๗. ปิยชาติกสูตร เล่ม ๑๓

๗. ปิยชาติกสูตร

ว่าด้วยสิ่งเป็นที่รัก

ลูกชายของคฤหบดีตาย

{๕๓๕}[๓๕๓] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ก็โดยสมัยนั้นแล ลูกชายคน เดียวของคฤหบดีผู้หนึ่งซึ่งเป็นที่รักที่ชอบใจได้ตายไป เพราะการตายของลูกชายคนเดียวนั้น คฤหบดีนั้นการงานก็ไม่อยากจะทำ อาหารก็ไม่อยากจะกิน เฝ้า แต่แวะเวียนไปยังป่าช้าแล้วคร่ำครวญถึงลูกคนนั้นว่า “ลูกเอกอยู่ไหน ลูกเอก อยู่ไหน” ดังนี้ ต่อมา คฤหบดีนั้นได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถีงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง{๕๓๖} พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสกะคฤหบดีผู้นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่งนั้นว่า “ดูก่อนคฤหบดี จิตใจของท่านไม่อยู่กับเนื้อกับตัวเสียแล้ว ท่านมีเนื้อตัว เปลี่ยนแปลงไป”

คฤหบดีนั้นกราบทูลว่า“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ทำไมข้าพระองค์จะไม่มีเนื้อตัวเปลี่ยนแปลงไปเล่า เพราะว่า ลูกชายคนเดียวซึ่งเป็นที่รักที่ชอบใจ ของข้าพระองค์ตายไป เพราะการตายของลูกชายคนเดียวนั้น ข้าพระองค์ การงานก็ไม่อยากจะทำ อาหารก็ไม่อยากจะกิน เฝ้าแต่แวะเวียนไปยังป่าช้า แล้วคร่ำครวญถึงลูกนั้นว่า ‘ลูกเอกอยู่ไหน ลูกเอกอยู่ไหน’ ดังนี้”

“ดูก่อนคฤหบดี ข้อนี้เป็นอย่างนั้น ดูก่อนคฤหบดี ข้อนี้เป็นอย่างนั้น เพราะว่าโสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาสย่อมเกิดแต่ของรัก มีมาแต่ของรัก”

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้อที่ว่าโสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาสย่อมเกิดแต่ของรัก มีมาแต่ของรักนั้น จักเป็นอย่างนั้นได้อย่างไร ข้า แต่พระองค์ผู้เจริญ ความจริง ความยินดีและความโสมนัสย่อมเกิดแต่ของรัก มีมาแต่ของรักต่างหาก”

ครั้งนั้นแล คฤหบดีนั้นไม่ยินดี ไม่คัดค้านพระภาษิตของพระผู้มีพระภาคเจ้า ลุกจากที่นั่งแล้วหลีกไป

{๕๓๗}[๓๕๔] ก็สมัยนั้นแล นักเลงสะกาเป็นอันมากเล่นสะกากันอยู่ในทีไม่ ไกลพระผู้มีพระภาคเจ้า จึงคฤหบดีนั้นได้เข้าไปหานักเลงสะกาเหล่านั้นแล้ว ได้กล่าวกะนักเลงสะกาเหล่านั้นว่า “ดูก่อนท่านผู้เจริญทั้งหลาย ข้าพเจ้าขอโอกาส ข้าพเจ้าได้เข้าไปเฝ้าพระสมณโคดมถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ถวายบังคมพระสมณโคดมแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง พระสมณโคดมได้ตรัสกะ ข้าพเจ้าผู้นั่งเรียบร้อยแล้วว่า ‘ดูก่อนคฤหบดี จิตใจของท่านไม่อยู่กับเนื้อกับตัวเสียแล้ว ท่านมีเนื้อตัวเปลี่ยนแปลงไป, ดูก่อนท่านผู้เจริญทั้งหลาย เมื่อ พระสมณโคดมตรัสอย่างนี้แล้ว ข้าพเจ้าได้กราบทูลพระสมณโคดมว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ

