๔. ทุติยสังโยชนสูตร เล่ม ๑๖

๔. ทุติยสังโยชนสูตร

ว่าด้วยสังโยชน์ สูตรที่ ๒

{๒๐๔}[๕๔] พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่พระนครสาวัตถี ...

ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย

ประทีปนํ้ามันติดไฟอยู่ได้เพราะอาศัยนํ้ามันและไส้ บุรุษเติมนํ้ามันและใส่ไส้ในประทีปน้ำมันนั้นเป็นระยะติดต่อกันไป เมื่อเป็นอย่างนี้ ประทีปน้ำมันนั้นซึ่งมีอาหารอย่างนั้นมีเชื้ออย่างนั้นก็พึงลุกโพลงอยู่ได้นานแสนนาน แม้ฉันใดฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุเห็นคุณเนือง ๆ ในธรรมทั้งหลายอันเป็นปัจจัยแห่งสังโยชน์อยู่ ตัณหาย่อมเจริญ เพราะตัณหาเป็นปัจจัย จึงมีอุปาทาน ... เป็นอันว่ากองทุกข์ทั้งมวลนี้ย่อมเกิดมีได้ด้วยอาการอย่างนี้

{๒๐๕}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ประทีปน้ำมันติดไฟอยู่เพราะอาศัยน้ำมันและไส้บุรุษไม่เติมน้ำมันไม่ใส่ไส้ในประทีปน้ำมันนั้นเป็นระยะติดต่อกันไป เมื่อเป็นอย่างนี้ ประทีปน้ำมันนั้นซึ่งไม่มีอาหารก็พึงดับไปเพราะสิ้นเชื้อเก่าและเพราะไม่เติมเชื้อใหม่ แม้ฉันใด ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุเห็นโทษเนือง ๆ ในธรรมทั้งหลายอันเป็นปัจจัยแห่งสังโยชน์อยู่ ตัณหาย่อมดับ เพราะตัณหาดับ อุปาทานจึงดับ ... เป็นอันว่ากองทุกข์ทั้งมวลนี้ย่อมดับได้ด้วยอาการอย่างนี้ (๔)

๕. มหารุกขสูตร

ว่าด้วยอุปมาเหมือนต้นไม้ไหญ่

{๒๐๖}[๕๕] พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่พระนครสาวัตถี...

ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย

เมื่อภิกษุเห็นคุณเนืองๆ ในธรรมทั้งหลายอันเป็นปัจจัยแห่งอุปาทานอยู่ ตัณหา