๒. อัคคิวัจฉโคตตสูตร เล่ม ๑๓

๒. อัคคิวัจฉโคฅตสูตร

ว่าด้วยปริพาชกอัคคิวัจฉโคตร

ปริพาชกอัคคิวัจฉโคตรทูลถามเรื่องทิฏฐิ ๑๐

{๒๔๔}[๑๘๗] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ปริพาชกวัจฉโคตร เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถีงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง

{๒๔๕}ปริพาชกวัจฉโคตรนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้า ว่า “ท่านพระโคดม ท่านพระโคดมมีความเห็นอย่างนี้ว่า ‘โลกเที่ยง อันนี้ เท่านั้นจริง อันอื่นเปล่า’ ดังนี้หรือ”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า “เรามิได้มีความเห็นอย่างนั้นเลย วัจฉะ”

“ท่านพระโคดม ก็ท่านพระโคดมมีความเห็นอย่างนี้ว่า ‘โลกไม่เที่ยง อันนี้เท่านั้นจริง อันอื่นเปล่า’ ดังนี้หรือ”

“เรามีได้มีความเห็นอย่างนั้นเลย วัจฉะ”

“ท่านพระโคดม ก็ท่านพระโคดมมีความเห็นอย่างนี้ว่า ‘โลกไม่มีที่สุด อันนี้เท่านั้นจริง อันอื่นเปล่า’ ดังนี้หรือ”

“เรามิได้มีความเห็นอย่างนั้นเลย วัจฉะ’’

“ท่านพระโคดม ก็ท่านพระโคดมมีความเห็นอย่างนี้ว่า ‘ชีวะก็อันนั้น สรีระก็อันนั้น อันนี้เท่านั้นจริง อันอื่นเปล่า’ ดังนี้หรือ”

“เรามีได้มีความเห็นอย่างนั้นเลย วัจฉะ”

“ท่านพระโคดม ก็ท่านพระโคดมมีความเห็นอย่างนี้ว่า ‘ชีวะก็อย่างหนึ่ง สรีระก็อย่างหนึ่ง อันนี้เท่านั้นจริง อันอื่นเปล่า’ ดังนี้หรือ”

“เรามิได้มีความเห็นอย่างนั้นเลย วัจฉะ”

“ท่านพระโคดม ก็ท่านพระโคดมมีความเห็นอย่างนี้ว่า ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีก อันนี้เท่านั้นจริง อันอื่นเปล่า, ดังนี้หรือ”

“เรามิได้มีความเห็นอย่างนั้นเลย วัจฉะ”

“ท่านพระโคดม ก็ท่านพระโคดมมีความเห็นอย่างนี้ว่า ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมไม่เกิดอีก อันนี้เท่านั้นจริง อันอื่นเปล่า, ดังนี้หรือ,,

“เรามิได้มีความเห็นอย่างนั้นเลย วัจฉะ,,

“ท่านพระโคดม ก็ท่านพระโคดมมีความเห็นอย่างนี้ว่า ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีกก็มี ไม่เกิดอีกก็มี อันนี้เท่านั้นจริง อันอื่นเปล่า, ดังนี้หรือ”

“เรามิได้มีความเห็นอย่างนั้นเลย วัจฉะ,,

“ท่านพระโคดม ก็ท่านพระโคดมมีความเห็นอย่างนี้ว่า ‘สัตว์หลังจากตายไปจะว่าเกิดอีกก็มิใช่ไม่เกิดอีกก็มิใช่ อันนี้เท่านั้นจริง อันอื่นเปล่า,ดังนี้หรือ,,

