๑๐. ปุคคลสูตร เล่ม ๑๖

เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ คิชฺฌกูเฏ ปพฺพเต. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ “ภิกฺขโว”ติ. “ภทนฺเต”ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ:

“อนมตคฺโคยํ ภิกฺขเว สํสาโร ฯเปฯ เอกสฺส ปุคฺคลสฺส ภิกฺขเว กปฺปํ สนฺธาวโต สํสรโต สิยา เอวํ มหา อฏฺฐิกงฺกโล อฏฺฐิปุญฺโช อฏฺฐิราสิ, ยถายํ เวปุลฺโล ปพฺพโต. สเจ สํหารโก อสฺส, สมฺภตญฺจ น วินสฺเสยฺย. ตํ กิสฺส เหตุ ? อนมตคฺโคยํ ภิกฺขเว สํสาโร ฯเปฯ อลํ วิมุจฺจิตุนฺติ.

อิทมโวจ ภควา, อิทํ วตฺวาน สุคโต อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา:

“เอกสฺเสเกน กปฺเปน ปุคฺคลสฺสฏฺฐิสญฺจโย

สิยา ปพฺพตสโม ราสิ อิติ วุตฺตํ มเหสินา.

โส โข ปนายํ อกฺขาโต เวปุลฺโล ปพฺพโต มหา

อุตฺตโร คิชฺฌกูฏสฺส มคธานํ คิริพฺพเช.

ยโต จ อริยสจฺจานิ สมฺมปฺปญฺญาย ปสฺสติ

ทุกฺขํ ทุกฺขสมุปฺปาทํ ทุกฺขสฺส จ อติกฺกมํ

อริยญฺจฏฺฐงฺคิกํ มคฺคํ ทุกฺขูปสมคามินํ.

ส สตฺตกฺขตฺตุปรมํ สนฺธาวิตฺวาน ปุคฺคโล

ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหติ สพฺพสญฺโญชนกฺขยาติ. ทสมํ.

ปฐโม วคฺโค. ตสฺสุทฺทานํ

ติณกฏฺฐญฺจ ปฐวี อสฺสุ ขีรญฺจ ปพฺพตํ

สาสปา สาวกา คงฺคา ทณฺโฑ จ ปุคฺคเลน จาติ

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ภูเขาคิชฌกูฏ เขตกรุง ราชคฤห์ ณ ที่นั้น พระผู้มีพระภาคได้รับสั่งเรียกภิกษุทั้งหลายมาตรัสว่า “ภิกษุ ทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับสนองพระดำรัสแล้ว พระผู้มีพระภาคจึงได้ตรัสเรื่องนี้ว่า“ภิกษุทั้งหลาย สงสารมีเบื้องต้นและเบื้องปลายรู้ไม่ได้ ฯลฯ โครงกระดูก ร่างกระดูก กองกระดูกของบุคคลคนหนึ่งผู้วนเวียนท่องเที่ยวไปตลอด ๑ กัป ถ้านำ กระดูกนั้นนำมากองรวมกันได้ และกระดูกที่กองรวมกันไว้ ไม่สูญหายไป พึงใหญ่ เท่าภูเขาเวปุลละนี้ข้อนั้นเพราะเหตุไร

เพราะว่าสงสารนี้มีเบื้องต้นและเบื้องปลายรู้ไม่ได้ ฯลฯ ควรเพื่อหลุดพ้น” ...

พระผู้มีพระภาคผู้สุคตศาสดาครั้นตรัสเวยยากรณภาษิตนี้แล้ว จึงได้ตรัสคาถา ประพันธ์ต่อไปว่า

“เราผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ได้กล่าวไว้ว่า

กระดูกของบุคคลคนหนึ่งที่สะสมไว้ ๑ กัป

พึงกองสุมเท่าภูเขา ก็ภูเขาที่เรากล่าวถึงนั้น

คือ ภูเขาหลวงชื่อเวปุลละ อยู่ทิศเหนือของภูเขาคิชฌกูฏ

ซึ่งตั้งล้อมรอบกรุงราชคฤห์ แคว้นมคธ

เมื่อใดบุคคลเห็นอริยสัจ คือ ทุกข์

เหตุเกิดแห่งทุกข์ ความดับทุกข์

และอริยมรรคมีองค์ ๘ อันยังสัตว์ให้ถึงความดับทุกข์

ด้วยปัญญาอันชอบ

เมื่อนั้น เขาท่องเที่ยวไป ๗ ชาติเป็นอย่างมาก

ก็จะทำที่สุดทุกข์ได้ เพราะสังโยชน์ทั้งปวงสิ้นไป”

ปุคคลสูตรที่ ๑๐ จบ

ปฐมวรรค จบ

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. ติณกัฏฐสูตร ๒. ปฐวีสูตร

๓. อัสสุสูตร ๔. ขีรสูตร

๕. ปัพพตสูตร ๖. สาสปสูตร

๗. สาวกสูตร ๘. คังคาสูตร

๙. ทัณฑสูตร ๑๐. ปุคคลสูตร