๘. สมณมุณฑิกสูตร เล่ม ๑๓

{๓๕๕}ดูก่อนอุทายี นี้แลเป็นธรรมข้อที่ ๕ อันเป็นเหตุให้สาวกทั้งหลายของเรา สักการะ เคารพ นับถือ บูชาแล้วอาศัยเราอยู่

ดูก่อนอุทายี ธรรม ๕ ประการนี้แลเป็นเหตุให้สาวกทั้งหลายของเรา สักการะ เคารพ นับถือบูชา แล้วอาศัยเราอยู่ฉะนี้”

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสพระพุทธพุทธพจน์นี้แล้ว สกุลุทายีปริพาชก ยินดีชื่นชมพระภาษิตของพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วแล

จบ มหาสกุลุทายิสูตรที่ ๗

๘. สมณมุณฑิกสูตร

ว่าด้วยปริพาชกผู้เป็นบุตรนางสมณมุณฑิกา

{๓๕๖}[๒๖๐] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถื สมัยนั้นแล ปริพาชกชื่อ อุคคาหมานะผู้เป็นบุตรนางสมณมุณฑิกา พร้อมด้วยปริพาชกบริษัทหมู่ใหญ่ประมาณ ๕๐๐ อาศัยอยู่ในสวนของพระนางมัลลิกา ชื่อเอกสาลิกะ ซึ่งราย ล้อมด้วยต้นมะพลับ อันเป็นสถานที่แสดงลัทธิกัน

ครั้งนั้นแล ช่างไม้ผู้หนึ่งชื่อปัญจกังคะออกจากพระนครสาวัตถีเพื่อจะไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าเมื่อเวลาเที่ยงแล้ว ครั้งนั้น เขามีความดำริว่า ‘เวลา นี้ยังมิใช่เวลาที่จะเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าก่อนพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพักผ่อนอยู่ ทั้งมิใช่สมัยที่จะไปหาภิกษุทั้งหลายผู้เจริญทางใจ ภิกษุทั้งหลาย ผู้เจริญทางใจก็พักผ่อนอยู่ อย่ากระนั้นเลย เราเข้าไปหาอุคคาหมานปริพาชก ผู้เป็นบุตรนางสมณมุณฑิกาที่สวนของพระนางมัลลิกา ชื่อเอกสาลิกะ ซึ่ง รายล้อมด้วยต้นมะพลับ อันเป็นสถานที่แสดงลัทธิกันก่อนเถอะ’ ลำดับนั้น

ช่างไม้ปัญจกังคะจึงเข้าไปยังสวนของพระนางมัลลิกา ชื่อเอกสาลิกะ ซึ่งรายล้อมด้วยต้นมะพลับ อันเป็นสถานที่แสดงลัทธิกัน

357}สมัยนั้น อุคคาหมานปริพาชกสมณมุณฑิกาบุตรนั่งอยู่กับปริพาชกบริษัท หมู่ใหญ่ ซึ่งกำลังพูดกันเสียงดังเซ็งแซ่ถึงดิรัจฉานกถาหลายอย่าง คือ พูดเรื่อง พระราชา เรื่องโจร เรื่องมหาอำมาตย์ เรื่องกองทัพ เรื่องภัย เรื่องการรบ เรื่องข้าว เรื่องนํ้า เรื่องผ้า เรื่องที่นอน เรื่องดอกไม้ เรื่องของหอม เรื่องญาติ เรื่องยาน เรื่องบ้าน เรื่องนิคม เรื่องนคร เรื่องชนบท เรื่องสตรี เรื่องบุรุษ เรื่องคนกล้าหาญ เรื่องตรอก เรื่องท่านํ้า เรื่องนางกุมภทาสี เรื่องคนที่ล่วงลับไปแล้ว เรื่องเบ็ดเตล็ด เรื่องโลก เรื่องทะเล เรื่องความเจริญและความเสื่อม อย่างนั้นอย่างนี้อุคคาหมานปริพาชกสมณมุณฑิกาบุตรได้เห็นช่างไม้ปัญจกังคะซึ่งกำลังมาแต่ไกล