“เรามิได้มีความเห็นอย่างนั้นเลย วัจฉะ,,

{๒๔๖}[๑๘๘] ‘ท่านพระโคดม ท่านถูกข้าพเจ้าถามว่า ‘ท่านพระโคดม ก็ท่านพระโคดมมีความเห็นอย่างนี้ว่า ‘โลกเที่ยง อันนี้เท่านั้นจริง อันอื่นเปล่า, ดังนี้หรือ ก็ตอบว่า ‘เรามิได้มีความเห็นอย่างนั้นเลย วัจฉะ, ข้าพเจ้าถามว่า ‘ท่านพระโคดม ก็ท่านพระโคดมมีความเห็นอย่างนี้ว่า ‘โลกไม่เที่ยง อันนี้ เท่านั้นจริง อันอื่นเปล่า, ดังนี้หรือ ก็ตอบว่า ‘เรามิได้มีความเห็นอย่างนั้นเลย วัจฉะ, ข้าพเจ้าถามว่า ‘ท่านพระโคดม ก็ท่านพระโคดมมีความเห็นอย่างนี้ว่า ‘โลกมีที่สุด อันนี้เท่านั้นจริง อันอื่นเปล่า, ดังนี้หรือ ก็ตอบว่า ‘เรามิได้มีความเห็นอย่างนั้นเลย วัจฉะ, ข้าพเจ้าถามว่า ‘ท่านพระโคดม ก็ท่านพระ โคดมมีความเห็นอย่างนี้ว่า ‘โลกไม่มีที่สุด อันนี้เท่านั้นจริง อันอื่นเปล่า, ดังนี้ หรือ ก็ตอบว่า ‘เรามิได้มีความเห็นอย่างนั้นเลย วัจฉะ, ข้าพเจ้าถามว่า ‘ท่าน

พระโคดม ก็ท่านพระโคดมมีความเห็นอย่างนี้ว่า ‘ชีวะก็อันนั้น สรีระก็อันนั้น อันนี้เท่านั้นจริง อันอื่นเปล่า’ ดังนี้หรีอ ก็ตอบว่า ‘เรามิได้มีความเห็นอย่างนั้น เลย วัจฉะ, ข้าพเจ้าถามว่า ‘ท่านพระโคดม ก็ท่านพระโคดมมีความเห็น อย่างนี้ว่า ‘ชีวะก็อย่างหนึ่ง สรีระก็อย่างหนึ่ง อันนี้เท่านั้นจริง อันอื่นเปล่า, ดังนี้หรือ ก็ตอบว่า ‘เรามิได้มีความเห็นอย่างนั้นเลย วัจฉะ’ ข้าพเจ้าถามว่า ‘ท่านพระโคดม ก็ท่านพระโคดมมีควฺามเห็นอย่างนี้ว่า ‘สัตว์หลังจากตายไป ย่อมเกิดอีก อันนี้เท่านั้นจริง อันอื่นเปล่า’ ดังนี้หรือ ก็ตอบว่า ‘เรามิได้มีความเห็นอย่างนั้นเลย วัจฉะ’ ข้าพเจ้าถามว่า ‘ท่านพระโคดม

ก็ท่านพระ โคดมมีความเห็นอย่างนี้ว่า ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมไม่เกิดอีก อันนี้เท่านั้นจริง อันอื่นเปล่า’ ดังนี้หรือ ก็ตอบว่า ‘เรามิได้มีความเห็นอย่างนั้นเลย วัจฉะ’ ข้าพเจ้าถามว่า ‘ท่านพระโคดม ก็ท่านพระโคดมมีความเห็นอย่างนี้ว่า ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีกก็มี ไม่เกิดอีกก็มี อันนี้เท่านั้นจริง อันอื่นเปล่า’ ดังนี้ หรือ ก็ตอบว่า ‘เรามิได้มีความเห็นอย่างนั้นเลย วัจฉะ’ ข้าพเจ้าถามว่า ‘ท่านพระโคดม ก็ท่านพระโคดมมีความเห็นอย่างนี้ว่า ‘สัตว์หลังจากตายไปจะว่า เกิดอีกก็มิใช่ ไม่เกิดอีกก็มิใช่ อันนี้เท่านั้นจริง อันอื่นเปล่า’ ดังนี้หรือ ก็ตอบว่า ‘เรามิได้มีความเห็นอย่างนั้นเลย วัจฉะ’ ดังนี้ก็ท่านพระโคดมทรงเห็นโทษอะไรหรือ จึงไม่ทรงเข้าถึงทิฏฐิเหล่านี้โดยประการทั้งปวงเช่นนี้’’