ทำไมข้าพระองค์จะไม่มีเนื้อตัวเปลี่ยนแปลงไปเล่า เพราะว่า ลูกชายของข้าพระองค์ซึ่งเป็นที่รักที่ชอบใจได้ตายไปแล้ว เพราะการตายของลูกชายคนเดียวนั้น ข้าพระองค์การงานก็ไม่อยากจะทำ อาหารก็ไม่อยากจะกิน เฝ้าแต่แวะเวียนไปยังป่าช้าแล้วคร่ำครวญถึงลูกคนนั้นว่า ‘ลูกเอกอยู่ไหน ลูกเอกอยู่ไหน’ ดังนี้ เมื่อข้าพเจ้าทูลอย่างนี้แล้ว พระสมณโคดมได้ตรัสว่า ‘ดูก่อนคฤหบดี ข้อนี้เป็นอย่างนั้น ดูก่อนคฤหบดี ข้อนี้เป็นอย่างนั้น เพราะว่าโสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาสย่อมเกิดแต่ของรัก มีมาแต่ของรัก’ เมื่อพระสมณโคดมตรัสอย่างนี้แล้ว ข้าพเจ้าได้กราบทูลว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้อที่ว่า โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาส ย่อมเกิดแต่ของรัก มีมาแต่ของรักนั้น จักเป็นอย่างนั้นได้อย่างไร ข้าแต่

พระองค์ผู้เจริญ ความจริง ความยินดีและความโสมนัสย่อมเกิดแต่ของรัก มีมาแต่ของรักต่างหาก’ ดูก่อนท่านผู้เจริญทั้งหลาย ครั้งนั้น ข้าพเจ้ามิได้ยินดี มิได้คัดค้านภาษิตของพระสมณโคดม ลุกจากที่นั่งแล้วจากมา”

นักเลงสะกาเหล่านั้นได้กล่าวว่า“ดูก่อนคฤหบดี ข้อนี้เป็นอย่างนั้น ดูก่อนคฤหบดี ข้อนี้เป็นอย่างนั้น เพราะว่า ความยินดีและความโสมนัส ย่อมเกิดแต่ของรัก มีมาแต่ของรัก ครั้งนั้นแล คฤหบดีนั้นคิดว่า “ความเห็นของเราตรงกันกับนักเลงสะกาทั้งหลาย’’ ดังนี้แล้วหลีกไป

ครั้งนั้นแล เรื่องที่พูดกันนี้ได้แพร่เข้าไปถึงพระราชสำนักโดยลำดับ

ทุกข์ย่อมเกิดแต่ของรัก

{๕๓๘}[๓๕๕] ครั้งนั้นแล พระเจ้าปเสนทิโกศลได้ตรัสเรียกพระนางมัลลิกา เทวีมาแล้วตรัสว่า “ดูก่อนแม่มัลลิกา คำว่า ‘โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาสย่อมเกิดแต่ของรัก มีมาแต่ของรัก’ นี้พระสมณโคดมของเธอ ตรัสไว้หรือ” พระนางมัลลิกาเทวีกราบทูลว่า“ข้าแต่พระมหาราช ถ้า คำนั้นพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสจริง คำนั้นก็เป็นอย่างนั้น เพคะ”

