพพาน คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมเจริญสติสัมโพชฌงค์อันมีการกำจัดราคะเป็นที่สุด มีการกำจัดโทสะเป็นที่สุด มีการกำจัดโมหะเป็นที่สุด ... ย่อมเจริญอุเบกขาสัมโพชฌงค์ อันมีการกำจัดราคะเป็นที่สุด มีการกำจัดโทสะเป็นที่สุด มีการกำจัดโมหะเป็นที่สุด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเจริญโพชฌงค์ ๗ ทำโพชฌงค์ ๗ ให้มากอยู่อย่างนี้แลย่อมเป็นผู้น้อมไปสู่นิพพาน โน้มไปสู่นิพพาน โอนไปสู่นิพพาน(พึงขยายความบาลี ตั้งแต่การกำจัดราคะเป็นที่สุดเช่นนี้ไปจนถึงการแสวงหา)

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุทธัมภาคิยสังโยชน์มี ๕ ประการนี้ ๕ ประการ คืออะไรบ้าง คือ รูปราคะ อรูปราคะ มานะ อุทธัจจะ อวิชชา อุทธัมภาคิยสังโยชน์มี ๕ ประการนี้แล ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โพชฌงค์ ๗ อันภิกษุควรเจริญเพื่อความรู้ยิ่ง เพื่อความกำหนดรู้ เพื่อความสิ้นไป เพื่อละซึ่งอุทธัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ประการนี้แล โพชฌงค์ ๗ คืออะไรบ้าง คือ ภิกษุ

ในธรรมวินัยนี้ย่อมเจริญสติสัมโพชฌงค์อันมีการกำจัดราคะเป็นที่สุด มีการกำจัดโทสะเป็นที่สุด มีการกำจัดโมหะเป็นที่สุด ... ย่อมเจริญอุเบกขาสัมโพชฌงค์อันมีการกำจัดราคะเป็นที่สุด มีการกำจัดโทสะเป็นที่สุด มีการกำจัดโมหะเป็นที่สุด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โพชฌงค์ ๗ เหล่านี้อันภิกษุควรเจริญเพื่อความรู้ยิ่ง เพื่อความกำหนดรู้ เพื่อความสิ้นไป เพื่อละอุทธัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ประการนี้แล”

(พึงขยายความโพชฌังคสังยุตเหมือนมัคคสังยุต)

จบ วรรคที่ ๑๔

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

หมวดที่ ๒ ว่าด้วยการน้อมไปสู่นิพพาน ๖ สูตรแรก อุปมาด้วยแม่น้ำไหลไปสู่ทิศปราจีน ๖ สูตรหลังอุปมาด้วยแม่น้ำไหลไปสู่สมุทร รวมเป็น ๑๒ สูตรแล

(คังคาเปยยาลแห่งโพชฌังคสังยุตพึงขยายความด้วยสามารถแห่งราคะ)

๑๕. ปุนอัปปมาทวรรค

๑ - ๑๐. ตถาคตาทิสูตร

ว่าด้วยพระตถาคตเลิศกว่าสัตว์โลกทั้งปวงเป็นต้น

[๓๒๔-๓๓๓] ... จบ ตถาคตาทิสูตรที่ ๑-๑๐

จบ ปุนอัปปมาทวรรค ที่ ๑๕

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. ตถาคตสูตร ๒. ปทสูตร

๓. กูฏสูตร ๔. มูลสูตร

๕. สารสูตร ๖. วัสสิกสูตร

๗. ราชาสูตร ๘. จันทิมสูตร

๙. สุริยสูตร ๑๐. วัตตสูตร

(อัปปมาทวรรคพึงขยายเนื้อความให้พิสดารด้วยสามารถแห่งราคะ)

