พระสุตตันตปิฎก มัชฌิมนิกาย · เทวทหวรรค
๓. กินติสูตร เล่ม ๑๔
Text layerBuddha’s wordsItems ๔๒–๕๐ (Royal Thai)3/10 in เทวทหวรรค4 editionsThis collection answers by quoting only — the text as each edition has it, never summarised, interpreted, or scored for reliability
พระสุตตันตปิฎก มัชฌิมนิกาย อุปริปัณณาสก์ เทวทหวรรค กินติสูตร (Royal Thai Volume 14 · Mahachula Volume 14 · Mahamakut Volume 22 · Chaloem Phrakiat Volume 14)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙), vol. 14, pp. 47–54
๓. กินติสูตร ว่าด้วยมีความคิดอย่างไรในพระศาสดา
พระโอวาทเรื่องความสามัคคี
{๔๒} [๓๔] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้
สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ ไพรสณฑ์อันเป็นที่บวงสรวงพลีกรรม ใกล้พระนครกุสินารา สมัยนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า{๔๓} “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พวกเธอมีความสงสัยในตัวเราบ้างไหมว่า ‘พระสมณโคดมแสดงธรรมเพราะเหตุจีวร เพราะเหตุบิณฑบาต เพราะเหตุเสนาสนะ หรือว่าเพราะเหตุหวังสุขในภพน้อยภพใหญ่ด้วยอาการนี้”ภิกษุเหล่านั้นทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พวกข้าพระองค์ไม่มีความสงสัยในพระผู้มีพระภาคเจ้าอย่างนี้เลยว่า ‘พระสมณโคดมทรงแสดงธรรมเพราะเหตุจีวร
เพราะเหตุบิณฑบาต เพราะเหตุเสนาสนะ หรือว่าเพราะเหตุหวังสุขในภพน้อยภพใหญ่ด้วยอาการนี้”“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เป็นอันว่าพวกเธอไม่มีความสงสัยในตัวเราอย่างนี้เลยว่า ‘พระสมณโคดมทรงแสดงธรรมเพราะเหตุจีวร เพราะเหตุบิณฑบาต เพราะเหตุเสนาสนะ หรือว่าเพราะเหตุหวังสุขในภพน้อยภพใหญ่ด้วยอาการนี้’ ถ้าเช่นนั้น พวกเธอมีความคิดในตัวเราอย่างไรเล่า”“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พวกข้าพระองค์มีความคิดในพระผู้มีพระภาคเจ้าอย่างนี้ว่า ‘พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงเอ็นดู ทรงแสวงหาประโยชน์เกื้อกูล ทรงอาศัยความอนุเคราะห์แสดงธรรม”
{๔๔} “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เป็นอันว่าพวกเธอมีความคิดในตัวเราอย่างนี้
ว่า‘พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงเอ็นดู ทรงแสวงหาประโยชน์เกื้อกูล ทรงอาศัยความอนุเคราะห์แสดงธรรม
