พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย อภิสมัยสังยุตต์ · พุทธวรรค
๓. ปฏิปทาสูตร เล่ม ๑๖
Text layerBuddha’s wordsItems ๑๙–๒๑ (Royal Thai)3/6 in พุทธวรรค4 editionsThis collection answers by quoting only — the text as each edition has it, never summarised, interpreted, or scored for reliability
พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย นิทานวรรค อภิสมัยสังยุตต์ พุทธวรรค ปฏิปทาสูตร (Royal Thai Volume 16 · Mahachula Volume 16 · Mahamakut Volume 26 · Chaloem Phrakiat Volume 16)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙), vol. 16, pp. 9–10
{๑๗} ก็อวิชชา เป็นไฉน คือ ความไม่รู้ในทุกข์ ความไม่รู้ในเหตุเกิดแห่งทุกข์ความไม่รู้ในความดับทุกข์ ความไม่รู้ในปฏิปทาที่จะให้ถึงความดับทุกข์ อันนี้เรียกว่าอวิชชา
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะอวิชชาเป็นปัจจัย จึงมีสังขาร เพราะ
สังขารเป็นปัจจัย จึงมีวิญญาณ ... เป็นอันว่ากองทุกข์ทั้งมวลนั่นย่อมเกิดมีได้ด้วยอาการดังนี้ {๑๘}อนึ่ง เพราะอวิชชานั่นแหละดับโดยไม่เหลือด้วยมรรคคือวิราคะ สังขารจึงดับ เพราะสังขารดับ วิญญาณจึงดับ ... เป็นอันว่ากองทุกข์ทั้งมวลนั่นย่อมดับด้วยอาการดังนี้ (๒)
๓. ปฏิปทาสูตร
ว่าด้วยปฏิปทา ๒
{๑๙}[๓] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวันอารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี...
พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดง
มิจฉาปฏิปทาและสัมมาปฏิปทาแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟังปฏิปทาทั้ง๒ นั้น จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าวให้ฟัง” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า
{๒๐}“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็มิจฉาปฏิปทาเป็นไฉน คือ เพราะอวิชชาเป็นปัจจัย จึงมีสังขาร เพราะสังขารเป็นปัจจัย จึงมีวิญญาณ... เป็นอันว่ากองทุกข์ทั้งมวลนั่นย่อมเกิดมีได้ด้วยอาการดังนี้ นี้เรียกว่ามิจฉาปฏิปทา
- ๑อวิชชา ความไม่รู้ หมายถึงความไม่รู้สภาพจริง คือไม่รู้ในอริยสัจ ๔ เป็นอีกชื่อหนึ่งของกิเลส ที่เรียกว่าโมหะ ความหลง (ม.มู.อ. ๑/๒๗๗), สํ.นิ.อ. ๒๐)
- ๒ปฏิจจสมุปบาทสายเกิดชื่อว่า มิจฉาปฏิปทา เพราะเป็นปฏิปทาที่ไม่สามารถนำออกจากทุกข์ได้ และเป็นต้นตอแห่งวัฏฏะ คือนำให้ปรารถนาภพ ๓ เวียนว่ายตายเกิดอยู่ไม่รู้จบ (สํ.นิ.อ.๒๒)
{๒๑} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็สัมมาปฏิปทาเป็นไฉน คือ เพราะอวิชชานั่นแหละดับโดยไม่เหลือด้วยมรรคคือวิราคะ สังขารจึงดับ เพราะสังขารดับ วิญญาณจึงดับ...เป็นอันว่ากองทุกข์ทั้งมวลนั่นย่อมดับด้วยอาการดังนี้ นี้เรียกว่าสัมมาปฏิปทา” (๓)
๔. วิปัสสีสูตร
ว่าด้วยความตรัสรู้ของพระวิปัสสีพุทธเจ้า
{๒๒}[๔] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวันอารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี...
พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พระผู้มีพระ
ภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระนามว่าวิปัสสีก่อนแต่ตรัสรู้เมื่อครั้งเป็นพระโพธิสัตว์ยังมิได้ตรัสรู้ ได้มีพระปริวิตกว่า โลกนี้ถึงความยากแล้วหนอ ย่อมเกิด แก่ ตาย จุติ และอุบัติ และเมื่อเป็นเช่นนั้น ชาวโลกก็ยังไม่รู้ธรรมอันออกจากทุกข์คือชรามรณะนี้ เมื่อไรเล่า ความออกจากทุกข์คือชรามรณะนี้จักปรากฏ’
{๒๓} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้นแล พระวิปัสสีโพธิสัตว์ได้มีความสงสัยดังนี้ว่า ‘เมื่ออะไรหนอมีอยู่ ชรามรณะจึงมี ชรามรณะย่อมมีเพราะอะไรเป็นปัจจัย’ ครั้งนั้นแล พระวิปัสสีโพธิสัตว์ได้รู้ด้วยปัญญาเพราะกระทำไว้ในใจโดยแยบคายว่า ‘เมื่อชาติมีอยู่ ชรามรณะจึงมี ชรามรณะย่อมมี
เพราะชาติเป็นปัจจัย’
- ๑ปฏิจจสมุปบาทสายดับชื่อว่า สัมมาปฏิปทา เพราะเป็นปฏิปทาที่อยู่ในฝ่ายวิวัฏฏะ คือ นำให้ปรารถนาความสิ้นอาสวะเข้าถึงพระนิพพานเป็นที่สุด (สํ.นิ.อ. ๒๒)
- ๒โลกนี้ถึงความยากแล้วหนอ หมายถึงโลกคือหมู่สัตว์ได้รับความทุกข์ (สํ.นิ.อ. ๒๔)
End of ๓. ปฏิปทาสูตร