“ก็แม่นางมัลลิกานี้เอาแต่ชื่นชมยินดีตามพระดำรัสที่พระสมณโคดม ตรัสเท่านั้นว่า ‘ข้าแต่พระมหาราช ถ้าคำนั้นพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสจริง คำ นั้นก็เป็นอย่างนั้น เพคะ’ ดูก่อนแม่มัลลิกา ลูกศิษย์เฝ้าแต่ชื่นชมยินดีตามคำที่อาจารย์กล่าวว่า ‘ข้อนี้เป็นอย่างนั้น ท่านอาจารย์ ข้อนี้เป็นอย่างนั้น ท่าน อาจารย์ ฉันใด แม่มัลลิกาก็ฉันนั้นเหมือนกัน เฝ้าแต่ชื่นชมยินดีตาม พระดำรัสที่พระสมณโคดมตรัสเท่านั้นว่า ‘ข้าแต่พระมหาราช ถ้าคำนั้นพระ ผู้มีพระภาคเจ้าตรัสจริง คำนั้นก็เป็นอย่างนั้น’ ดูก่อนแม่มัลลิกา เธอจงหลบหน้าไปเสีย เธอจงหายไปเสีย”{ 539}ครั้งนั้นแล พระนางมัลลิกาเทวีตรัสเรียกนาฬิชังฆพราหมณ์มาตรัสว่า “มาที่แน่ะ ท่านพราหมณ์ ขอท่านจงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ

ครั้นแล้วถวายบังคมพระบาททั้งสองของพระองค์ด้วยเศียรเกล้า แล้วทูลถาม ถึงความมีพระอาพาธน้อย มีพระโรคเบาบาง ทรงกระปรี้กระเปร่า มีพระกำลัง ทรงพระสำราญตามคำของฉันว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระนางมัลลิกาเทวี ขอถวายบังคมพระบาททั้งสองของพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยเศียรเกล้า ทูลถาม ถึงความมีพระอาพาธน้อย มีพระโรคเบาบาง ทรงกระปรี้กระเปร่า มีพระกำลังทรงพระสำราญ” และจงทูลถามอย่างนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระวาจา ว่า ‘โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาสย่อมเกิดแต่ของรัก มีมา แต่ของรัก, ดังนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสจริงหรือ, พระผู้มีพระภาคเจ้าทรง พยากรณ์แก่ท่านอย่างไร ท่านพึงกำหนดพระดำรัสนั้นเอาไว้ให้ดีแล้วมาบอกฉัน

ธรรมดาพระตถาคตทั้งหลายย่อมตรัสไม่ผิดพลาด”นาฬิชังฆพราหมณ์รับพระราชเสาวนีย์พระนางมัลลิกาแล้วได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้ว ได้กราบทูลว่า “ข้าแต่พระโคดม พระนางมัลลิกาเทวีขอถวายบังคมพระบาท ทั้งสองของท่านพระโคดมด้วยเศียรเกล้า ทูลถามถึงความมีพระอาพาธน้อย มีพระโรคเบาบาง ทรงกระปรี้กระเปร่า มีพระกำลัง ทรงพระสำราญ และ รับสั่งให้ทูลถามอย่างนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระวาจานี้ว่า ‘โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาสย่อมเกิดแต่ของรัก มีมาแต่ของรัก, ดังนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสจริงหรือ”[๓๕๖] พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า “ดูก่อนพราหมณ์ ข้อนี้เป็นอย่างนั้น เพราะว่า โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาสย่อมเกิด แต่ของรัก มีมาแต่ของรัก ดูก่อนพราหมณ์ ข้อที่ว่า ‘โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาสย่อมเกิดแต่ของรัก มีมาแต่ของรักได้อย่างไร, นี้ท่าน พึงทราบด้วยบรรยายดังต่อไปนี้

{๕๔๐}ดูก่อนพราหมณ์ เรื่องเคยมีมาแล้ว ในพระนครสาวัตถีนี้แล มารดาของหญิงคนหนึ่งได้ตายไป เพราะการตายของมารดานั้น หญิงคนนั้นก็กลายเป็นบ้า มีจิตฟุ้งซ่าน เดินออกจากถนนนี้ไปสู่ถนนนั้น ออกจากตรอกนี้ไปสู่ตรอกนั้น แล้วได้ถามอย่างนี้ว่า ‘ท่านทั้งหลายได้พบแม่ของฉันบ้างไหม ท่าน ทั้งหลายได้พบแม่ของฉันบ้างไหม, ดูก่อนพราหมณ์ ข้อที่ว่า ‘โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาส ย่อมเกิดแต่ของรัก มีมาแต่ของรักได้อย่างไร, นี้ ท่านพึงทราบด้วยบรรยายแม้นี้ดูก่อนพราหมณ์ เรื่องเคยมีมาแล้ว ในพระนครสาวัตถีนี้แล บิดาของหญิงคนหนึ่งได้ตายไป... พี่น้องชาย... พี่น้องหญิง... บุตร... ธิดา...