จึงห้ามบริษัทของตนให้สงบเสียงว่า ‘ขอท่านทั้งหลายจงเงียบเสียง ลงหน่อย อย่าส่งเสียงดังกัน ช่างไม้ปัญจกังคะผู้เป็นสาวกของพระสมณโคดมกำลังมา เหล่าสาวกของพระสมณโคดมที่เป็นคฤหัสถ์นุ่งขาวห่มขาวอาศัยอยู่ ในพระนครสาวัตถีมีประมาณเท่าใด ช่างไม้ปัญจกังคะนี้เป็นผู้หนึ่งของบรรดาสาวกเหล่านั้น ท่านเหล่านั้นชอบเสียงเบา ถูกแนะนำในการพูดเสียงเบา กล่าว สรรเสริญคุณของเสียงเบา บางทีช่างไม้ปัญจกังคะทราบว่าบริษัทมีเสียงเบาลง อาจจะเข้ามาหาก็ได้” ปริพาชกเหล่านั้นจึงพากันนิ่งอยู่

วาทะของปริพาชก

[๒๖๑] ลำดับนั้น ช่างไม้ปัญจกังคะได้เข้าไปหาอุคคาหมานปริพาชก สมณมุณฑิกาบุตรถึงที่นั่งพัก ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับอุคคาหมานปริพาชก สมณมุณฑิกาบุตร ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้วได้นั่ง ณ ที่ สมควรข้างหนึ่ง

{๓๕๘}ครั้นเขานั่งแล้ว อุคคาหมานปริพาชกสมณมุณฑิกาบุตรได้กล่าวขึ้นว่า “ดูก่อนช่างไม้ เราย่อมบัญญัติบุรุษบุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการว่า เป็นผู้มีกุศลสมบูรณ์ มีกุศลอย่างยิ่ง เป็นสมณะผู้เข้าถึงภูมิปฏิบัติอันอุดม ไม่มีใครสู้ได้ ธรรม ๔ ประการมีอะไรบ้าง คือ บุคคลในโลกนี้ไม่ทำกรรมชั่วด้วยกาย ๑ ไม่กล่าววาจาชั่ว ๑ ไม่ดำริชั่ว ๑ ไม่ประกอบอาชีพชั่ว ๑ เราบัญญัติบุรุษบุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แลว่าเป็นผู้มีกุศลสมบูรณ์ มีกุศลอย่างยิ่ง เป็นสมณะผู้เข้าถึงภูมิปฏิบัติอันอุดม ไม่มีใครสู้ได้”ลำดับนั้น ช่างไม้ปัญจกังคะไม่ยินดี ไม่คัดค้านคำที่อุคคาหมานปริพาชก สมณมุณฑิกาบุตรพูด ได้แต่ลุกจากอาสนะหลีกไปด้วยคิดว่า “เราจักรู้แจ้ง เนื้อความ แห่งภาษิตนี้ในสำนักของพระผู้มีพระภาคเจ้า” จึงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า แล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วกราบทูลให้ทรงทราบถึงคำสนทนาระหว่างตนกับอุคคาหมานปริพาชกสมณมุณฑิกาบุตรแล้ว

{๓๕๙}[๒๖๒] เมื่อช่างไม้ปัญจกังคะกราบทูลอย่างนี้แล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสว่า “ดูก่อนช่างไม้ เมื่อเป็นเหมือนอย่างคำที่อุคคาหมานปริพาชกสมณ มุณฑิกาบุตรพูด เด็กอ่อนที่นอนแบเบาะอยู่ก็จักเป็นผู้มีกุศลสมบูรณ์ มีกุศลอย่างยิ่ง เป็นสมณะผู้เข้าถึงภูมิปฏิบัติอันอุดม ไม่มีใครสู้ได้ ด้วยว่าเด็กอ่อน ที่นอนแบเบาะอยู่ แม้แต่กายก็ยังไม่รู้จัก ที่ไหนจักทำกรรมชั่วด้วยกายได้เล่านอกจากจะดิ้นเท่านั้น แม้แต่วาจาก็ยังไม่รู้จัก ที่ไหนจักกล่าววาจาชั่วได้เล่า นอกจากจะร้องไห้เท่านั้น แม้แต่ความดำริก็ยังไม่รู้จัก ที่ไหนจักดำริชั่วได้เล่า นอกจากจะส่งเสียงร้องเท่านั้น แม้แต่อาชีพก็ยังไม่รู้จัก ที่ไหนจักประกอบ

