๑. จูฬวัจฉโคตตสูตร เล่ม ๑๓

๓. ปริพพาชกวรรค

หมวดว่าด้วยปริพาชก

๑. จูฬวัจฉโคตตสูตร

ว่าด้วยปริพาชกวัจฉโคตร สูตรเล็ก

พระพุทธเจ้าทรงสนทนากับปริพาชกวัจฉโคตร

{๒๔๐}[๑๘๕] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ กูฏาคารศาลา ป่ามหาวัน ใกล้พระนครเวสาลี ก็สมัยนั้นแล ปริพาชกวัจฉโคตรอาศัยอยู่ในวัดปริพาชก ชื่อเอกบุณฑริก ครั้งนั้นเป็นเวลาเช้า พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงครองอันตรวาสก แล้วทรงถือบาตรจีวรเสด็จเข้าไปบิณฑบาตยังพระนครเวสาลี ลำดับนั้นพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงดำริว่า “เราจะเที่ยวบิณฑบาตในพระนครเวสาลีก่อน ก็ยังเช้านัก อย่ากระนั้นเลย เราพึงเข้าไปหาปริพาชกวัจฉโคตรที่วัดปริพาชก ชื่อเอกบุณฑริกก่อนเถิด,,จึงลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จเข้าไปหาปริพาชกวัจฉโคตรถึงวัดปริพาชกชื่อเอกบุณฑริกแล้ว ปริพาชกวัจฉโคตรได้เห็นพระผู้มีภาคเจ้าเสด็จมา แต่ไกลจึงกราบทูลว่า “ขอเชิญพระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จมาเถิด

พระพุทธเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จมาดีแล้ว นานทีเดียวกว่าจะได้เสด็จมาในที่นี้ ขอเชิญพระผู้มีพระภาคเจ้าประทับนั่งเถิด นี่อาสนะปูลาดไว้แล้ว,, พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับนั่ง ณ อาสนะที่ปูลาดไว้แล้ว แม้ปริพาชกวัจฉโคตรก็ถือ เอาอาสนะที่ต่ำกว่าอีกที่หนึ่งนั่ง{๒๔๑}ปริพาชกวัจฉโคตรนั่งอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้วได้กราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าได้สดับมาดังนี้ว่า ‘พระสมณโคดมเป็นสัพพัญญรู้

ทุกอย่าง เห็นทุกอย่าง ทรงปฏิญญาญาณทัสสนะเด็ดขาดว่า เมื่อเราเดินไปก็ดี หยุดอยู่ก็ดี หลับก็ดี ตื่นก็ดี ญาณทัสสนะจะปรากฏเสมอต่อเนื่องกันไป’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ชนเหล่าใดกล่าวอย่างนื้ว่า‘พระสมณโคดมเป็นสัพพัญญูรู้ทุกอย่าง เห็นทุกอย่าง ทรงปฏิญญาญาณทัสสนะเด็ดขาดว่า เมื่อเราเดินไปก็ดี หยุดอยู่ก็ดี หลับก็ดี ตื่นก็ดี ญาณทัสสนะจะปรากฏเสมอต่อเนื่องกันไป’ ดังนี้ ชนเหล่านั้นชื่อว่ากล่าวตรงกับที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้วแลหรือ ไม่ชื่อว่ากล่าวตู่พระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยคำที่ไม่เป็นจริงบ้างหรือ ชื่อว่ากล่าวอ้างเหตุสมควรเแก่เหตุหรือ และการกล่าวตามเหตุบางอย่างที่มี เหตุผลจะไม่มาถึงฐานะที่วิญญูชนจะพึงตำหนิได้บ้างหรือ”“ดูก่อนวัจฉะ ชนเหล่าใดกล่าวอย่างนี้ว่า ‘พระสมณโคดมเป็นสัพพัญญูรู้ทุกอย่าง เห็นทุกอย่าง ทรงปฏิญญาญาณทัสสนะเด็ดขาดว่า เมื่อเราเดินไปก็ดี หยุดอยู่ก็ดี หลับก็ดี ตื่นก็ดี ญาณทัสสนะจะปรากฏเสมอต่อเนื่องกันไป’ ดังนี้ ชนเหล่านั้นชื่อว่ากล่าวยังไม่ตรงกับคำที่เรากล่าวแล้ว และชื่อว่ากล่าวตู่ เราด้วยคำที่ไม่มีจริงไม่เป็นจริง”