สามีของ หญิงคนหนึ่งได้ตายไป เพราะการตายของสามีนั้น หญิงคนนั้นก็กลายเป็นบ้า มีจิตฟุ้งซ่าน เดินออกจากถนนนี้ไปสู่ถนนนั้น ออกจากตรอกนี้ไปสู่ตรอกนั้น แล้วได้ถามอย่างนี้ว่า ‘ท่านทั้งหลายได้พบสามีของฉันบ้างไหม ท่านทั้งหลาย ได้พบสามีของฉันบ้างไหม’ ดูก่อนพราหมณ์ ข้อที่ว่า ‘โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาสย่อมเกิดแต่ของรัก มีมาแต่ของรักได้อย่างไร, นี้ท่านพึงทราบด้วยบรรยายแม้นี้{๕๔๑}ดูก่อนพราหมณ์ เรื่องเคยมีมาแล้ว ในพระนครสาวัตถีนี้แล มารดาของชายคนหนึ่งได้ตายไป ' เพราะการตายของมารดานั้น ชายคนนั้นก็กลายเป็นบ้า มีจิตฟุ้งซ่าน เดินออกจากถนนนี้ไปสู่ถนนนั้น ออกจากตรอกนี้ไปสู่ตรอกนั้น แล้วได้ถามอย่างนี้ว่า ‘ท่านทั้งหลายได้พบแม่ของข้าพเจ้าบ้างไหม ท่านทั้งหลายได้พบแม่ของข้าพเจ้าบ้างไหม, ดูก่อนพราหมณ์ ข้อที่ว่า ‘โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาส ย่อมเกิดแต่ของรัก มีมาแต่ของรัก ได้อย่างไร, นี้ ท่านพึงทราบด้วยบรรยายแม้นี้ดูก่อนพราหมณ์ เรื่องเคยมีมาแล้ว ในพระนครสาวัตถีนี้แล บิดาของชายคนหนึ่งได้ตายไป ... พี่น้องชาย... พี่น้องหญิง... บุตร... ธิดา... ภรรยา

ของชายคนหนึ่งได้ตายไป เพราะการตายของภรรยานั้น ชายคนนั้นก็กลายเป็นบ้า มีจิตฟุ้งซ่าน เดินออกจากถนนนี้ไปสู่ถนนนั้น ออกจากตรอกนี้ไปสู่ตรอกนั้น แล้วได้ถามอย่างนี้ว่า ‘ท่านทั้งหลายได้พบภรรยาของข้าพเจ้าบ้างไหม ท่านทั้งหลายได้พบภรรยาของข้าพเจ้าบ้างไหม’ ดูก่อนพราหมณ์ ข้อที่ว่า ‘โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาสย่อมเกิดแต่ของรัก มีมาแต่ของรักได้อย่างไร’ นี้ท่านพึงทราบด้วยบรรยายแม้นี้