อาชีพชั่วได้เล่า นอกจากจะดื่มนมมารดาเท่านั้น ดูก่อนช่างไม้ เมื่อเป็นเหมือนอย่างคำของอุคคาหมานปริพาชกสมณมุณฑิกาบุตรพูดแล้ว เด็กอ่อน ที่นอนแบเบาะอยู่ก็จักเป็นผู้มีกุศลสมบูรณ์ มีกุศสอย่างยิ่ง เป็นสมณะผู้เข้าถึงภูมิปฏิบัติอันอุดม ไม่มีใครสู้ได้

เสกขธรรม

{๓๖๐}[๒๖๓] ดูก่อนช่างไม้ เราบัญญัติบุรุษบุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการว่ามิใช่ผู้มีกุศลสมบูรณ์ มิใช่ผู้มีกุศลอย่างยิ่ง มิใช่เป็นสมณะผู้เข้าถึง ภูมิปฏิบัติอันอุดม ไม่มีใครสู้ได้ก็แต่ว่าบุคคลผู้นี้ยังดีกว่าเด็กอ่อนที่นอนแบเบาะอยู่ธรรม ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ บุคคลในโลกนี้ไม่ทำกรรมชั่วด้วยกาย ๑ ไม่กล่าววาจาชั่ว ๑ ไม่ดำริชั่ว ๑ ไม่ประกอบอาชีพชั่ว ๑ เราบัญญัติบุรุษบุคคล ผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แลว่ามิใช่ผู้มีกุศลสมบูรณ์ มิใช่ผู้มีกุศลอย่างยิ่ง มิใช่เป็นสมณะผู้เข้าถึงภูมิปฏิบัติอันอุดม ไม่มีใครสู้ได้ ก็แต่ว่าบุคคลผู้นี้ ยังดีกว่าเด็กอ่อนที่นอนแบเบาะอยู่{๓๖๑}ดูก่อนช่างไม้ เราย่อมบัญญัติบุรุษบุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๑๐ ประการ ว่าเป็นผู้มีกุศลสมบูรณ์ มีกุศลอย่างยิ่ง เป็นสมณะผู้เข้าถึงภูมิปฏิบัติอันอุดม ไม่มีใครสู้ได้

ดูก่อนช่างไม้ ข้อที่ศีลเหล่านี้เป็นอกุศล ๑ ข้อที่ศีลที่เป็นอกุศลมี สมุฏฐานมาแต่จิตนี้ ๑ ข้อที่ศีลที่เป็นกุศลดับลงหมดสิ้นไปในที่นี้ ๑ ข้อที่ผู้ปฏิบัติอย่าง นี้ชื่อว่าปฏิบัติเพื่อความดับแห่งศีลที่เป็นอกุศล ๑ นี้เรากล่าวว่าเป็นสิ่งที่ควรรู้

ข้อที่ศีลเหล่านี้เป็นกุศล ๑ ข้อที่ศีลที่เป็นกุศลมีสมุฏฐานมาแต่จิตนี้ ๑ ข้อที่ศีลที่เป็นกุศลดับลงหมดสิ้นไปในที่นี้ ๑ ข้อที่ผู้ปฏิบัติอย่างนี้ชื่อว่าปฏิบัติเพื่อ ความดับแห่งศีลที่เป็นกุศล ๑ นี้เรากล่าว่าเป็นสิ่งที่ควรรู้

ข้อที่ความดำริเหล่านี้เป็นอกุศล ๑ ข้อที่ความดำริที่เป็นอกุศลมีสมุฏฐาน มาแต่จิตนี้ ๑ ข้อที่ความดำริที่เป็นอกุศลดับลงหมดสิ้นในที่นี้ ๑ ข้อที่ผู้ปฏิบัติ อย่างนี้ชื่อว่าปฏิบัติเพื่อความดับแห่งความดำริที่เป็นอกุศล ๑ นี้เรากล่าวว่า เป็นสิ่งที่ควรรู้ข้อที่ความดำริเหล่านี้เป็นกุศล ๑ ข้อที่ความดำริที่เป็นกุศลมีสมุฏฐาน มาแต่จิตนี้ ๑ ข้อที่ความดำริที่เป็นกุศลดับลงหมดสิ้นในที่นี้ ๑ ข้อที่ผู้ปฏิบัติ อย่างนี้ชื่อว่าปฏิบัติเพื่อความดับแห่งความดำริที่เป็นกุศล ๑ นี้เรากล่าวว่า เป็นสิ่งที่ควรรู้

อกุศลศีล

{๓๖๒}[๒๖๔] ดูก่อนช่างไม้ ก็ศีลที่เป็นอกุศลเป็นไฉน คือ กายกรรมที่เป็นอกุศล วจีกรรมที่เป็นอกุศล อาชีวะชั่วที่เป็นอกุศล เหล่านี้เรากล่าวว่าศีลที่ เป็นอกุศล

ก็ศีลที่เป็นอกุศลเหล่านี้มีอะไรเป็นสมุฏฐาน คือ ถึงแม้สมุฏฐานแห่งศีล ที่เป็นอกุศลเหล่านั้นเราได้กล่าวไว้แล้วโดยตรงแต่ก็ต้องกล่าวว่ามีจิตเป็นสมุฏฐาน

จิตนั้นเป็นไฉน คือ แม้จิตเองก็มีมากมายหลายอย่างต่างประการ คือ จิตมีราคะ จิตมีโทสะ จิตมีโมหะ ศีลที่เป็นอกุศลก็มีจิตนี้เป็นสมุฏฐาน

ก็ศีลที่เป็นอกุศลเหล่านี้ดับลงหมดสิ้นในที่ไหน คือ แม้ความดับแห่งศีลที่เป็นอกุศลเหล่านั้นเราก็ได้กล่าวไว้แล้ว ดูก่อนช่างไม้ ภิกษุในธรรมวินัย นี้ละกายทุจริต เจริญกายสุจริต ละวจีทุจริต เจริญวจีสุจริต ละมโนทุจริต เจริญมโนสุจริต ละมิจฉาอาชีวะ เลี้ยงชีพด้วยสัมมาอาชีวะ ศีลที่เป็นอกุศล

เหล่านี้ดับลงหมดสิ้นในเพราะการละทุจริต เจริญสุจริต... และการละมิจฉาอาชีวะเลี้ยงชีพด้วยสัมมาอาชีวะนี้

ผู้ปฏิบัติอย่างไรจึงจะชื่อว่าปฏิบัติเพื่อความดับแห่งศีลที่เป็นอกุศล คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้

๑. ทำฉันทะให้เกิด พยายาม ปรารภความเพียร ประคับประคองจิตไว้ เริ่มตั้งความเพียรเพื่อยังอกุศลธรรมอันเลวทรามซึ่งยังไม่เกิดมิให้เกิดขึ้น

๒. ทำฉันทะให้เกิด พยายาม ปรารภความเพียร ประคับประคองจิตไว้ เริ่มตั้งความเพียรเพื่อละอกุศลธรรมอันเลวทรามซึ่งเกิดขึ้นแล้ว

๓. ทำฉันทะให้เกิด พยายาม ปรารภความเพียร ประคับประคองจิตไว้ เริ่มตั้งความเพียรเพื่อยังกุศลธรรมซึ่งยังไม่เกิดให้เกิดขึ้น