ทรงพยากรณ์วิชชา ๓

{๒๔๒}[๑๘๖] “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็ข้าพเจ้าทั้งหลายจะกล่าวอ้างอย่างไร จึงจะเป็นอันกล่าวตรงกับที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้ว และไม่ชื่อว่ากล่าวตู่ พระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยคำที่ไม่เป็นจริง ทั้งชื่อว่ากล่าวอ้างเหตุสมควรแก่เหตุ และการกล่าวตามเหตุบางอย่างที่มีเหตุผลจะไม่มาถึงฐานะที่วิญญูชนจะพึง ตำหนิได้”

“ดูก่อนวัจฉะ เมื่อบุคคลกล่าวอ้างว่า ‘พระสมณโคดมเป็นผู้ได้วิชชา ๓’ ดังนี้แล จึงจะเป็นอันกล่าวตรงกับที่เรากล่าวแล้ว และไม่ชื่อว่ากล่าวตู่พระผู้ มีพระภาคเจ้าด้วยคำที่ไม่เป็นจริง ทั้งชื่อว่ากล่าวอ้างเหตุสมควรแก่เหตุ และ การกล่าวตามเหตุบางอย่างที่มีเหตุผลจะไม่มาถึงฐานะที่วิญญูชนจะพึงตำหนิได้ดูก่อนวัจฉะ เพียงเราต้องการจะรู้เท่านั้นก็ย่อมจะระลึกชาติก่อนได้เป็นอันมาก คือ ระลึกได้ชาติหนึ่งบ้าง สองชาติบ้าง... เราย่อมระลึกชาติก่อน ได้เป็นอันมากพร้อมทั้งอาการพร้อมทั้งอุเทศด้วยประการฉะนี้

ดูก่อนวัจฉะ เราเพียงต้องการจะรู้เท่านั้นก็เห็นหมู่สัตว์ผู้กำลังจุติ กำลังอุบัติ เลว ประณีต มีผิวพรรณดี มีผิวพรรณทราม ได้ดี ตกยาก ด้วย ทิพยจักษุอันบริสุทธิ์ล่วงจักษุวิสัยของมนุษย์ ... ย่อมรู้ชัดซื่งหมู่สัตว์ผู้เป็นไปตามกรรมได้ด้วยประการฉะนี้ดูก่อนวัจฉะ เราแลทำให้แจ้งซื่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองเข้าถึงอยู่ในปัจจุบันได้

ดูก่อนวัจฉะ เมื่อบุคคลกล่าวอ้างว่า ‘พระสมณโคดมเป็นผู้ได้วิชชา ๓’ ดังนี้แล จึงจะเป็นอันกล่าวตรงกับที่เรากล่าวแล้ว และไม่ชื่อว่ากล่าวตู่พระผู้ มีพระภาคเจ้าด้วยคำที่ไม่เป็นจริง ทั้งชื่อว่ากล่าวอ้างเหตุสมควรแก่เหตุ และ การกล่าวตามเหตุบางอย่างที่มีเหตุผลจะไม่มาถึงฐานะที่วิญญูชนจะพึงตำหนิได้”

ลัทธิเดียรถีย์ไปสวรรค์ไม่ได้

{๒๔๓}เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้แล้ว ปริพาชกวัจฉโคตรได้ทูลถามว่า “ข้าแต่ท่านพระโคดม คฤหัสถ์บางคนที่ยังละสังโยชน์ของคฤหัสถ์ไม่ได้ เมื่อตายไปย่อมทำที่สุดทุกข์ได้ มีบ้างไหม”

“ดูก่อนวัจฉะ ไม่มีคฤหัสถ์คนไหนที่ยังละสังโยชน์ของคฤหัสถ์ไม่ได้ เมื่อตายไปจะทำที่สุดทุกข์ได้”

“ข้าแต่ท่านพระโคดม ก็คฤหัสถ์บางคนที่ยังละสังโยชน์ของคฤหัสถ์ไม่ได้ เมื่อตายไปจะได้ขึ้นสวรรค์ มีบ้างไหม”