{๕๔๒}ดูก่อนพราหมณ์ เรื่องเคยมีมาแล้ว ในพระนครสาวัตถีนี้แล หญิงคนหนึ่งได้ไปยังตระกูลของญาติ พวกญาติของหญิงนั้นต้องการจะตัดขาดสามี ของนางแล้วยกนางให้แก่ชายอื่น แต่หญิงนั้นไม่ปรารถนาชายคนนั้น ครั้งนั้นแล หญิงนั้นได้บอกกะสามีว่า ‘ข้าแต่ลูกเจ้า พวกญาติของดิฉันต้องการจะ ตัดขาดท่านแล้วยกดิฉันให้แก่ชายอื่น แต่ดิฉันไม่ปรารถนาชายคนนั้น’ ครั้งนั้นแล ชายผู้เป็นสามีได้ตัดหญิงผู้เป็นภรรยานั้นออกเป็นสองท่อนแล้วฆ่าตัวตาย ตาม ด้วยความรักว่า ‘เราทั้งสองจักตายไปด้วยกัน’ ดูก่อนพราหมณ์ ข้อที่ว่า ‘โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัสและอุปายาสย่อมเกิดแต่ของรัก มีมาแต่ ของรักอย่างไร’ นี้ท่านพึงทราบด้วยบรรยายแม้นี้’’{๕๔๓}[๓๕๗] ลำดับนั้นแล นาฬิชังฆพราหมณ์ชื่นชมอนุโมทนาพระภาษิตของพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วลุกจากที่นั่ง ได้เข้าไปเฝ้าพระนางมัลลิกาเทวีถึงที่ ประทับ ครั้นแล้วได้กราบทูลถึงการที่ได้สนทนาปราศรัยกับพระผู้มีพระภาคเจ้า ทั้งหมดแก่พระนางมัลลิกาเทวี

ลำดับนั้นแล พระนางมัลลิกาเทวีได้เข้าไปเฝ้าพระเจ้าปเสนทิโกศลถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ทูลถามพระเจ้าปเสนทิโกศลว่า “ข้าแต่พระมหาราช ทูล กระหม่อมจะทรงเข้าพระทัยความข้อนั้นเป็นไฉน พระวชิรีกุมารีเป็นที่รักของทูลกระหม่อมใช่ไหม”

พระเจ้าปเสนทิโกศลตรัสตอบว่า “อย่างนั้น แม่มัลลิกา วชิรีกุมารี เป็นที่รักของฉัน”

“ข้าแต่พระมหาราช ทูลกระหม่อมจะทรงเข้าพระทัยความข้อนั้นเป็นไฉน เพราะเหตุที่พระวชิรีกุมารีจะต้องแปรผันเป็นอย่างอื่นไป โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาสจะพึงเกิดมีแก่ทูลกระหม่อมหรือไม่ เพคะ”“ดูก่อนแม่มัลลิกา เพราะเหตุที่วชิรีกุมารีจะต้องแปรผันเป็นอย่างอื่นไป แม้ชีวิตของฉันก็ต้องเป็นอย่างอื่นไปด้วย ไฉนโสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาสจักไม่เกิดแก่ฉันเล่า”“ข้าแต่พระมหาราช ข้อนี้แลที่พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงรู้ ผู้ทรงเห็นเป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงมุ่งหมาย จึงตรัสไว้ว่า โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาสย่อมเกิดแต่ของรัก มีมาแต่ของรัก’{๕๔๔}ข้าแต่พระมหาราช ทูลกระหม่อมจะทรงเข้าพระหัยความข้อนั้นเป็นไฉน พระนางวาสภขัตติยาเป็นที่รักของทูลกระหม่อมใช่ไหม เพคะ”

“อย่างนั้น แม่มัลลิกา พระนางวาสภขัตติยาเป็นที่รักของฉัน”

