๗. อนิจจเหตุสูตร เล่ม ๑๗

เวทนาเป็นทุกข์ .... สัญญาเป็นทุกข์ .... สังขารทั้งหลายเป็นทุกข์.... วิญญาณเป็นทุกข์ สิ่งใดเป็นทุกข์ สิ่งนั้นเป็นอนัตตา สิ่งใดเป็นอนัตตา สิ่งนั้นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา ข้อนี้อริยสาวกพึงเห็นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงอย่างนี้ อริยสาวกผู้ได้สดับแล้วเห็นอยู่อย่างนี้ ... ย่อมรู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ ดังนี้”

๖. ยทนัตตสูตร

ว่าด้วยความเป็นอนัตตาแห่งขันธ์ ๕

{๔๔} [๑๗] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย รูปเป็นอนัตตา สิ่งใดเป็นอนัตตา สิ่งนั้นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา ข้อนี้อริยสาวกพึงเห็นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงอย่างนี้

เวทนาเป็นอนัตตา ... สัญญาเป็นอนัตตา ... สังขารทั้งหลายเป็นอนัตตา ... วิญญาณเป็นอนัตตา ... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้ได้สดับแล้วเห็นอยู่อย่างนี้ ... ย่อมรู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ ดังนี้”

๗. สเหตุอนิจจสูตร

ว่าด้วยความเป็นอนิจจังแห่งเหตุปัจจัย

{๔๕} [๑๘] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย รูปไม่เที่ยง แม้เหตุแม้ปัจจัยที่ให้รูปเกิดขึ้นก็ไม่เที่ยง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย รูปที่เกิด

จากสิ่งที่ไม่เที่ยงจักเที่ยงได้ที่ไหนเล่า เวทนาไม่เที่ยง ... สัญญาไม่เที่ยง ... สังขารทั้งหลายไม่เที่ยง ... วิญญาณไม่เที่ยง แม้เหตุแม้ปัจจัยที่ให้เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณเกิดขึ้นก็ไม่เที่ยง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณที่เกิดจากสิ่งที่ไม่เที่ยงจักเที่ยงได้ที่ไหนเล่า อริยสาวกผู้ได้สดับแล้วเห็นอยู่อย่างนี้ ... ย่อมรู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ ดังนี้”

๘. สเหตุทุกขสูตร

ว่าด้วยความเป็นทุกข์แห่งเหตุปัจจัย

{๔๖} [๑๙] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย รูปเป็นทุกข์ แม้เหตุแม้ปัจจัยที่ให้รูปเกิดขึ้นก็เป็นทุกข์ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย รูปที่เกิดจากสิ่งที่เป็นทุกข์จักเป็นสุขได้ที่ไหนเล่า เวทนาเป็นทุกข์ ... สัญญาเป็นทุกข์ ... สังขารทั้งหลายเป็นทุกข์ ... วิญญาณเป็นทุกข์ แม้เหตุแม้ปัจจัยที่ให้เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณเกิดขึ้นก็เป็นทุกข์ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณที่เกิดจากสิ่งที่เป็นทุกข์จักเป็นสุขได้ที่ไหนเล่า อริยสาวกผู้ได้สดับแล้ว ผู้เห็นอยู่อย่างนี้ ... ย่อมรู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ ดังนี้”

๙. สเหตุอนัตตสูตร

ว่าด้วยความเป็นอนัตตาแห่งเหตุปัจจัย

{๔๗} [๒๐] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย รูปเป็นอนัตตา แม้เหตุแม้ปัจจัยที่ให้รูปเกิดขึ้นก็เป็นอนัตตา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย