๖. ทุติยมหารุกขสูตร เล่ม ๑๖

๖. ทุติยมหารุกขสูตร

ว่าด้วยอุปมาเหมือนต้นไม้ใหญ่ สูตรที่ ๒

{๒๑๐}[๕๖] พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่พระนครสาวัตถี ...

ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย

เมื่อภิกษุเห็นคุณเนือง ๆ ในธรรมทั้งหลายอันเป็นปัจจัยแห่งอุปาทานอยู่ ตัณหาย่อมเจริญ เพราะตัณหาเป็นปัจจัย จึงมีอุปาทาน เพราะอุปาทานเป็นปัจจัยจึงมีภพ ... เป็นอันว่ากองทุกข์ทั้งมวลนี้ย่อมเกิดมีได้ด้วยอาการอย่างนี้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนมีต้นไม้ใหญ่ รากของต้นไม้นั้นที่

หยั่งลงและที่แผ่ไปข้าง ๆ ทั้งหมดนั้นย่อมดูดอาหารขึ้นไปหล่อเลี้ยง เมื่อเป็นอย่างนี้ ต้นไม้ใหญ่นั้นซึ่งมีอาหารอย่างนั้นมีเชื้ออย่างนั้นก็พึงดำรงอยู่ได้นานแสนนาน แม้ฉันใด ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุเห็นคุณเนือง ๆ ในธรรมทั้งหลายอันเป็นปัจจัยแห่งอุปาทานอยู่ ตัณหาย่อมเจริญ เพราะตัณหาเป็นปัจจัย จึงมีอุปาทาน ... เป็นอันว่ากองทุกข์ทั้งมวลนี้ย่อมเกิดมีได้ด้วยอาการอย่างนี้

{๒๑๑}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนมีต้นไม้ใหญ่ ต่อมามีบุรุษคนหนึ่งถือจอบและปุ้งกี๋มา เขาใช้จอบขุดที่โคนต้น ... หรือลอยไปในแม่นํ้ามีกระแสอันเชี่ยว เมื่อเป็นอย่างนี้ ต้นไม้ใหญ่นั้นก็พึงเป็นอันถูกตัดรากขาดแล้ว

ถูกทำให้เป็นดุจตาลยอดด้วนแล้ว ถึงความไม่มีไม่เจริญงอกงามอีกต่อไป

แม้ฉันใด ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุเห็นโทษเนือง ๆ ในธรรมทั้งหลายอันเป็นปัจจัยแห่งอุปาทานอยู่ ตัณหาย่อมดับ เพราะตัณหาดับ อุปาทานจึงดับ ... เป็นอันว่ากองทุกข์ทั้งมวลนี้ย่อมดับได้ด้วยอาการอย่างนี้” (๖)

๗. ตรุณรุกขสูตร

ว่าด้วยเปรียบด้วยต้นไม้อ่อน

{๒๑๒}[๕๗] พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่พระนครสาวัตถี ...

ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย

เมื่อภิกษุเห็นคุณเนือง ๆ ในธรรมทั้งหลายอันเป็นปัจจัยแห่งสังโยชน์อยู่ ตัณหาย่อมเจริญ เพราะตัณหาเป็นปัจจัย จึงมีอุปาทาน ... เป็นอันว่ากองทุกข์ทั้งมวลนี้ย่อมเกิดมีได้ด้วยอาการอย่างนี้

{๒๑๓} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนมีต้นไม้อ่อนอยู่ มีบุรุษคอยหมั่นพรวนดิน ใส่ปุ๋ย รดน้ำให้ต้นไม้นั้นเสมอ ๆ เมื่อเป็นอย่างนี้ ต้นไม้อ่อนนั้นซึ่งมีอาหารอย่างนั้นมีเชื้ออย่างนั้นก็พึงเจริญงอกงามไพบูลย์ แม้ฉันใด ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุเห็นคุณเนือง ๆ ในธรรมทั้งหลายอันเป็นปัจจัยแห่งสังโยชน์อยู่ ตัณหาย่อมเจริญ เพราะตัณหาเป็นปัจจัย จึงมีอุปาทาน... เป็นอันว่ากองทุกข์ทั้งมวลนี้ย่อมเกิดมีได้ด้วยอาการอย่างนี้

{๒๑๔} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุเห็นโทษเนือง ๆ ในธรรมทั้งหลายอัน เป็นปัจจัยแห่งสังโยชน์อยู่ ตัณหาย่อมดับ เพราะตัณหาดับ อุปาทานจึงดับ ...

เป็นอันว่ากองทุกข์ทั้งมวลนี้ย่อมดับได้ด้วยอาการอย่างนี้

{๒๑๕}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนมีต้นไม้อ่อนอยู่ ต่อมามีบุรุษถือจอบและปุ้งกี๋มา ... หรือลอยในแม่นํ้าที่มีกระแสเชี่ยว เมื่อเป็นอย่างนี้ ต้นไม้อ่อนนั้นพึงเป็นอันถูกตัดรากขาดแล้ว ทำให้เป็นดุจตาลยอดด้วน ถึงความไม่มีไม่เจริญงอกงามอีกต่อไป แม้ฉันใด ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุเห็นโทษเนือง ๆ ในธรรมทั้งหลายอันเป็นปัจจัยแห่งสังโยชน์อยู่ ตัณหาย่อมดับ เพราะตัณหาดับ อุปาทานจึงดับ ... เป็นอันว่ากองทุกข์ทั้งมวลนี้ย่อมดับได้ด้วยอาการอย่างนี้” (๗)