[๓๕] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้นแล ธรรมเหล่าใดอันเราแสดงแล้วแก่เธอทั้งหลายด้วยความรู้ยิ่ง คือ สติปัฏฐาน ๔ สัมมัปปธาน ๔ อิทธิบาท ๔ อินทรีย์ ๕ พละ ๕ โพชฌงค์ ๗ อริยมรรคมีองค์ ๘ เธอทั้งปวงพึงสามัคคีกัน ชื่นชมต่อกัน ไม่ทุ่มเถียงกัน ตั้งใจศึกษาในธรรมเหล่านั้นเถิด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็เมื่อพวกเธอสามัคคีกัน ชื่นชมต่อกัน ไม่ทุ่มเถียงกัน ตั้งใจศึกษาในธรรมเหล่านั้นอยู่ จะพึงมีภิกษุสักสองรูปผู้กล่าวต่างกันในอภิธรรม
{๔๕} ถ้าพวกเธอมีความเห็นในภิกษุสองรูปนั้นอย่างนี้ว่า ‘ท่านทั้งสองนี้แลมีวาทะต่างกันโดยอรรถและต่างกันโดยพยัญชนะ’ พวกเธอสำคัญภิกษุรูปใดในสองรูปนั้นว่าจะเป็นผู้ว่าได้ง่ายกว่า ก็พึงเข้าไปหาภิกษุรูปนั้นแล้วกล่าว อย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้มีอายุทั้งสองแลมีวาทะต่างกันโดยอรรถและโดยพยัญชนะ ขอท่านโปรดทราบความต่างกันนี้นั้นแม้โดยอาการที่ต่างกันโดยอรรถและโดยพยัญชนะ ท่านผู้มีอายุทั้งสองอย่าถึงกับต้องวิวาทกันเลย’ ต่อจากนั้น พวกเธอสำคัญภิกษุรูปใดบรรดาภิกษุอื่นๆที่เป็นพวกเดียวกันว่าจะเป็นผู้ว่าได้ง่ายกว่า ก็พึงเข้าไปหาภิกษุรูปนั้นแล้วกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้มีอายุทั้งสองแลมีวาทะ ต่างกันโดยอรรถและโดยพยัญชนะ ขอท่านโปรดทราบความต่างกันนี้นั้น แม้โดยอาการที่ต่างกันโดยอรรถและโดยพยัญชนะ ท่านผู้มีอายุทั้งสองอย่าถึงกับต้องวิวาทกันเลย’ ด้วยประการนี้ พวกเธอพึงจำข้อที่ภิกษุทั้งสองนั้นถือผิดโดยเป็นข้อที่ผิดไว้ ครั้นจำได้แล้ว ข้อใดเป็นธรรมเป็นวินัย พึงกล่าวข้อนั้น
- ๑ธรรมทั้ง ๓๗ ประการมีสติปัฏฐาน ๔ เป็นต้นนี้เรียกว่า โพธิปักขิยธรรม ธรรมอันเป็นฝักฝ่ายแห่งความตรัสรู้ คือ เกื้อกูลแก่การตรัสรู้ (นัย ม.อุ.อ. ๑๘)
- ๒อภิธรรม ธรรมอันประเสริฐยิ่ง ในที่นี้หมายถึงโพธิปักขิยธรรม ๓๗ ประการ (ม.อุ.อ. ๑๙)
{๔๖} [๓๖] ถ้าพวกเธอมีความเห็นในภิกษุสองรูปนั้นอย่างนี้ว่า ‘ท่านทั้งสองนี้แลมีวาทะต่างกันก็แต่โดยอรรถ ย่อมลงกันได้โดยพยัญชนะ’ พวกเธอสำคัญภิกษุรูปใดในสองรูปนั้นว่าจะเป็นผู้ว่าได้ง่ายกว่าก็พึงเข้าไปหาภิกษุรูปนั้นแล้วกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้มีอายุทั้งสองแลมีวาทะต่างกันก็แต่โดยอรรถ ย่อมลงกันได้โดยพยัญชนะ ขอท่านโปรดทราบความต่างกันนี้นั้น แม้โดยอาการที่ต่างกันแต่โดยอรรถ ลงกันได้โดยพยัญชนะ ท่านผู้มีอายุทั้งสองอย่าถึงกับต้องวิวาทกันเลย’ ต่อจากนั้น พวกเธอสำคัญภิกษุรูปใดบรรดาภิกษุอื่นๆ ที่เป็นพวกเดียวกันว่าจะเป็นผู้ว่าได้ง่ายกว่า พึงเข้าไปหาภิกษุรูปนั้นแล้วกล่าวอย่างนี้ว่า