๔. ทำฉันทะให้เกิด พยายาม ปรารภความเพียร ประคับ ประคองจิตไว้ เริ่มตั้งความเพียรเพื่อความตั้งมั่น เพื่อความไม่เลือนหาย เพื่อความมียิ่งขึ้น เพื่อความไพบูลย์ เพื่อความเจริญ เพื่อความบริบูรณ์แห่งกุศลธรรมซึ่งเกิดขึ้นแล้วดูก่อนช่างไม้ ผู้ปฏิบัติอย่างนี้แลชื่อว่าปฏิบัติเพื่อความดับแห่งศีลที่เป็นอกุศล

กุศลศีล

{๓๖๓}[๒๖๕] ดูก่อนช่างไม้ ก็ศีลที่เป็นกุศลเป็นไฉน คือ กายกรรมที่เป็นกุศล วจีกรรมที่เป็นกุศล และอาชีวะอันบริสุทธิ์ที่เรากล่าวไว้ในศีล เหล่านี้เรากล่าวว่าศีลเป็นกุศล

ก็ศีลที่เป็นกุศลเหล่านี้มีอะไรเป็นสมุฏฐาน คือ แม้สมุฏฐานแห่งศีลที่เป็นกุศลเหล่านั้นเราได้กล่าวไว้แล้วโดยตรง แต่ก็ต้องกล่าวว่ามีจิตเป็นสมุฏฐาน

จิตนั้นเป็นไฉน คือ แม้จิตเองก็มีมากมายหลายอย่างต่างประการ คือ จิตที่ปราศจากราคะ จิตที่ปราศจากโทสะ จิตที่ปราศจากโมหะ ศีลที่เป็น กุศลมีจิตนี้เป็นสมุฏฐาน

ก็ศีลที่เป็นกุศลเหล่านี้ดับลงหมดสิ้นในที่ไหน คือ แม้ความดับแห่งศีล ที่เป็นกุศลนั้นเราก็ได้กล่าวไว้แล้วดูก่อนช่างไม้ ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีศีล แต่ไม่เป็นผู้สำเร็จได้ด้วยศีล ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันเป็นที่ดับหมดสิ้นแห่งศีลที่เป็นกุศลเหล่านั้นของเธอก็ผู้ปฏิบัติอย่างไรจึงจะชื่อว่าปฏิบัติเพื่อความดับแห่งศีลที่เป็นกุศล คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้

๑. ทำฉันทะให้เกิด ... เพื่อยังอกุศลธรรมอันเลวทรามซึ่งยังไม่เกิดมีให้เกิดขึ้น

๒. ทำฉันทะให้เกิด ... เพื่อละอกุศลธรรมอันเลวทรามซึ่งเกิดขึ้นแล้ว

๓. ทำฉันทะให้เกิด ... เพื่อยังกุศลธรรมซึ่งยังไม่เกิดให้เกิดขึ้น

๔. ทำฉันทะให้เกิด ... เพื่อความตั้งมั่น เพื่อความไม่เลือนหาย เพื่อความมียิ่งขึ้น เพื่อความไพบูลย์ เพื่อความเจริญ เพื่อ ความบริบูรณ์แห่งกุศลธรรมซึ่งเกิดขึ้นแล้ว

ดูก่อนช่างไม้ ผู้ปฏิบัติอย่างนี้แลชื่อว่าปฏิบัติเพื่อความดับแห่งศีลเป็นกุศล

อกุศลสังกัปปะ

{๓๖๔}[๒๖๖] ดูก่อนช่างไม้ ก็ความดำริที่เป็นอกุศลเป็นไฉน คือ ความดำริในกาม ความดำริในพยาบาท ความดำริในการเบียดเบียน เหล่านี้เรากล่าวว่า ความดำริเป็นอกุศล

ก็ความดำริที่เป็นอกุศลนี้มีอะไรเป็นสมุฏฐาน คือ ถึงแม้สมุฏฐานแห่งความดำริที่เป็นอกุศลเหล่านั้นเราได้กล่าวไว้แล้วโดยตรง แต่ก็ต้องกล่าวว่ามี สัญญาเป็นสมุฏฐาน

