๖. อัญญตรสูตร เล่ม ๑๖

เพราะอาศัยใจและธรรม จึงเกิดมโนวิญญาณ ความประชุมกันแห่ง

ธรรม ๓ ประการ เป็นผัสสะ เพราะผัสสะเป็นปัจจัย จึงเกิดเวทนา เพราะเวทนาเป็นปัจจัย จึงเกิดตัณหา เพราะตัณหานั้นเองดับโดยไม่เหลือด้วยมรรคคือวิราคะ อุปาทานจึงดับ เพราะอุปาทานดับ ภพจึงดับ ... เป็นอันว่ากองทุกข์ทั้งมวลนั้นย่อมดับได้ด้วยอาการอย่างนี้”

{๑๖๘} ก็สมัยนั้นแล ภิกษุรูปหนึ่งยืนฟังอยู่ใกล้ ๆ พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงเห็นภิกษุรูปนั้น ครั้นเห็นแล้วจึงตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุเธอได้ฟังธรรมบรรยายนี้หรือ”

ภิกษุรูปนั้นทูลรับว่า “พระพุทธเจ้าข้า ข้าพระองค์ได้ฟังอย่างนี้”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุ เธอจงศึกษาเล่าเรียน จงทรงจำธรรมบรรยายนี้ไว้ ธรรมบรรยายนี้ประกอบด้วยประโยชน์ เป็นเบื้องต้นแห่งพรหมจรรย์ ” (๕)

๖. อัญญตรพราหมณสูตร

ว่าด้วยทำเหตุอย่างใด ได้รับผลอย่างนั้น

{๑๖๙}[๔๖] พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่พระนครสาวัตถี ...

{๑๗๐} ครั้งนั้นแล พราหมณ์คนหนึ่งเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับครั้นแล้วได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง พราหมณ์นั้นนั่งแล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า

“ท่านพระโคดม คนนั้นทำเอง คนนั้นย่อมได้รับผลเองใช่ไหม”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนพราหมณ์ โวหารที่ว่า ‘คนนั้นทำเองคนนั้นย่อมได้รับผลเอง, นี้เป็นส่วนสุดข้างที่ ๑”

“ท่านพระโคดม ก็คนอื่นทำ คนอื่นย่อมได้รับผลใช่ไหม,’

“ดูก่อนพราหมณ์ โวหารที่ว่า ‘คนอื่นทำ คนอื่นย่อมได้รับผล, นี้เป็น

ส่วนสุดข้างที่ ๒

ดูก่อนพราหมณ์ ตถาคตแสดงธรรมโดยสายกลาง ไม่ข้องแวะส่วนสุดทั้งสองนั้นดังนี้ว่า ‘เพราะอวิชชาเป็นปัจจัย จึงมีสังขาร เพราะสังขารเป็นปัจจัย จึงมีวิญญาณ ... เป็นอันว่ากองทุกข์ทั้งมวลนี้ย่อมเกิดมีได้ด้วยอาการอย่างนี้ อนึ่ง เพราะอวิชชาดับโดยไม่เหลือด้วยมรรคคือวิราคะ สังขารจึงดับเพราะสังขารดับ วิญญาณจึงดับ ... เป็นอันว่ากองทุกข์ทั้งมวลนี้ย่อมดับได้ด้วยอาการอย่างนี้”

{๑๗๑}เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้แล้ว พราหมณ์นั้นได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ท่านพระโคดม พระดำรัสของพระองค์แจ่มแจ้งนัก พระดำรัสของพระองค์ไพเราะนัก พระพุทธเจ้าข้า พระองค์ทรงประกาศธรรม โดยอเนกปริยายอย่างนี้ เปรียบเหมือนบุคคลหงายของที่คว่ำ เปิดของที่ปิด บอกทางแก่คนหลงทาง หรือส่องประทีปไว้ในที่มืดด้วยตั้งใจว่า ‘คนมีตาดีจักเห็นรูปได้, ดังนี้ ข้าพระองค์นี้ขอถึงท่านพระโคดม พร้อมทั้งพระธรรมและพระภิกษุสงฆ์ว่าเป็นสรณะ ขอท่านพระโคดมได้โปรดจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้มอบชีวิตถึงสรณะจำเดิมแต่วันนี้เป็นต้นไป,, (๖)

๗ ชาณุสโสณิสูตร

ว่าด้วยชาณุโสณีพราหมณ์

{๑๗๒}[๔๗] พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่พระนครสาวัตถี ...