‘ท่านผู้มีอายุทั้งสองแลมีวาทะต่างกันก็แต่โดยอรรถ ลงกันได้โดยพยัญชนะ ขอท่านโปรดทราบความต่างกันนี้นั้นแม้โดยอาการที่ต่างกันแต่โดยอรรถ ลงกันได้โดยพยัญชนะ ท่านผู้มีอายุทั้งสองอย่าถึงกับต้องวิวาทกันเลย’ ด้วยประการนี้ พวกเธอพึงจำข้อที่ภิกษุทั้งสองนั้นถือผิด โดยเป็นข้อที่ผิด และจำข้อที่ภิกษุทั้งสองนั้นถือถูกโดยเป็นข้อที่ถูกไว้ ครั้นจำได้แล้ว ข้อใดเป็นธรรมเป็นวินัย พึงกล่าวข้อนั้น{๔๗} [๓๗] ถ้าพวกเธอมีความเห็นในภิกษุสองรูปนั้นอย่างนี้ว่า ‘ท่านทั้งสองนี้แลมีวาทะลงกันได้โดยอรรถ ยังต่างกันแต่โดยพยัญชนะ’ พวกเธอสำคัญภิกษุรูปใดในสองรูปนั้นว่าจะเป็นผู้ว่าได้ง่ายกว่า ก็พึงเข้าไปหาภิกษุรูปนั้นแล้วกล่าวอย่างนี้ว่า
‘ท่านผู้มีอายุทั้งสองแลมีวาทะลงกันได้โดยอรรถ ยังต่างกันแต่โดยพยัญชนะ ขอท่านโปรดทราบความต่างกันนี้นั้นแม้โดยอาการที่ลงกันได้โดยอรรถ ต่างกันแต่โดยพยัญชนะ ก็เรื่องพยัญชนะนี้เป็นเรื่องเล็กน้อย ท่านผู้มีอายุทั้งสองอย่าถึงกับต้องวิวาทกันในเรื่องเล็กน้อยเลย’ ต่อจากนั้น พวกเธอสำคัญภิกษุรูปใดบรรดาภิกษุอื่นๆ ที่เป็นพวกเดียวกันว่าจะเป็นผู้ว่าได้ง่ายกว่า พึงเข้าไปหาภิกษุรูปนั้นแล้วกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้มีอายุทั้งสองแลมีวาทะลงกันได้โดยอรรถ ต่างกันแต่โดยพยัญชนะ ขอท่าน
โปรดทราบความต่างกันนี้นั้นแม้โดยอาการที่ลงกันได้โดยอรรถ ต่างกันแต่โดยพยัญชนะ ก็เรื่องพยัญชนะนี้เป็นเรื่องเล็กน้อย ท่านผู้มีอายุทั้งสองอย่าถึงกับต้องวิวาทกันในเรื่องเล็กน้อยเลย’ ด้วยประการนี้ พวกเธอพึงจำข้อที่ภิกษุทั้งสองนั้นถือถูกโดยเป็นข้อที่ถูกไว้ และจำข้อที่ภิกษุทั้งสองนั้นถือผิดโดยเป็นข้อที่ผิดไว้ ครั้นจำได้แล้ว ข้อใดเป็นธรรมเป็นวินัย พึงกล่าวข้อนั้น