๑๖. ปุนพลกรณียวรรค

๑-๑๒. ปุนพลาทิสูตร

ว่าด้วยเปรียบเทียบด้วยงานที่ใช้กำลัง

[๓๓๔-๓๔๕] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุทธัมภาคิยสังโยชน์มี ๕ ประการนี้ ๕ ประการคืออะไรบ้าง คือ รูปราคะ อรูปราคะ มานะ อุทธัจจะ อวิชชา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุทธัมภาคิยสังโยชน์มี ๕ประการนี้แล ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โพชฌงค์ ๗ อันภิกษุควรเจริญเพื่อความรู้ยิ่ง เพื่อความกำหนดรู้ เพื่อความสิ้นไป เพื่อละอุทธัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ประการนี้แล โพชฌงค์ ๗ คืออะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมเจริญสติสัมโพชฌงค์อันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปเพื่อการสลัดทิ้ง ... ย่อมเจริญอุเบกขาสัมโพชฌงค์อันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปเพื่อการสลัดทิ้ง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โพชฌงค์ ๗ เหล่านี้อันภิกษุควรเจริญเพื่อความรู้ยิ่ง เพื่อความกำหนดรู้ เพื่อความสิ้นไป เพื่อละอุทธัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ประการนี้แล”

จบ ปุนพลกรณียวรรคที่ ๑๖

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. พลสูตร ๒. พีชสูตร

๓. นาคสูตร ๔. รุกขสูตร

๕. กุมภสูตร ๖. สูกสูตร

๗. อากาสสูตร ๘. ปฐมเมฆสูตร

๙. ทุติยเมฆสูตร ๑๐. นาวาสูตร

๑๑. อาคันตุกสูตร ๑๒. นทีสูตร

(พึงขยายความพลกรณียวรรคแห่งโพชฌังคสังยุตด้วยสามารถแห่งราคะ)

๑๗. ปุนเอสนาวรรค

๑ - ๑๒. ปุนเอสนาทิสูตร

ว่าด้วยการแสวงหา ๓ เป็นต้น

[๓๔๖-๓๕๗] ... จบ ปุนเอสนาทิสูตรที่ ๑-๑๒

จบ ปุนเอสนาวรรคแห่งโพชฌังคสังยุตที่ ๑๗

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. เอสนาสูตร ๒. วิธาสูตร

๓. อาสวสูตร ๔. ภวสูตร

๕. ปฐมทุกขตาสูตร ๖.ทุติยทุกขตาสูตร

๗. ตติยทุกขตาสูตร ๘. ขีลสูตร

๙. มลสูตร ๑๐. นีฆสูตร

๑๑. เวทนาสูตร ๑๒. ตัณหาสูตร

๑๘. ปุนโอฆวรรค

๑ - ๙. ปุนโอฆาทิสูตร

ว่าด้วยโอฆะ ๔ เป็นต้น

[๓๕๘-๓๖๖] ... จบ ปุนโอฆาทิสูตรที่ ๑ - ๙

จบ ปุนโอฆวรรคแห่งโพชฌังคสังยุตที่ ๑๘

รวมพระสตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. โอฆสูตร ๒. โยคสูตร

๓. อุปาทานสูตร ๔. คันถสูตร

๕. อนุสยสูตร ๖. กามคุณสูตร

๗. นิวรณสูตร ๘. ขันธสูตร

๙. อุทธัมภาคิยสูตร

(พึงขยายความโอฆวรรคด้วยสามารถมีการกำจัดราคะเป็นที่สุด มีการกำจัดโทสะเป็นที่สุด และมีการกำจัดโมหะเป็นที่สุด)(แม้โพชฌังคสังยุต บัณฑิตก็พึงขยายเนื้อความให้พิสดารเหมือนอย่างมัคคสังยุตที่ท่านขยายไว้แล้ว)

จบ โพชฌังคสังยุตที่ ๒

๓. สติปัฏฐานสังยุต

๑. อัมพปาลิวรรค

๑. อัมพปาลิสูตร

ว่าด้วยสติปัฏฐาน ๔

{๖๗๘} [๓๖๗] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ อัมพปาลิวัน ใกล้พระนครเวสาลี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า{๖๗๙} “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทางนี้เป็นทางเดียว เพื่อความบริสุทธิ์ของสัตว์ทั้งหลาย เพื่อก้าวล่วงความโศกและความร่ำไร เพื่อความดับสูญแห่งทุกข์และโทมนัส เพื่อบรรลุญายธรรม เพื่อทำนิพพานให้แจ้ง ทางนี้คือสติปัฏฐาน ๔ สติปัฏฐาน ๔ คืออะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้