{๒๔๗}[๑๘๙] “ดูก่อนวัจฉะ ความเห็นที่ว่า ‘โลกเที่ยง โลกไม่เที่ยง โลกมีที่สุด โลกไม่มีที่สุด ชีวะก็อันนั้น สรีระก็อันนั้น ชีวะก็อย่างหนึ่ง สรีระก็อย่างหนึ่ง สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีก สัตว์หลังจากตายไปย่อมไม่เกิดอีก สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีกก็มี ไม่เกิดอีกก็มี สัตว์หลังจากตายไปจะว่าเกิดอีก

ก็มิใช่ ไม่เกิดอีกก็มิใช่’ ดังนี้นั้น เป็นชัฏคือทิฏฐิ เป็นกันดารคือทิฏฐิ เป็นเสี้ยนหนามคือทิฏฐิ เป็นความดิ้นรนคือทิฏฐิ เป็นสิ่งที่ประกอบสัตว์ไว้คือทิฏฐิ เป็นไปกับด้วยทุกข์ ความลำบาก ความคับแค้น และความเร่าร้อน ไม่เป็นไปเพื่อความเบื่อหน่าย เพื่อคลายกำหนัด เพื่อดับสนิท เพื่อสงบระงับ เพื่อความรู้ยิ่ง เพื่อความตรัสรู้ และเพื่อนิพพาน

ดูก่อนวัจฉะ เราเห็นโทษนี้จึงไม่เข้าถึงทิฏฐิเหล่านี้โดยประการทั้งปวงเช่นนี้”

“ก็ทิฏฐิอะไร ๆ ของท่านพระโคดมมีอยู่หรือ”

“ดูก่อนวัจฉะ ก็คำว่า ‘ทิฏฐิ’ ดังนี้นั้นตถาคตกำจัดเสียแล้ว ดูก่อนวัจฉะ ก็ตถาคตเห็นแล้วว่า ‘รูปเป็นดังนี้ ความเกิดขึ้นแห่งรูปเป็นดังนี้ ความดับ แห่งรูปเป็นดังนี้ เวทนาเป็นดังนี้ ความเกิดขึ้นแห่งเวทนาเป็นดังนี้ ความดับแห่งเวทนาเป็นดังนี้ สัญญาเป็นดังนี้ ความเกิดขึ้นแห่งสัญญาเป็นดังนี้ ความ ดับแห่งสัญญาเป็นดังนี้ สังขารเป็นดังนี้ ความเกิดขึ้นแห่งสังขารเป็นดังนี้ ความดับแห่งสังขารเป็นดังนี้ วิญญาณเป็นดังนี้ ความเกิดขึ้นแห่งวิญญาณเป็นดังนี้ ความดับแห่งวิญญาณเป็นดังนี้’ เพราะฉะนั้น เราจึงกล่าวว่า ‘ตถาคตพ้นวิเศษแล้วเพราะความสิ้นไป เพราะคลายกำหนัด เพราะดับสนิท เพราะสละ เพราะปล่อย เพราะไม่ถือมั่นซี่งความสำคัญทั้งปวง ความต้องการทั้งปวง ความถือว่าเรา(อหังการ) ว่าของเรา(มมังการ)ทั้งปวง และ ความถือตัวอันนอนเนื่องอยู่ในสันดาน(มานานุสัย)ทั้งปวง”

ปัญหาว่าด้วยผู้หลุดพ้น

{๒๔๘}[๑๙๐] “ท่านพระโคดม ก็ภิกษุผู้มีจิตพ้นวิเศษแล้วอย่างนี้จะเกิดที่ไหน”

“ดูก่อนวัจฉะ คำว่า ‘จะเกิด’ ดังนี้ ยังไม่ถูก”