{๔๘} [๓๘] ถ้าพวกเธอมีความเห็นในภิกษุสองรูปนั้นอย่างนี้ว่า ‘ท่านทั้งสองนี้แลมีวาทะสมกันลงกันทั้งโดยอรรถและโดยพยัญชนะ’ พวกเธอสำคัญภิกษุรูปใดในสองรูปนั้นว่าจะเป็นผู้ว่าได้ง่ายกว่ากัน ก็พึงเข้าไปหาภิกษุรูปนั้นแล้วกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้มีอายุทั้งสองแลมีวาทะสมกันลงกันทั้งโดยอรรถ และพยัญชนะ ขอท่านโปรดทราบความข้อนี้นั้นแม้โดยอาการที่สมกันลงกันได้ทั้งโดยอรรถและโดยพยัญชนะ ท่านผู้มีอายุทั้งสองอย่าถึงกับต้องวิวาทกันเลย’ ต่อจากนั้น พวกเธอสำคัญภิกษุรูปใดบรรดาภิกษุอื่นๆ ที่เป็นพวกเดียวกันว่าจะเป็นผู้ว่าได้ง่ายกว่า พึงเข้าไปหาภิกษุรูปนั้นแล้ว กล่าวอย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้มีอายุทั้งสองแลมีวาทะสมกันลงกันทั้งโดยอรรถและโดยพยัญชนะ
ขอท่านโปรดทราบข้อนี้นั้นแม้โดยอาการที่สมกันลงกันได้ทั้งโดยอรรถและโดยพยัญชนะ ท่านผู้มีอายุทั้งสองอย่าถึงกับต้องวิวาทกันเลย’ ด้วยประการนี้ พวกเธอพึงจำข้อที่ภิกษุทั้งสองนั้นถือถูกโดยเป็นข้อที่ถูกไว้ ครั้นจำได้แล้ว ข้อใดเป็นธรรมเป็นวินัย พึงกล่าวข้อนั้น{๔๙} [๓๙] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็เมื่อพวกเธอนั้นสามัคคีกัน ชื่นชมต่อกัน ไม่ทุ่มเถียงกัน ตั้งใจศึกษาอยู่ จะพึงมีภิกษุรูปใดรูปหนึ่งต้องอาบัติ คือ ล่วงละเมิดพระบัญญัติ พวกเธออย่าเพิ่งกล่าวหาภิกษุรูปนั้นด้วยข้อกล่าวหา พึงใคร่ครวญบุคคลก่อนว่า ‘ด้วยอาการนี้ความไม่ลำบากจักมีแก่เรา และบุคคลผู้ต้องอาบัติก็จักไม่ถูกรังแก เพราะบุคคลผู้ต้องอาบัติเป็นคนไม่มักโกรธ ไม่ผูกโกรธไว้ ไม่มีทิฏฐิมั่นคง คลายได้ง่าย และเราอาจที่จะให้เขาออกจากอกุศล ดำรงอยู่ในกุศลได้’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าพวกเธอมีความเห็น อย่างนี้ ก็ควรพูด
อนึ่ง ถ้าพวกเธอมีความเห็นอย่างนี้ว่า ‘ความไม่ลำบากจักมีแก่เรา แต่บุคคลผู้ต้องอาบัติจักถูกทำร้าย เพราะบุคคลผู้ต้องอาบัติเป็นคนมักโกรธ มักผูกโกรธไว้ มีทิฏฐิมั่นคง แต่คลายได้ง่าย และเราอาจที่จะให้เขาออกจากอกุศล ดำรงอยู่ในกุศลได้ ก็เรื่องการรังแกบุคคลผู้ต้องอาบัตินี้เป็นเรื่องเล็กน้อย ส่วนเรื่องที่เราอาจที่จะให้เขาออกจากอกุศล ดำรงอยู่ในกุศลนั่นแลเป็นเรื่องใหญ่กว่า’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าพวกเธอมีความเห็นอย่างนี้ ก็ควรพูดอนึ่ง ถ้าพวกเธอมีความเห็นอย่างนี้ว่า ‘ความลำบากจักมีแก่เรา แต่บุคคลผู้ต้องอาบัติจักไม่ถูกรังแก เพราะบุคคลผู้ต้องอาบัติเป็นคนไม่มักโกรธ ไม่ผูกโกรธไว้
