๒. นขสิขสูตร เล่ม ๑๖

๙. โอปัมมสังยุต

๑.กูฏสูตร

ว่าด้วยข้ออุปมาเหมือนกลอนของเรือนยอด

{๖๖๒}[๒๒๓] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กลอนทั้งหลายของเรือนยอดทั้งหมดไปรวมที่ยอด

ประชุมกันที่ยอด มียอดเป็นที่รวม สิ่งเหล่านี้ทั้งหมดย่อมรวมกันเข้าที่ยอด

แม้ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อกุศลธรรมทั้งหลายก็ฉันนั้นเหมือนกันแล ทั้งหมดล้วนมีอวิชชาเป็นมูล ประชุมกันที่อวิชชา มีอวิชชาเป็นที่รวม อกุศลธรรม

เหล่านั้นทั้งหมดย่อมรวมกันที่อวิชชา เพราะเหตุดังนี้นั้น เธอทั้งหลาย

พึงศึกษาอย่างนี้ว่า ‘พวกเราจักเป็นผู้ไม่ประมาทอยู่’ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล” (๑)

๒. นขสิขสูตร

ว่าด้วยข้ออุปมาเหมือนฝุ่นติดปลายเล็บ

{๖๖๓}[๒๒๔] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวันอารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงช้อนฝุ่นนิดหน่อยไว้ที่ปลายพระนขา แล้วตรัสถามภิกษุทั้งหลายว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน

ระหว่างฝุ่นนิดหน่อยที่ปลายเล็บที่เราช้อนขึ้นนี้กับมหาปฐพีนี้ อย่างไหนจะ

มีมากกว่ากัน”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ มหาปฐพีมีมากกว่าฝุ่นนิดหน่อยที่ปลายพระนขาอันพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงช้อนขึ้นนี้มีประมาณน้อยเมื่อเทียบกับมหาปฐพีแล้ว ฝุ่นนิดหน่อยที่ปลายพระนขาที่พระผู้มีพระภาคเจ้าช้อนขึ้นย่อมไม่ถึงแม้การนับ แม้การเปรียบเทียบ หรือแม้ส่วนเสี้ยว”

{๖๖๔}“ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย สัตว์ที่กลับมาเกิดในหมู่มนุษย์อีกมีจำนวนน้อย สัตว์ที่ไปเกิดในกำเนิดอื่นนอกจากมนุษย์มีมากกว่าทีเดียว เพราะเหตุดังนี้นั้น เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้ว่า ‘พวกเราจักเป็นผู้ไม่ประมาทอยู่,ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล” (๒)

๓. กุลสูตร

ว่าด้วยข้ออุปมาเหมือนตระกูลที่มีสตรีน้อย

{๖๖๕} [๒๒๕] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่พระนครสาวัตถี ...

ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลายตระกูลใดมีสตรีมาก มีบุรุษน้อย ตระกูลนั้นย่อมถูกพวกโจรปล้นได้ง่าย แม้ฉันใด ภิกษุใดไม่เจริญเมตตาเจโตวิมุตติ ไม่ทำให้มากแล้ว ภิกษุนั้นย่อมถูกพวกอมนุษย์กำจัดได้ง่าย ฉันนั้นเหมือนกัน

{๖๖๖} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตระกูลใดมีสตรีน้อย มีบุรุษมาก ตระกูลนั้นย่อมถูกพวกโจรปล้นได้ยาก แม้ฉันใด ภิกษุใดเจริญเมตตาเจโตวิมุตติ ทำให้มากแล้ว ภิกษุนั้นย่อมถูกพวกอมนุษย์กำจัดได้ยาก ฉันนั้นเหมือนกัน เพราะเหตุดังนี้นั้น เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้ว่า ‘เราจักเจริญเมตตาเจโตวิมุตติ ทำให้มาก ทำให้เป็นดุจยาน ทำให้เป็นที่ตั้ง ให้คล่องแคล่ว ให้สั่งสมแล้ว ให้ปรารภดีแล้ว, ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล” (๔)