“ท่านพระโคดม ถ้าเช่นนั้น จะไม่เกิดหรือ”

“ดูก่อนวัจฉะ คำว่า ‘ไม่เกิด, ดังนี้ ก็ยังไม่ถูก”

“ท่านพระโคดม ถ้าเช่นนั้น เกิดก็มี ไม่เกิดก็มี หรือ”

“ดูก่อนวัจฉะ คำว่า ‘เกิดก็มี ไม่เกิดก็มี’ ดังนี้ ก็ยังไม่ถูก”

“ท่านพระโคดม ถ้าเช่นนั้น จะว่าเกิดก็มิใช่ ไม่เกิดก็มิใช่หรือ”

“ดูก่อนวัจฉะ คำว่า ‘จะว่าเกิดก็มิใช่ ไม่เกิดก็มิใช่, ดังนี้ ก็ยังไม่ถูก”

{๒๔๙}“ท่านพระโคดม พระองค์ถูกข้าพเจ้าถามว่า ‘ท่านพระโคดม ภิกษุผู้มีจิตพ้นวิเศษแล้วอย่างนี้ จะเกิดในที่ไหน, ก็ตอบว่า ‘ดูก่อนวัจฉะ คำว่า ‘จะ เกิด, ดังนี้ ยังไม่ถูก, ... ข้าพเจ้าถามว่า ‘ท่านพระโคดม ถ้าเช่นนั้น จะว่าเกิดก็มิใช่ ไม่เกิดก็มีใช่หรือ, ก็ตอบว่า ‘ดูก่อนวัจฉะ คำว่า ‘จะว่าเกิดก็มีใช่ ไม่เกิดก็มิใช่, ดังนี้ ก็ยังไม่ถูก, ดังนี้ ท่านพระโคดม ในข้อนี้ข้าพเจ้าได้ถึงความไม่รู้ ถึงความหลงไปแล้ว ข้าพเจ้าพอจะมีความเลื่อมใสท่านพระโคดม อยู่บ้างตอนที่สนทนาปราศัยกันทีแรก แต่บัดนี้ได้หายไปเสียแล้ว”{๒๕๐}“ดูก่อนวัจฉะ ควรแล้วที่ท่านจะไม่รู้ ควรแล้วที่ท่านจะหลง เพราะว่าธรรมนี้เป็นธรรมลึกซึ้ง เห็นได้ยาก รู้ตามได้ยาก เป็นธรรมสงบ ประณีต หยั่งถึงไม่ได้ด้วยความตรึก ละเอียด รู้ได้แต่บัณฑิต ธรรมนั้นอันตัวท่านผู้มี ความเห็นเป็นอย่างอื่น มีความพอใจเป็นอย่างอื่น มีความชอบใจเป็นอย่างอื่น มีความเพียรในทางอื่น อยู่ในสำนักของอาจารย์อื่น จะพึงรู้เห็นได้โดยยาก

[๑๙๑] ดูก่อนวัจฉะ ถ้าเช่นนั้น เราจักย้อนถามท่านในข้อนี้ ท่านชอบใจอย่างไร ก็พึงตอบอย่างนั้น ท่านจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน ถ้าไฟ ลุกโพลงอยู่ต่อหน้าท่าน ท่านจะรู้ไหมว่า ไฟนี้กำลังลุกโพลงต่อหน้าเรา”

“ท่านพระโคดม ถ้าไฟลุกโพลงอยู่ต่อหน้าข้าพเจ้า ข้าพเจ้าพึงรู้ว่าไฟนี้ ลุกโพลงอยู่ต่อหน้าเรา”

“ดูก่อนวัจฉะ ถ้ามีคนถามท่านอย่างนี้ว่า ‘ไฟที่ลุกโพลงอยู่ต่อหน้าท่าน นี้อาศัยอะไรจึงลุกโพลง, ท่านถูกถามอย่างนี้แล้วจะตอบเขาว่าอย่างไร”