มีทิฏฐิมั่นคง แต่คลายได้ง่าย และเราอาจที่จะให้เขาออกจากอกุศล ดำรงอยูในกุศลได้ ก็เรื่องความลำบากของเราเป็นเรื่องเล็กน้อย ส่วนเรื่องที่เราอาจที่จะให้เขาออกจากอกุศล ดำรงอยู่ในกุศลนั่นแลเป็นเรื่องใหญ่กว่า’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าพวกเธอมีความเห็นอย่างนี้ ก็ควรพูดอนึ่ง ถ้าพวกเธอมีความเห็นอย่างนี้ว่า ‘ความลำบากจักมีแก่เรา และบุคคลผู้ต้องอาบัติจักถูกรังแก เพราะบุคคลผู้ต้องอาบัติเป็นคนมักโกรธมักผูกโกรธไว้ มีทิฏฐิมั่นคง ทั้งคลายได้ยาก แต่เราอาจที่จะให้เขาออกจากอกุศล ดำรงอยู่ในกุศลได้ ก็เรื่องความลำบากของเราและการถูกรังแกของบุคคลผู้ต้องอาบัตินี้เป็นเรื่องเล็กน้อย ส่วนเรื่องที่เราอาจที่จะให้เขาออกจากอกุศล ดำรงอยู่ในกุศลนั่นแลเป็นเรื่องใหญ่กว่า’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าพวกเธอมีความเห็นอย่างนี้ ก็ควรพูดอนึ่ง ถ้าพวกเธอมีความเห็นอย่างนี้ว่า ‘ความลำบากจักมีแก่เรา และบุคคลผู้ต้องอาบัติจักถูกรังแก เพราะบุคคลผู้ต้องอาบัติเป็นคนมักโกรธมัก ผูกโกรธไว้ มีทิฏฐิมั่นคง ทั้งคลายได้ยาก ทั้งเราก็ไม่อาจที่จะให้เขาออกจากอกุศล ดำรงอยู่ในกุศลได้’ พวกเธอก็อย่ามองข้ามอุเบกขา ในบุคคลเช่นนี้
- ๑อย่ามองข้ามอุเบกขา หมายถึงพึงทำอุเบกขาให้เกิด หรือพึงวางเฉยเสียฺ (ม.อุ.อ. ๒๐)
{๕๐} [๔๐] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็เมื่อพวกเธอนั้นสามัคคีกัน ชื่นชมต่อกัน ไม่ทุ่มเถียงกัน ตั้งใจศึกษาอยู่ จะพึงเกิดการพูดยุแหย่กัน มีความเห็นแตกแยกกัน ผูกใจเจ็บต่อกัน ไม่พอใจกัน ไม่ยินดีต่อกันขึ้น บรรดาภิกษุที่เป็นพวกเดียวกันในที่นั้น พวกเธอสำคัญภิกษุรูปใดว่าจะเป็นผู้ว่าได้ง่ายกว่า ก็พึงเข้าไปหาภิกษุรูปนั้นแล้วกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ดูก่อนท่านผู้มีอายุ การที่เมื่อพวกเราสามัคคีกัน ชื่นชมต่อกัน ไม่ทุ่มเถียงกัน ตั้งใจศึกษาอยู่ กลับเกิดการพูดยุแหย่กัน มีความเห็นแตกแยกกัน ผูกใจเจ็บต่อกัน ไม่พอใจกัน ไม่ยินดีต่อกันขึ้นนั้น พระสมณะเมื่อทรงทราบข้อนั้นเข้าก็จะทรงตำหนิเอาได้’
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้จะชี้แจงให้ถูกพึงชี้แจงอย่างนี้ว่า ‘ดูก่อนท่านผู้มีอายุ การที่เมื่อพวกเราสามัคคีกัน ชื่นชมต่อกัน ไม่ทุ่มเถียงกัน ตั้งใจศึกษาอยู่ กลับเกิดการพูดยุแหย่กัน มีความเห็นแตกแยกกัน ผูกใจเจ็บต่อกัน ไม่พอใจกัน ไม่ยินดีต่อกันขึ้นนั้น พระสมณะเมื่อทรงทราบเข้าก็จะทรงตำหนิเอาได้’ ก็ภิกษุอื่นยุ จะพึงถามเธอว่า ‘ดูก่อนท่านผู้มีอายุ ภิกษุไม่ละธรรมนี้แล้วจะพึงทำนิพพานให้แจ้งได้หรือ’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้จะตอบให้ถูกพึงตอบอย่างนี้ว่า ‘ดูก่อนท่านผู้มีอายุ ภิกษุไม่ละธรรมนี้แล้วจะพึงทำนิพพานให้แจ้งไม่ได้เลย’ต่อจากนั้น พวกเธอสำคัญภิกษุรูปใดบรรดาภิกษุอื่นๆ ที่เป็นพวกเดียวกันว่าจะเป็นผู้ว่าได้ง่าย ก็พึงเข้าไปหาภิกษุรูปนั้นแล้วกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ดูก่อนท่านผู้มีอายุ การที่เมื่อพวกเราสามัคคีกัน ชื่นชมต่อกัน ไม่ทุ่มเถียงกัน ตั้งใจศึกษาอยู่ กลับเกิดการพูดยุแหย่กัน มีความเห็นแตกแยกกัน ผูกใจเจ็บต่อกัน ไม่พอใจกัน ไม่ยินดีต่อกันขึ้นนั้น พระสมณะเมื่อทรงทราบเรื่องนี้ก็จะทรงตำหนิเอาได้’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้จะชี้แจงให้ถูกพึงชี้แจงอย่างนี้ว่า ‘ดูก่อนท่านผู้มีอายุ การที่เมื่อพวกเราสามัคคีกัน ชื่นชมต่อกัน ไม่ทุ่มเถียงกัน ตั้งใจศึกษาอยู่ กลับเกิดการพูดยุแหย่กัน มีความ
- ๑พระสมณะ ในที่นี้หมายถึงพระศาสดาสัมมาสัมพุทธเจ้า (นัย ม.อุ.อ. ๒๐)
เห็นแตกแยกกัน ผูกใจเจ็บต่อกัน ไม่พอใจกัน ไม่ยินดีต่อกันขึ้นนั้น พระสมณะเมื่อทรงทราบเรื่องนี้ก็จะทรงตำหนิเอาได้’ ก็ภิกษุอื่นๆ จะพึงถาม เธอว่า ‘ดูก่อนท่านผู้มีอายุ ภิกษุไม่ละธรรมนี้แล้วจะพึงทำนิพพานให้แจ้งได้หรือ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้จะตอบให้ถูกพึงตอบอย่างนี้ว่า ‘ดูก่อนท่านผู้มีอายุ ภิกษุไม่ละธรรมนี้แล้วจะพึงทำนิพพานให้แจ้งไม่ได้เลย’
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าภิกษุอื่นๆ พึงถามเธออย่างนี้ว่า ‘ท่านให้ภิกษุเหล่านี้ของพวกเราออกจากอกุศล ดำรงอยู่ในกุศลแล้วหรือ’ ภิกษุผู้จะตอบให้ถูกพึงตอบอย่างนี้ว่า ‘ดูก่อนท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนี้ข้าพเจ้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงธรรมแก่ข้าพเจ้า ข้าพเจ้าฟังธรรมของพระองค์แล้วได้กล่าวแก่ภิกษุเหล่านั้น ภิกษุเหล่านั้นฟังธรรมแล้วออกจากอกุศล ดำรงอยู่ในกุศลแล้ว’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเมื่อ ตอบอย่างนี้แล ชื่อว่าไม่ยกตน ไม่ข่มผู้อื่น ตอบธรรมสมควรแก่ธรรมด้วย ทั้งการกล่าวก่อนและการกล่าวตามกันอันชอบด้วยเหตุ ย่อมไม่ถึงฐานะที่น่าตำหนิอะไร”พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสพระภาษิตนี้แล้ว ภิกษุเหล่านั้นยินดีชื่นชมพระภาษิตของพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วแล