“ข้าแต่พระมหาราช เพราะเหตุที่พระนางวาสภขัตติยาจะต้องแปรผัน เป็นอย่างอื่นไป โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาสพึงเกิดขึ้นแก่ ทูลกระหม่อมหรือไม่ เพคะ”“ดูก่อนแม่มัลลิกา เพราะเหตุที่พระนางวาสภขัตติยาจะต้องแปรผันเป็นอย่างอื่นไป แม้ชีวิตของฉันก็ต้องเป็นอย่างอื่นไปด้วย ไฉนโสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาสจักไม่เกิดแก่ฉันเล่า”“ข้าแต่พระมหาราช ข้อนี้แลที่พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงรู้ผู้ทรงเห็นเป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงมุ่งหมาย จึงตรัสไว้ว่า ‘โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาสย่อมเกิดแต่ของรัก มีมาแต่ของรัก,{๕๔๕} ข้าแต่พระมหาราช ทูลกระหม่อมจะทรงเข้าพระทัยความข้อนั้นเป็นไฉน ท่านวิฑูฑภเสนาบดีเป็นที่รักของทูลกระหม่อมใช่ไหม เพคะ”

“อย่างนั้น แม่มัลลิกา วิฑูฑภเสนาบดีเป็นที่รักของฉัน”

“ข้าแต่พระมหาราช ทูลกระหม่อมจะทรงเข้าพระทัยความข้อนั้นเป็นไฉน เพราะเหตุที่ท่านวิฑูฑภเสนาบดีจะต้องแปรผันเป็นอย่างอื่นไป โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาสจะพึงเกิดแก่ทูลกระหม่อมหรือไม่ เพคะ”“ดูก่อนแม่มัลลิกา เพราะเหตุที่วิฑูฑภเสนาบดีจะต้องแปรผันเป็นอย่างอื่นไป แม้ชีวิตของฉันก็ต้องเป็นอย่างอื่นไปด้วย ไฉนโสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาสจักไม่เกิดแก่ฉันเล่า”“ข้าแต่พระมหาราช ข้อนี้แลที่พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงรู้ ผู้ทรงเห็น เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงมุ่งหมาย จึงตรัสไว้ว่า ‘โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส และอุปายาสย่อมเกิดแต่ของรัก มีมาแต่ของรัก’{๕๔๗} ข้าแต่พระมหาราช ทูลกระหม่อมจะทรงเข้าพระทัยความข้อนั้นเป็นไฉน หม่อมฉันเป็นที่รักของทูลกระหม่อมใช่ไหม เพคะ”

“อย่างนั้น แม่มัลลิกา เธอเป็นที่รักของฉัน”

“ข้าแต่พระมหาราช ทูลกระหม่อมจะทรงเข้าพระทัยความข้อนั้นเป็นไฉน เพราะเหตุที่หม่อมฉันจะต้องแปรผันเป็นอย่างอื่นไป โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาส จะพึงเกิดแก่ทูลกระหม่อมหรือไม่ เพคะ”“ดูก่อนแม่มัลลิกา เพราะเหตุที่เธอต้องแปรผันเป็นอย่างอื่นไป แม้ชีวิตของฉันก็ต้องเป็นอย่างอื่นไปด้วย ไฉนโสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาสจักไม่เกิดแก่ฉันเล่า”“ข้าแต่พระมหาราช ข้อนี้แลที่พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงรู้ ผู้ทรงเห็น เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงมุ่งหมาย จึงตรัสไว้ว่า ‘โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส และอุปายาสย่อมเกิดแต่ของที่รัก มีมาแต่ของที่รัก’

ข้าแต่พระมหาราช ทูลกระหม่อมจะทรงเข้าพระทัยความข้อนั้นเป็นไฉน แคว้นกาสีและแคว้นโกศลเป็นที่รักของทูลกระหม่อมใช่ไหม เพคะ”

“อย่างนั้น แม่มัลลิกา แคว้นกาสีและแคว้นโกศลเป็นที่รักของฉัน เพราะอานุภาพแห่งแคว้นกาสีและแคว้นโกศล เราจึงได้ใช้สอยแก่นจันทน์อันเกิดแต่ แคว้นกาสี ได้ทัดทรงดอกไม้ของหอมและเครื่องลูบไล้”“ข้าแต่พระมหาราช ทูลกระหม่อมจะทรงเข้าพระทัยความข้อนั้นเป็นไฉน เพราะเหตุที่แคว้นกาสีและแคว้นโกศลจะต้องแปรผันเป็นอย่างอื่นไป โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาสจะพึงเกิดแก่ทูลกระหม่อมหรือไม่ เพคะ”“ดูก่อนแม่มัลลิกา เพราะเหตุที่แคว้นกาสีและแคว้นโกศลจะต้องแปรผันเป็นอย่างอื่นไป แม้ชีวิตของฉันก็ต้องเป็นอย่างอื่นไปด้วย ไฉนโสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาสจักไม่เกิดแก่ฉัน”