“ท่านพระโคดม ถ้ามีคนถามข้าพเจ้าอย่างนี้ว่า‘ไฟที่ลุกโพลงอยู่ต่อหน้าท่านนี้อาศัยอะไรจึงลุกโพลง’ ดังนี้ ข้าพเจ้าถูกถามอย่างนี้จะตอบอย่างนี้ ว่า ‘ไฟที่ลุกโพลงอยู่ต่อหน้าเรานี้อาศัยเชื้อคือหญ้าและไม้จึงลุกโพลงอยู่ได้”

“ดูก่อนวัจฉะ ถ้าไฟนั้นพึงดับไปต่อหน้าท่าน ท่านจะรู้ไหมว่า ‘ไฟนี้ดับไปต่อหน้าเราแล้ว”

“ท่านพระโคดม ถ้าไฟนั้นดับไปต่อหน้าข้าพเจ้า ข้าพเจ้าก็รู้ว่าไฟนี้ดับ ไปต่อหน้าเราแล้ว”

“ดูก่อนวัจฉะ ถ้ามีคนถามท่านอย่างนี้ว่า ‘ไฟที่ดับไปแล้วต่อหน้าท่าน นั้นไปยังทิศไหนจากตรงนี้ คือ ทิศตะวันออก ทิศตะวันตก ทิศเหนือ หรือทิศใต้’ ท่านถูกถามอย่างนี้แล้ว จะตอบเขาว่าอย่างไร”

“ท่านพระโคดม ไม่สมควรถามเช่นนั้น เพราะว่าไฟนั้นอาศัยเชื้อคือ หญ้าและไม้จึงลุกโพลง แต่เพราะเชื้อนั้นถูกไฟเผาไหม้ไปแล้ว และเพราะไม่ เติมเชื้ออื่นเข้าไป ไฟนั้นจึงนับว่าไม่มีเชื้อดับไปแล้ว”

การละขันธ์ ๕

{๒๕๑}[๑๙๒] “ฉันนั้นเหมือนกัน วัจฉะ บุคคลเมื่อจะบัญญัติว่าเป็นสัตว์ พึงบัญญัติขึ้นเพราะรูปใด รูปนั้นตถาคตละได้แล้ว ตัดรากขาดแล้ว ทำให้เป็น ดุจตาลยอดด้วนแล้ว ทำไม่ให้มีในภายหลัง ไม่ให้เกิดขึ้นต่อไปเป็นธรรมดา ตถาคตพ้นจากการนับว่าเป็นรูปแล้ว ลึกลํ้าด้วยคุณ อันใคร ๆ จะประมาณไม่ได้ หยั่งถึงได้ยากเหมือนมหาสมุทรฉะนั้น จะพูดว่าเกิด ก็ไม่ถูก จะพูด

ว่าไม่เกิด ก็ไม่ถูก จะพูดว่าเกิดก็มี ไม่เกิดก็มี ก็ไม่ถูก จะพูดว่าเกิดก็มิใช่ ไม่เกิดก็มิใช่ ก็ไม่ถูก

บุคคลเมื่อบัญญัติว่าเป็นสัตว์ พึงบัญญัติขึ้นเพราะเวทนาใด...

บุคคลเมื่อบัญญัติว่าเป็นสัตว์ พึงบัญญัติขึ้นเพราะสัญญาใด...

บุคคลเมื่อบัญญัติว่าเป็นสัตว์ พึงบัญญัติขึ้นเพราะสังขารเหล่าใด...