“ดูก่อนวัจฉะ มิใช่มีแค่ร้อยเดียว สองร้อย สามร้อย สี่ร้อย หรือห้าร้อยเท่านั้น แท้จริงแล้ว มีอยู่มากทีเดียวพวกคฤหัสถ์ที่ยังละสังโยชน์ไม่ได้ เมื่อ ตายไปได้ขึ้นสวรรค์กัน”“ข้าแต่ท่านพระโคดม อาชีวกบางคนเมื่อตายไปจะทำที่สุดทุกข์ได้ มีบ้างไหม”

“ดูก่อนวัจฉะ ไม่มีอาชีวกคนไหน เมื่อตายไปจะทำที่สุดทุกข์ได้เลย”

“ข้าแต่ท่านพระโคดม ก็อาชีวกบางคนเมื่อตายไปจะได้ขึ้นสวรรค์ มีบ้างไหม”

“ดูก่อนวัจฉะ แต่กัปนี้ไปได้เก้าสิบเอ็ดกัปเท่าที่เราระลึกได้ เรายังไม่ทราบว่าอาชีวกคนไหนที่ได้ขึ้นสวรรค์ นอกจากอาชีวกเพียงคนเดียว คือ ผู้ที่ เป็นกรรมวาที (ยอมรับเรื่องกรรม) และเป็นกิริยวาที (ยอมรับเรื่องผลของการกระทำ)”“ข้าแต่ท่านพระโคดม เมื่อเป็นเช่นนั้น ลัทธิเดียรถีย์ก็เป็นอันสูญเปล่า โดยที่สุดจากคุณที่จะทำให้ขึ้นสวรรค์”

“ก็อย่างนั้น วัจฉะ ลัทธิเดียรถีย์นั้นเป็นอันสูญเปล่าโดยที่สุดแม้จากคุณที่จะทำให้ขึ้นสวรรค์”

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้แล้ว ปริพาชกวัจฉโคตรยินดี ชื่นชมพระพระภาษิตของพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วแล

จบ จูฬวัจฉโคตตสูตรที่ ๑

๒. อัคคิวัจฉโคฅตสูตร

ว่าด้วยปริพาชกอัคคิวัจฉโคตร

ปริพาชกอัคคิวัจฉโคตรทูลถามเรื่องทิฏฐิ ๑๐

{๒๔๔}[๑๘๗] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ปริพาชกวัจฉโคตร เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถีงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง

{๒๔๕}ปริพาชกวัจฉโคตรนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้า ว่า “ท่านพระโคดม ท่านพระโคดมมีความเห็นอย่างนี้ว่า ‘โลกเที่ยง อันนี้ เท่านั้นจริง อันอื่นเปล่า’ ดังนี้หรือ”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า “เรามิได้มีความเห็นอย่างนั้นเลย วัจฉะ”

“ท่านพระโคดม ก็ท่านพระโคดมมีความเห็นอย่างนี้ว่า ‘โลกไม่เที่ยง อันนี้เท่านั้นจริง อันอื่นเปล่า’ ดังนี้หรือ”

“เรามีได้มีความเห็นอย่างนั้นเลย วัจฉะ”

“ท่านพระโคดม ก็ท่านพระโคดมมีความเห็นอย่างนี้ว่า ‘โลกไม่มีที่สุด อันนี้เท่านั้นจริง อันอื่นเปล่า’ ดังนี้หรือ”

“เรามิได้มีความเห็นอย่างนั้นเลย วัจฉะ’’

“ท่านพระโคดม ก็ท่านพระโคดมมีความเห็นอย่างนี้ว่า ‘ชีวะก็อันนั้น สรีระก็อันนั้น อันนี้เท่านั้นจริง อันอื่นเปล่า’ ดังนี้หรือ”

“เรามีได้มีความเห็นอย่างนั้นเลย วัจฉะ”

“ท่านพระโคดม ก็ท่านพระโคดมมีความเห็นอย่างนี้ว่า ‘ชีวะก็อย่างหนึ่ง สรีระก็อย่างหนึ่ง อันนี้เท่านั้นจริง อันอื่นเปล่า’ ดังนี้หรือ”