“ข้าแต่พระมหาราช ข้อนี้แลที่พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงรู้ ผู้ทรงเห็น เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงมุ่งหมาย จึงตรัสไว้ว่า ‘โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส และอุปายาสย่อมเกิดแต่ของรัก มีมาแต่ของรัก’{๕๔๘}“น่าอัศจรรย์นัก แม่มัลลิกา น่าแปลกใจนัก แม่มัลลิกา ที่พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นทรงเห็นชัดเหมือนแทงตลอดด้วยพระปัญญา มานี่เถอะ แม่มัลลิกา ช่วยล้างมือให้ทีเกิด”

ครั้งนั้นแล พระเจ้าปเสนทิโกศลเสด็จลุกขึ้นจากพระอาสน์ ทรงพระภูษาเฉวียงพระอังสา ทรงประนมอัญชลีไปทางที่พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ แล้วทรงเปล่งพระอุทานว่า “ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคเจ้าอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น” ดังนี้สามครั้ง ฉะนี้แล

จบ ปิยชาติกสูตรที่ ๗

๘. พาหิติกสูตร

ว่าด้วยการถวายผ้าพาหิติกา

{๕๔๙}[๓๕๘] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นเป็นเวลาเช้า ท่าน พระอานนท์ครองอันตรวาสกแล้วถือบาตรจีวรเข้าไปบิณฑบาตยังพระนครสาวัตถี ครั้นเที่ยวบิณฑบาตในพระนครสาวัตถี กลับจากบิณฑบาตหลังจาก ฉันภัตตาหารแล้ว ได้เข้าไปยังปุพพาราม ณ ปราสาทของนางวิสาขา มิคารมารดาเพื่อพักผ่อนกลางวัน

พระเจ้าปเสนทิโกศลทรงสนทนาธรรมกับพระอานนท์

{๕๕๐}ก็สมัยนั้นแล พระเจ้าปเสนทิโกศลทรงช้างชื่อว่าเอกบุณฑริกเสด็จ ออกจากพระนครสาวัตถีในเวลากลางวัน ได้ทอดพระเนตรเห็นท่านพระ อานนท์เดินมาแต่ไกล ครั้นแล้วได้ตรัสถามสิริวัฑฒมหาอำมาตย์ว่า “สิริวัฑฒะเพื่อนรัก นั่นใช่ท่านพระอานนท์ของพวกเราไหม”

มหาอำมาตย์กราบทูลว่า “ใช่ท่านพระอานนท์ พระเจ้าข้า”

ลำดับนั้นพระเจ้าปเสนทิโกศลตรัสเรียกบุรุษผู้หนึ่งมาตรัสว่า “มานี่แน่ะ ผู้เจริญ เจ้าจงเข้าไปหาท่านพระอานนท์ แล้วจงกราบเท้าทั้งสองของท่าน พระอานนท์ด้วยเศียรเกล้าตามคำของเราว่า‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระเจ้าปเสนทิโกศลทรงกราบเท้าทั้งสองของท่านพระอานนท์ด้วยเศียรเกล้า’และ จงเรียนท่านอย่างนี้ว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ นัยว่าถ้าท่านพระอานนท์ไม่มีกิจ รีบด่วนอะไรที่จะต้องทำ ขอท่านพระอานนท์จงอาศัยความอนุเคราะห์รออยู่ สักครู่หนึ่งเถิด”