บุคคลเมื่อบัญญัติว่าเป็นสัตว์ พึงบัญญัติขึ้นเพราะวิญญาณใด วิญญาณนั้นตถาคตละได้แล้ว ตัดรากขาดแล้ว ทำให้เป็นดุจตาลยอดด้วนแล้ว ทำไม่ ให้มีในภายหลัง ไม่ให้เกิดขึ้นต่อไปเป็นธรรมดา ตถาคตพ้นจากการนับว่าเป็นวิญญาณแล้ว ลึกลํ้าด้วยคุณ อันใคร ๆ จะประมาณไม่ได้ หยั่งถึงได้ยาก เหมือนมหาสมุทรฉะนั้น จะพูดว่าเกิด ก็ไม่ถูก จะพูดว่าไม่เกิด ก็ไม่ถูก จะพูดว่าเกิดก็มี ไม่เกิดก็มี ก็ไม่ถูก จะพูดว่าเกิดก็มิใช่ ไม่เกิดก็มิใช่ ก็ไม่ถูก

ปริพาชกวัจฉโคตรถึงสรณคมน์

{๒๕๒}เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้แล้ว ปริพาชกวัจฉโคตรได้ทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่ท่านพระโคดม เปรียบเหมือนต้นสาละใหญ่ไม่ไกล หมู่บ้านหรือนิคม กิ่ง ใบ เปลือก สะเก็ด และกระพี้ของต้นสาละใหญ่นั้น จะหลุดร่วงกะเทาะไปเพราะเป็นของไม่เที่ยง สมัยต่อมา ต้นสาละใหญ่นั้น ก็ไร้กิ่ง ใบ เปลือก สะเก็ด กระพี้ คงอยู่แต่แก่นล้วน ๆ ฉันใด พระพุทธพจน์ของท่านพระโคดมก็ฉันนั้น ปราศจากกิ่ง ใบ เปลือก สะเก็ด กระพี้ คงมี อยู่แต่คำอันเป็นสาระล้วน ๆข้าแต่ท่านพระโคดม พระภาษิตของพระองค์แจ่มแจ้งนัก พระภาษิตของพระองค์ไพเราะนัก พระพุทธเจ้าข้า พระโคดมทรงประกาศธรรมโดย อเนกปริยายอย่างนี้ เปรียบเหมือนบุคคลหงายของที่ควํ่า เปิดของที่ปิด บอกทางแก่คนหลงทาง หรือส่องประทีปในที่มืดด้วยตั้งใจว่า ‘คนมีตาดีจักห็นรูปได้,

ดังนี้ ข้าพระองค์นี้ขอถึงท่านพระโคดม พร้อมทั้งพระธรรม และพระสงฆ์ว่าเป็นสรณะ ขอท่านพระโคดมได้โปรดทรงจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้มอบ ชีวิตถึงสรณะจำเดิมแต่วันนี้เป็นต้นไป”

จบ อัคคิวัจฉโคตตสูตรที่ ๒

๓. มหาวัจฉโคตตสูตร

ว่าด้วยปริพาชกวัจฉโคตร สูตรใหญ่

{๒๕๓} [๑๙๓] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีประภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเวฬุวัน อันเป็นสถานที่พระราชทานเหยื่อแก่กระแต ใกล้พระนครราชคฤห์ ครั้งนั้นแล ปริพาชกวัจฉโคตรเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วกราบทูลว่า “ข้าพเจ้าเคยพูดกับท่านพระโคดม นานมาแล้ว ข้าพเจ้าขอโอกาส ขอท่านพระโคดมจงทรงแสดงธรรมทั้งที่เป็น กุศลทั้งที่เป็นอกุศลแก่ข้าพเจ้าโดยย่อด้วยเถิด”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนวัจฉะ เราจะแสดงธรรมทั้งที่เป็นกุศลทั้งที่เป็นอกุศลแก่ท่านโดยย่อ ท่านจงฟังธรรมนั้น จงใส่ใจให้ดี เราจัก กล่าวให้ฟัง” ปริพาชกวัจฉโคตรทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว

ธรรมที่เป็นกุศลและอกุศล

{๒๕๔}พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า

[๑๙๔] “ดูก่อนวัจฉะ โลภะเป็นอกุศล อโลภะเป็นกุศล โทสะเป็นอกุศล อโทสะเป็นกุศล โมหะเป็นอกุศล อโมหะเป็นกุศล