สัญญาเป็นไฉน คือ แม้สัญญาเล่าก็มีมากมายหลายอย่างต่างประการ คือ สัญญาในกาม สัญญาในพยาบาท สัญญาในการเบียดเบียน ความ ดำริที่เป็นอกุศลมีสัญญานี้เป็นสมุฏฐาน

ก็ความดำริที่เป็นอกุศลเหล่านี้ดับลงหมดสิ้นในที่ไหน คือ แม้ความดับแห่งความดำริที่เป็นอกุศลนั้นเราก็ได้กล่าวไว้แล้ว ดูก่อนช่างไม้ ภิกษุในธรรม วินัยนี้สงัดแล้วจากกาม สงัดแล้วจากอกุศลธรรม บรรลุปฐมฌานที่มีวิตก มีวิจาร มีปีติและสุขอันเกิดแต่วิเวกอยู่ ซึ่งเป็นที่ดับลงหมดสิ้นแห่งความดำริ ที่เป็นอกุศลก็ผู้ปฏิบัติอย่างไรจึงจะชื่อว่าปฏิบัติเพื่อความดับแห่งความดำริที่เป็นอกุศล คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้

๑.ทำฉันทะให้เกิด … เพื่อยังอกุศลธรรมอันเลวทรามซึ่งยังไม่เกิดมิให้เกิดขึ้น

๒.ทำฉันทะให้เกิด … เพื่อละอกุศลธรรมอันเลวทรามซึ่งเกิดขึ้นแล้ว

๓.ทำฉันทะให้เกิด … เพื่อยังกุศลธรรมซึ่งยังไม่เกิดให้เกิดขึ้น

๔.ทำฉันทะให้เกิด … เพื่อความตั้งมั่น เพื่อความไม่เลือนหาย เพื่อความมียิ่งขึ้น เพื่อความไพบูลย์ เพื่อความเจริญ เพื่อความบริบูรณ์แห่งกุศลธรรมซึ่งเกิดขึ้นแล้วดูก่อนช่างไม้ ผู้ปฏิบัติอย่างนี้แลชื่อว่าปฏิบัติเพื่อความดับแห่งความดำริเป็นอกุศล

กุศลสังกัปปะ

{๓๖๕}[๒๖๗] ดูก่อนช่างไม้ ก็ความดำริที่เป็นกุศลเป็นไฉน คือ ความดำริในเนกขัมมะ ความดำริในอันไม่พยาบาท ความดำริในอันไม่เบียดเบียนเหล่านี้ เรากล่าวว่าความดำริเป็นกุศลก็ความดำริที่เป็นกุศลนี้มีอะไรเป็นสมุฏฐาน คือ ถึงแม้สมุฏฐานแห่งความดำริที่เป็นกุศลเหล่านั้นเราได้กล่าวไว้แล้วโดยตรง แต่ก็ต้องกล่าวว่า มีสัญญาเป็นสมุฏฐานสัญญานั้นเป็นไฉน คือ แม้สัญญาเล่าก็มีมากมายหลายอย่าง ต่างประการ คือ สัญญาในเนกขัมมะ สัญญาในอันไม่พยาบาท สัญญาในอันไม่เบียดเบียน ความดำริที่เป็นกุศลมีสัญญานี้เป็นสมุฏฐาน

ก็ความดำริที่เป็นกุศลเหล่านี้ดับลงหมดสิ้นในที่ไหน คือ แม้ความดับแห่งความดำริที่เป็นกุศลเหล่านั้นเราก็ได้กล่าวไว้แล้ว ดูก่อนช่างไม้ ภิกษุใน ธรรมวินัยนี้บรรลุทุติยฌานที่มีความผ่องใสในภายใน มีภาวะที่จิตเป็นเอกผุดขึ้น ไม่มีวิตก ไม่มีวิจารเพราะวิตกวิจารสงบไป มีปีติและสุขอันเกิดแต่สมาธิอยู่ ซึ่งเป็นที่ดับลงหมดสิ้นแห่งความดำริที่เป็นกุศลเหล่านี้ก็ผู้ปฏิบัติอย่างไรจึงจะชื่อว่าปฏิบัติเพื่อความดับแห่งความดำริที่เป็นกุศล คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้