จบ กินติสูตรที่ ๓
๔. สามคามสูตร
ว่าด้วยเหตุการณ์ที่บ้านสามคาม
ปรารภการแตกแยกของพวกนิครนถ์
{๕๑} [๔๑] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้
สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ หมู่บ้านสามคาม ในแคว้นสักกะ ก็สมัยนั้นแล นิครนถ์นาฏบุตรถึงแก่กรรมที่เมืองปาวาได้ไม่นานนัก เพราะการถึงแก่กรรมของนิครนถ์นาฏบุตรนั้น พวกนิครนถ์ได้แตกกัน เกิดแยกกันเป็นสองพวก เกิดบาดหมางกัน เกิดทะเลาะวิวาทกันขึ้น พูดจาทิ่มแทงกันอยู่ว่า “ท่านไม่รู้ทั่วถึงธรรมวินัยนี้ ข้าพเจ้าสิรู้ทั่วถึงธรรมวินัยนี้ ท่านจักรู้ทั่วถึงธรรมวินัยนี้ได้อย่างไร ท่านปฏิบัติผิด ข้าพเจ้าสิปฏิบัติถูก ถ้อยคำของข้าพเจ้าเป็นประโยชน์ ของท่านไม่เป็นประโยชน์ คำที่ควรจะกล่าวก่อนท่านกลับกล่าวภายหลัง คำที่ควรจะกล่าวภายหลังท่านกลับกล่าวก่อน ข้อที่ท่านเคยช่ำชองมาบัดนี้กลับผันแปรไปแล้ว ข้าพเจ้าจับผิดวาทะของท่านได้แล้ว ข้าพเจ้าข่มท่านได้แล้ว ท่านจงเที่ยวไปเพื่อปลดเปลื้องวาทะ หรือจงแก้ไขเสีย ถ้าสามารถ”
- ๑สาเหตุที่พวกสาวกนิครนถ์นาฏบุตรแตกแยกกัน อรรถกถากล่าวไว้ดังนี้ ความจริง นิครนถ์นาฏบุตรอาศัยอยู่เมืองนาลันทา แต่ไปถึงแก่กรรมที่เมืองปาวา เพราะไดัฟังคฤหบดีผู้เป็นอริยบุคคลชื่อว่าอุบาลีกล่าวสดุดีพระพุทธคุณแล้วกระอักเลือดออกมา {ดูความพิสดารในอุปาลิวาท สูตร ม.ม. (แปล) ๑๓/๕๖-๗๗/๖๔-๘๗} เหล่าสาวกจึงช่วยพาไปเมืองปาวา แล้วถึงแก่กรรม ณ เมืองปาวานั้น ก่อนจะถึงแก่กรรม นิครนถ์นาฏบุตรมีสามัญสำนึกว่า ‘ลัทธิของเราไม่สามารถ นำผู้ปฏิบัติพ้นทุกข์ได้ เป็นลัทธิไร้สาระ เราได้รับความพินาศก่อนแล้ว ก็ขออย่าให้ชนที่เหลือตกไปอยู่ในอบายภูมิเลย ทางที่ดี เราไม่ควรให้สาวกสองคนหรือสองพวกเรียนลัทธิของเราในหลักการเดียวกัน เมื่อเราล่วงลับไป พวกเขาจักได้วิวาทกัน แล้วพระบรมศาสดาพุทธเจ้าจัก ทรงอาศัยข้อวิวาทนั้นแสดงธรรมโปรด ซึ่งนั้นจะเป็นเหตุให้พวกเขาได้รับรู้อานุภาพอันยิ่งใหญ่แห่งศาสนธรรมในพระพุทธศาสนา’ จึงดำเนินการดังที่คิด โดยบอกหลักลัทธิแก่สาวกคนหนึ่งว่าเป็นสัสสตวาท บอกอีกคนหนึ่งว่าเป็นอุจเฉทวาท เมื่อเขาถึงแก่กรรมไป เหล่าสาวกของเขาจึงได้แตกแยกเป็นสองพวกเช่นนี้ (ม.อุ.อ. ๒๒-๒๓, ที.ปา.อ. ๙๕)
End of ๓. กินติสูตร