๙. วิญญาณสูตร เล่ม ๑๖

๙. วิญญาณสูตร

ว่าด้วยความพอใจในธรรมกับวิญญาณ

{๒๒๐}[๕๙] พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่พระนครสาวัตถี...

ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย

เมื่อภิกษุเห็นคุณเนือง ๆ ในธรรมทั้งหลายอันเป็นปัจจัยแห่งสังโยชน์อยู่ วิญญาณก็หยั่งลง เพราะวิญญาณเป็นปัจจัย จึงมีนามรูป ... เป็นอันว่ากองทุกข์ทั้งมวลนี้ย่อมเกิดมีได้ด้วยอาการอย่างนี้

{๒๒๑}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนมีต้นไม้ใหญ่ รากของต้นไม้นั้นที่หยั่งลงและที่แผ่ไปข้าง ๆ ... แม้ฉันใด ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุเห็นคุณเนือง ๆ ในธรรมทั้งหลายอันเป็นปัจจัยแห่งสังโยชน์อยู่ วิญญาณก็หยั่งลง เพราะวิญญาณเป็นปัจจัย จึงมีนามรูป ... เป็นอันว่ากองทุกข์ทั้งมวลนี้ย่อมเกิดมีได้ด้วยอาการอย่างนี้

{๒๒๒}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุเห็นโทษเนือง ๆ ในธรรมทั้งหลายอันเป็นปัจจัยแห่งสังโยชน์อยู่ วิญญาณก็ไม่หยั่งลง เพราะวิญญาณดับ นามรูปจึงดับ... เป็นอันว่ากองทุกข์ทั้งมวลนี้ย่อมดับได้ด้วยอาการอย่างนี้

{๒๒๓} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนมีต้นไม้ใหญ่ ต่อมามีบุรุษถือจอบและปุ้งกี๋มา ... ไม่เจริญงอกงามอีกต่อไป แม้ฉันใด ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุเห็นโทษเนือง ๆ ในธรรมทั้งหลายอันเป็นปัจจัยแห่งสังโยชน์อยู่ วิญญาณก็ไม่หยั่งลง เพราะวิญญาณดับ นามรูปจึงดับ ... เป็นอันว่ากองทุกข์ทั้งมวลนี้ย่อมดับได้ด้วยอาการอย่างนี้ (๙)

๑๐. นิทานสูตร

ว่าด้วยความพอใจในปฏิจจสมุปบาท

{๒๒๔}[๖๐] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ นิคมของชาวกุรุ ชื่อว่ากัมมาสธัมมะ ในแคว้นกุรุ ครั้งนั้นแลท่านพระอานนท์เข้าไปเฝ้า

พระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้กวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า

แล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง นั่งแล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าดังนี้ว่า “น่าอัศจรรย์นัก พระพุทธเจ้าข้า น่าแปลกใจนัก พระพุทธเจ้าข้า ที่ปฏิจจสมุปบาทนี้ถึงจะเป็นธรรมที่ลึกซึ้งและมีกระแสความที่ลึกซึ้งเพียงไร ก็แต่ว่าสำหรับข้าพระองค์แล้วย่อมปรากฏเหมือนเป็นธรรมที่ตื้น ๆ”

{๒๒๕} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “อย่าพูดอย่างนี้ อานนท์ อย่าพูดอย่างนี้อานนท์ ปฏิจจสมปบาทนี้ทั้งเป็นธรรมที่ลึกซึ้ง ทั้งมีกระแสความที่ลึกซึ้ง เพราะไม่รู้ ไม่ตรัสรู้ ไม่แทงตลอดธรรมนี้ หมู่สัตว์นี้จึงเป็นเหมือนเส้นด้ายที่ยุ่งเหยิงเป็นเหมือนกลุ่มเส้นด้ายที่เป็นขอดเป็นปม เป็นเหมือนหญ้ามุงกระต่ายและหญ้าปล้อง ไม่ผ่านพ้นอบาย ทุคติ วินิบาต สังสารวัฏ กันได้

{๒๒๖}ดูก่อนอานนท์ เมื่อภิกษุเห็นคุณเนือง ๆ ในธรรมทั้งหลายอันเป็นปัจจัยแห่งอุปาทานอยู่ ตัณหาย่อมเจริญ เพราะตัณหาเป็นปัจจัย จึงมีอุปาทานเพราะอุปาทานเป็นปัจจัย จึงมีภพ เพราะภพเป็นปัจจัย จึงมีชาติ เพราะ