๑. ทำฉันทะให้เกิด ... เพื่อยังอกุศลธรรมอันเลวทรามซึ่งยังไม่เกิดมิให้เกิดขึ้น

๒. ทำฉันทะให้เกิด ... เพื่อละอกุศลธรรมอันเลวทรามซึ่งเกิดขึ้นแล้ว

๓. ทำฉันทะให้เกิด … เพื่อยังกุศลธรรมซึ่งยังไม่เกิดให้เกิดขึ้น

๔. ทำฉันทะให้เกิด ... เพื่อความตั้งมั่น เพื่อความไม่เลือนหาย เพื่อความมียิ่งขึ้น เพื่อความไพบูลย์ เพื่อความเจริญ เพื่อความบริบูรณ์แห่งกุศลธรรมซึ่งเกิดขึ้นแล้ว

ดูก่อนช่างไม้ ผู้ปฏิบัติอย่างนี้แลชื่อว่าปฏิบัติเพื่อความดับแห่งความดำริที่เป็นกุศล

อเสกขธรรม ๑๐

{๓๖๖}[๒๖๘] ดูก่อนช่างไม้ เราย่อมบัญญัติบุรุษบุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๑๐ ประการอะไรบ้างว่าเป็นผู้มีกุศลสมบูรณ์ มีกุศลอย่างยิ่ง เป็นสมณะผู้ เข้าถึงภูมิปฏิบัติอันอุดม ไม่มีใครสู้ได้

ดูก่อนช่างไม้ ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ประกอบด้วยสัมมาทิฏฐิ ๑ สัมมาสังกัปปะ ๑ สัมมาวาจา ๑ สัมมากัมมันตะ ๑ สัมมาอาชีวะ ๑ สัมมาวายามะ ๑ สัมมาสติ ๑ สัมมาสมาธิ ๑ สัมมาญาณะ ๑ สัมมาวิมุตติ ๑ ซึ่งเป็นของอเสขบุคคล เราย่อมบัญญัติบุรุษบุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๑๐ ประการเหล่านี้แลว่าเป็นผู้มีกุศลสมบูรณ์ มีกุศลอย่างยิ่ง เป็นสมณะผู้เข้าถึงภูมิปฏิบัติอันอุดม ไม่มีใครสู้ได้”พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้แล้ว ช่างไม้ปัญจกังคะยินดีชื่นชมพระภาษิตของพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วแล

จบ สมณมุณฑิกสูตรที่ ๘

๙. จูฬสกุลุทายิสูตร

ว่าด้วยสกุลุทายีปริพาชก สูตรเล็ก

{๓๖๗}[๒๖๙] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนี่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเวฬุวัน อันเป็นสถานที่พระราชทานเหยื่อแก่กระแต ใกล้พระนครราชคฤห์ ก็สมัยนั้นแล สกุลุทายีปริพาชกอาศัยอยู่ในปริพาชการามซึ่งเป็นที่ให้เหยื่อแก่นกยูง พร้อมด้วยปริพาชกบริษัทหมู่ใหญ่

ครั้งนั้นเป็นเวลาเช้า พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงครองอันตรวาสกแล้ว ทรงถือบาตรจีวรเสด็จเข้าไปบิณฑบาตยังพระนครราชคฤห์ ลำดับนั้น ได้ทรงดำริว่า “เราจะเที่ยวบิณฑบาตในพระนครราชคฤห์ก่อนก็ยังเช้านัก อย่ากระนั้นเลย เราพึงเข้าไปหาสกุลุทายีปริพาชกยังปริพาชการามซึ่งเป็นที่ ให้เหยื่อแก่นกยูงเถิด” จึงลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้เสด็จเข้าไปยัง ปริพาชการามนั้นแล้ว