๑๑. สุตวาสูตร เล่ม ๑๗

๑๑. สุตวันตสูตร

ว่าด้วยธรรมที่ควรทำไว้ในใจโดยแยบคาย

{๓๑๕} [๑๒๓] สมัยหนึ่ง ท่านพระสารีบุตรและท่านพระมหาโกฏฐิตะอยู่กันที่ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน ใกล้พระนครพาราณสี ครั้งนั้นแล ท่านพระมหาโกฏฐิตะออกจากที่พักผ่อนในเวลาเย็น เข้าไปหาท่านพระสารีบุตรถึงที่อยู่แล้วได้ถามว่า “ดูก่อนท่านพระสารีบุตร ภิกษุผู้ได้สดับแล้วควรทำธรรมประเภทไหนไว้ในใจโดยแยบคาย”

ท่านพระสารีบุตรตอบว่า “ดูก่อนท่านโกฏฐิตะ ภิกษุผู้ได้สดับแล้วควรทำอุปาทานขันธ์ ๕ ไว้ในใจโดยแยบคายโดยความเป็นของไม่เที่ยง ... เป็นของไม่ใช่ตัวตน อุปาทานขันธ์ ๕ คืออะไรบ้าง คือ อุปาทานขันธ์คือรูป ... อุปาทานขันธ์คือวิญญาณ ดูก่อนท่านโกฏฐิตะ ภิกษุผู้ได้สดับแล้วควรทำอุปาทานขันธ์ ๕ เหล่านี้ไว้ในใจโดยแยบคายโดยความเป็นของไม่เที่ยง ... เป็นของไม่ใช่ตัวตน ดูก่อนท่านโกฏฐิตะ ข้อนี้เป็นฐานะที่จะมีได้ คือ การที่ภิกษุผู้ได้สดับแล้วเมื่อทำอุปาทานขันธ์ ๕ เหล่านี้ไว้ในใจโดยแยบคายโดยความเป็นของไม่เที่ยง ... เป็นของไม่ใช่ตัวตนอยู่ จะพึงทำให้แจ้งซึ่งโสดาปัตติผลได้”{๓๑๖} “ดูก่อนท่านพระสารีบุตร ภิกษุผู้เป็นโสดาบันควรทำธรรมประเภทไหน ไว้ในใจโดยแยบคาย”

“ดูก่อนท่านโกฏฐิตะ แม้ภิกษุผู้เป็นโสดาบันก็ควรทำอุปาทานขันธ์ ๕ เหล่านี้นั่นแลไว้ในใจโดยแยบคายโดยความเป็นของไม่เที่ยง ... เป็นของไม่ใช่ตัวตน ดูก่อนท่านโกฏฐิตะ ข้อนี้เป็นฐานะที่จะมีได้ คือ การที่ภิกษุผู้เป็นโสดาบันเมื่อทำอุปาทานขันธ์ ๕ เหล่านี้ไว้ในใจโดยแยบคายโดยความเป็นของไม่เที่ยง ... เป็นของไม่ใช่ตัวตนอยู่ จะพึงทำให้แจ้งซึ่งสกทาคามิผล ... จะพึงทำให้แจ้งซึ่งอนาคามิผล ... จะพึงทำให้แจ้งซึ่งอรหัตตผลได้”

{๓๑๗} “ดูก่อนท่านพระสารีบุตร ภิกษุผู้เป็นพระอรหันต์ควรทำธรรมประเภทไหนไว้ในใจโดยแยบคาย”

“ดูก่อนท่านโกฏฐิตะ แม้ภิกษุผู้เป็นพระอรหันต์ก็ควรทำอุปาทานขันธ์ ๕ เหล่านี้นั่นแลไว้ในใจโดยแยบคายโดยความเป็นของไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นดังโรค เป็นดังฝี เป็นดังลูกศร เป็นความคับแค้น เป็นอาพาธ เป็นของแปรผัน เป็นของทรุดโทรม เป็นของสูญ เป็นของไม่ใช่ตัวตน ดูก่อนท่านโกฏฐิตะ กิจที่จะพึงทำให้ยิ่งขึ้นไปหรือการสั่งสมกิจที่ทำแล้วย่อมไม่มีแก่พระอรหันต์ และแม้ถึงธรรมเหล่านี้ที่ภิกษุผู้เป็นพระอรหันต์เจริญแล้ว ทำให้มากแล้วก็เป็นไปเพื่ออยู่เป็นสุขในปัจจุบันและเพื่อสติสัมปชัญญะ”

๑๒. กัปปสูตร

ว่าด้วยการรู้เห็นเป็นเหตุไม่มีอหังการ มมังการ และมานานุสัย

{๓๑๘} [๑๒๔] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

ครั้งนั้นแล ท่านพระกัปปะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ .... ครั้นแล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เมื่อบุคคลรู้เห็นอย่างไรหนอ จึงจะไม่มีอหังการ มมังการ และมานานุสัยในกายที่มีวิญญาณนี้และในนิมิตทั้งปวงภายนอก

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนกัปปะ รูป... เวทนา... สัญญา... สังขาร... วิญญาณอย่างใดอย่างหนึ่งที่เป็นอดีตก็ดี อนาคตก็ดี ปัจจุบันก็ดี ที่เป็นภายในหรือภายนอกก็ดี หยาบหรือละเอียดก็ดี เลวหรือประณีตก็ดี อยู่ในที่ไกลหรือที่ใกล้ก็ดี ทั้งหมดนั้นก็สักแต่ว่าเป็นรูป... เป็นวิญญาณ อริยสาวกเห็นสิ่งนั้นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงอย่างนี้ว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’ ดังนี้ ดูก่อนกัปปะ เมื่อบุคคลรู้เห็นอยู่อย่างนี้แล จึงจะไม่มีอหังการ มมังการ และมานานุสัยในกายที่มีวิญญาณนี้และในนิมิตทั้งปวงภายนอก”